Dadźbóg


Dadźbóg w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania M. Priesniakow. Dażbóg. 1998

Dadźbóg, Dażbóg, Dabóg – bóstwo Słowian wschodnich. Często określany jako syn Swaroga. Według części badaczy Swarożyc i Dadźbóg to jeden i ten sam bóg, a różnica miała wynikać z regionalnych różnic kultu. Nie brak też opinii utożsamiających Dadźboga z samym Swarogiem, gdyż w źródłach ruskich Dadźbóg często utożsamiany jest ze słońcem, zaś w Powieści minionych lat w katalogu bóstw czczonych przez Włodzimierza Wielkiego widnieje Dadźbóg, a nie Swaróg. Według Słowa o wyprawie Igora książęta ruscy uważali się za "wnuków Dażboga".

Dadźboga uważa się za bóstwo dostatku, na podstawie teonimu wywodzonego od dati-, "dać". Drugi człon teonimu, bog odnosi się do słowa "bóg", w znaczeniu bogactwa[1].

W późniejszym folklorze serbskim występuje będący prawdopodobnie reminiscencją ruskiego bóstwa Dabóg, władca ziemi i bóg zła[2].

Według hipotezy R. Jakobsona przekształceniem Dażboga było wzmiankowane przez Helmolda połabskie bóstwo Podaga.

Spis treści

Etymologia | edytuj kod

Od prasłowiańskiego Dad'ьbogъ (Dad'ьboga), południowosłowiańskie Dabogъ (Daboga).

Wprowadzenie chrześcijaństwa zdegradowało pierwotną nazwę bóstwa i stąd serbochorwackie (z mitologii ludowej) Dȃbōg (Dȃbog), też Dȃjbog i Dȃjbōg oraz hipotetyczne Daba, Dabo, rzadko Dàžbog "zły duch panujący nad ziemią, szatan (silan kao Gospod Bog na nebesima); bóstwo np. wilków, drobnego bydła, duch opiekuńczy kopalni".

Nazwa osobowa Dadzbog notowana od XIII wieku (według Brücknera do XVII w.), nazwa miejscowa: Daćbogi istnieje do dzisiaj, w XVI wieku Dzadźbogi na Białostocczyźnie. Staropolskie (XV wiek) patronimicum: Dabogowięta i staroukraińskie (z XIV wieku) Дажбоговичъ.

Morfologia oraz semantyka przemawia za pierwotną formą Da-bogъ, gdzie człon pierwszy to część czasownika dati, człon drugi to bogъ "bogactwo, szczęście, dola". Pierwotnym znaczeniem byłoby więc "dający szczęście, dolę, bogactwo, divitias dans, deus dator"[3].

Dażbóg w źródłach | edytuj kod

Wspomnienie o Dażbogu zachowało się w glosach do słowiańskiego przekładu kroniki Jana Malali z X lub XI wieku. Pod koniec księgi pierwszej opowiada tam tłumacz, jak po potopie i rozproszeniu ludów panował w Egipcie najpierw Mestrom, po nim Jeremija (Hermes) następnie Feosta (Hefajstos), którego Egipcjanie nazywali bogiem, a następnie w początku księgi drugiej tłumacz interpolował nazwy: Dażbóg i Swaróg prawdopodobnie, by przybliżyć znaczenie słowiańskiemu czytelnikowi:

Nazwa Dażboga dwukrotnie występuje w Słowie o wyprawie Igora podczas reminiscencji. Jeden z fragmentów brzmi następująco:

Zobacz też | edytuj kod

Uwagi | edytuj kod

  1. Bitwa na Niżatinej Niwie/Битва на Нежатиной Ниве w 1078
  2. W oryginale Гориславич/Gorisławic, przydomek Olega od "приносящий горе/przynoszący nieszczęście", Tuwim zastąpił oryginalną grę słów taką, która byłaby zrozumiała dla polskiego czytelnika.
  3. W oryginale w liczbie pojedynczej: погибала отчина Даждьбожьего внука/ginęła ojcowizna Dażbożego wnuka. Staroruskie отчина ("dobro dziedziczne"), zobacz: Samuel Bogumił Linde, jẹzyka polskiego, Tom I, Warszawa 1807, s. 588

Przypisy | edytuj kod

  1. Reconstruction:Proto-Slavic/bogъ - Wiktionary, en.wiktionary.org [dostęp 2020-09-13] .
  2. Александар Лома, Неке српске паралеле источнословенском Вију (tłum. Niektóre serbskie paralele wschodniosłowiańskiego Wija; Gogola/Waju) [w:] "Balcanica" nr XXXII-XXXIII 2001-2002, s.123, (serb.)
  3. Franciszek Sławski (pod red.), Słownik prasłowiański, Tom II C-D, Warszawa 1976, s. 327
  4. Henryk Łowmiański, Religia Słowian i jej upadek, Warszawa 1986, s. 92, ​ISBN 83-01-000-33-3​.
  5. Pełny tekst i przekład na współczesny rosyjski: Слово о полку Игореве, Игоря сына Святославля, внука Ольгова (ros.)
  6. Julian Tuwim, Tłumaczenia poetyckie, Wrocław 2006, s. 42, ​ISBN 83-0404489-7​.

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (bóstwo solarne):
Na podstawie artykułu: "Dadźbóg" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy