Dobra (województwo małopolskie)


Na mapach: 49°42′50″N 20°15′10″E/49,713889 20,252778

Dobra (województwo małopolskie) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Sanktuarium Matki Bożej Szkaplerznej w Dobrej Zabytkowy Kościół Świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza w Dobrej Zespół szkół w Dobrej

Dobrawieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Dobra[3][4]. Siedziba władz gminy.

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Dobra leży w północno-zachodniej części powiatu limanowskiego. Znajduje się w centralnej części Beskidu Wyspowego, w dolinie rzeki Łososina i jej dopływu – potoku Porąbka. Zabudowania i pola Dobrej zajmują szerokie w tym miejscu dno doliny Łososiny, oraz dolną część stoków wznoszących się po obydwu jej stronach szczytów Beskidu Wyspowego: Łopień (951 m), Ćwilin (1072 m) i Śnieżnica (1006 m)[5].

Przez Dobrą przebiega droga krajowa nr 28, nieczynna już linia kolejowa nr 104 ChabówkaNowy Sącz z siedmioprzęsłowym wiaduktem, oraz drogi lokalne[5].

Integralne części wsi | edytuj kod

Klimat | edytuj kod

W rejonie doliny Łososiny, w której leży Dobra, przebiega granica strefy klimatu Pogórza Karpackiego – typu górskiego i klimatu Beskidzkiego – typu podgórskiego[6].
Klimat jest stosunkowo łagodny, charakteryzują go niewielkie wahania temperatury, umiarkowane wiatry (50% to wiatry zachodnie, czasem dociera tu wiatr halny). Latem opady związane są z gwałtownymi burzami i stają się rzadsze od połowy sierpnia. Średni okres wegetacji roślin wynosi tu ok. 200 dni.

Warunki naturalne | edytuj kod

Górne partie okolicznych szczytów Beskidu Wyspowego porasta las iglasty (głównie świerk i jodła), natomiast w partiach niższych (las mieszany) dominują buki i jodły. Część stoków jest odsłonięta i wykorzystana pod uprawy.
W dolinach, w pobliżu rzeki i strumieni, rosną olchy i wierzby. Na obrzeżach lasów można się natknąć na paprocie, w tym paproć języcznik zwyczajny.

Gleby w Dobrej są mało żyzne (klasy III – V) i kamieniste, głównie na podłożu kamienistym, ilastym i gliniastym[6].

Etymologia nazwy | edytuj kod

Nazwa wsi wywodzi się od „dobrej wody”, czyli gwarowej „debry” – wąskiego jaru porośniętego lasem, którego dnem płynie potok[6].

Historia | edytuj kod

Po raz pierwszy o wsi wspomina dokument z 2 sierpnia 1361, w którym wymienieni są jej założyciele – ród rycerski Ratołdów herbu Osoria[7]. Od I połowy XV wieku Dobra kilkakrotnie zmieniała właścicieli, przechodząc w ręce kolejnych rodów szlacheckich, m.in. Raciborzan, Błędowskich, Lubomirskich, Pieniążków i Małachowskich[7][1].
W XV wieku w okolice Dobrej przybyli wołoscy pasterze, którzy zaczęli wypasać swoje stada na stokach Mogielicy, Ćwilina i Łopienia. Większość z nich wyruszyła w dalszą wędrówkę, część jednak osiedliła się w Dobrej i stopniowo zasymilowała z ludnością rdzennie polskiego pochodzenia[7].
Pod zarządem Jana Pieniążka (herbu Odrowąż) w XVI wieku okolica znacznie się zaludniła. Założył on kilka nowych osad i pod koniec XVI wieku w skład tzw. klucza dobrzańskiego wchodziły: Dobra, Jurków, Zadziele, Gruszowiec, Chyszówki, Wola Pieniążkowa i Radomicze. Cały ten majątek został sprzedany hrabiemu wiśnickiemu Sebastianowi Lubomirskiemu w 1584 roku. Lubomirscy nie byli łaskawymi panami – bezlitośnie nakładali na chłopów liczne obowiązki feudalne i często mobilizowali okolicznych chłopów do służby na licznych wojnach, w które się angażowali[7]. Jednak to właśnie tej rodzinie Dobra zawdzięcza budowę kościoła św. Szymona i św. Judy Tadeusza, który w latach 80. XVII wieku ufundował Jerzy Dominik Lubomirski w miejsce poprzedniej świątyni, strawionej przez pożar[8]. Dobra pozostawała w rękach rodu z Wiśnicza przez 127 lat[7].
Wśród właścicieli Dobrej należy również wymienić Stanisława Małachowskiego – marszałka Sejmu Czteroletniego. On jako pierwszy oczynszował chłopów, dając im na własność uprawianą przez nich ziemię w zamian za opłatę dzierżawczą. Jemu również Dobra zawdzięcza pierwszą szkołę ludową, która zastąpiła działającą do końca XVII wieku szkołę parafialną[1].
Na mocy traktatu rozbiorowego z 1772 roku Dobra i cały klucz dobrzański dostały się pod zabór austriacki.
W połowie XIX wieku na terenie wsi zarejestrowano dwie wielkie epidemie cholery, które zdziesiątkowały ludność[1].
W listopadzie 1914 roku w Dobrej miały miejsce niewielkie potyczki, które poprzedziły starcie armii austro-węgierskiej i rosyjskiej pod Limanową[1].
W 1960 roku na miejscowym cmentarzu parafialnym został pochowany Leopold Węgrzynowicz – działacz turystyczny, redaktor naczelny miesięcznika Orli Lot, etnograf badający kulturę ludową tych okolic. Na elewacji jego domu znajduje się pamiątkowa tablica, umieszczona przez Towarzystwo Miłośników Ziemi Limanowskiej[1].

Zabytki | edytuj kod

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[9]

Turystyka i kultura | edytuj kod

Znajdująca się w Beskidzie Wyspowym miejscowość ma atrakcyjne dla turystów i letników położenie pomiędzy najwyższymi jego szczytami: Łopieniem, Ćwilinem i Śnieżnicą[8]. Przez wieś przepływa rzeka Łososina. Miejscowość stanowi dobrą bazę wypadową do zwiedzenia nie tylko tych pobliskich szczytów, ale również dalszych. Umożliwiają to przechodzące przez miejscowość szlaki turystyki pieszej i rowerowej. W centrum wsi znajduje się restauracja. Na rynku znajduje się też zabytkowy kościół, a tuż obok niego nowa świątynia. Na plebanii jest także muzeum. Nieopodal znajduje się też samorządowa Szkoła Muzyczna I st. (r. zał. 2014)[10].

Szlaki turystyczne
– z Dobrej przez Łopień, Przełęcz Rydza-Śmigłego, Mogielicę, Przełęcz Słopnicką, Cichoń, Ostrą, Skiełek do Łukowicy.
Szlaki rowerowe
– z Jurkowa (4km), przez przełęcz Rydza-Śmigłego, Łopień (2,5 km) do Dobrej.

Komunikacja | edytuj kod

W pobliżu miejscowości na linii kolejowej nr 104 (ChabówkaNowy Sącz) usytuowana jest stacja kolejowa Dobra koło Limanowej oraz siedmioprzęsłowy blachownicowy wiadukt.
Stacja leży na Turystycznym Szlaku Kolejowym Przez Karpaty.

Religia | edytuj kod

W Dobrej znajduje się parafia Matki Bożej Szkaplerznej, która administruje dwoma kościołami: zabytkowym drewnianym kościółkiem pw. świętych Apostołów Szymona i Judy Tadeusza oraz nowym kościołem Matki Bożej Szkaplerznej.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f Andrzej Matuszczyk: Beskid Wyspowy. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Rewasz, 2008, s. 169. ISBN 978-83-89188-78-6.
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. s. według wyboru. [dostęp 2014-03-09].
  3. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  4. a b TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  5. a b Beskid Wyspowy 1:50 000. Mapa turystyczna. Kraków: Wyd. Compass, 2006. ISBN 83-89165-86-4.
  6. a b c Włodzimierz Chorązki: Gmina Dobra – opracowanie historyczno – heraldyczne (pol.). Gmina Dobra, 05-2003. [dostęp 2010-10-10].
  7. a b c d e Adam Wojas: Historia i tradycje (pol.). W: „600 lat wsi Dobrej k. Limanowej” [on-line]. Gmina Dobra. [dostęp 2010-10-12].
  8. a b Piotr Skoczek: Parafie Ziemi Limanowskiej. Proszówki: Prowincjonalna Oficyna Wydawnicza, 2009, s. 9. ISBN 978-83-88383-43-4.
  9. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2019-12-31.
  10. BMA DESIGNB.D. Studio BMA DESIGNB.D., Szkoła Muzyczna I Stopnia w Dobrej, dobramuzyczna.pl [dostęp 2016-10-16] .
Na podstawie artykułu: "Dobra (województwo małopolskie)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy