Dom Kalidego


Na mapach: 50°18′14,0″N 18°57′02,6″E/50,303889 18,950722

Dom Kalidego w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dom Kalidego[2]dom dla urzędników Huty Królewskiej z 1. połowy XIX wieku (sprzed 1802 roku) w Chorzowie, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego, jeden z najstarszych domów Królewskiej Huty[3].

Stanowił część kolonii założonej pod koniec XVIII wieku dla pracowników Huty Królewskiej; rodzinny dom i miejsce urodzenia rzeźbiarza Theodora Erdmanna Kalidego.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Tablica pamięci Theodora Erdmanna Kalidego na ścianie jego rodzinnego domu (2020)

31 maja 1798 roku[4][5] rozpoczęto budowę osiedla typu fryderycjańskiego[5], budowano domy z bloczków żużlowych[5] dla pracowników Huty Królewskiej[6] na tzw. kolonii górniczej[7], wówczas (około 1801 roku) ten rejon był określany w metrykach chorzowskich jako „Maszyna seu Dąbie” (Maszyna albo Dąbie) od maszyny parowej, którą zainstalowano w pobliskiej Hucie Królewskiej[8]. Był to teren historycznie określany jako Łagiewniki Średnie[7] (zob. Łagiewniki). Budynki kolonii należały do Berg-Hüttenverwaltung Königshütte[5]. Omawiany budynek stanowił część tego osiedla, był domem dla urzędników, większym od pozostałych budynków robotniczych tejże kolonii[5]. Dom znajduje się na skrzyżowaniu ul. 3 Maja i ul. Teodora Kalidego[7], którą w 2. połowie XIX wieku nazywała się Kolonienstrasse[7] bądź Colonie Weg[5] – na planie sytuacyjnym z 1873 roku dom został oznaczony numerem 37[5]. W 1886 roku zmieniono nazwę ulicy, przy której stoi dom, na ul. Kalidego[9]. Została ona przemianowana na ul. Rogowskiego[10][5] w 1958 roku[9], nosiła także nazwę Ogrodowa[5][11]. Do poprzedniej, obecnie (2020) aktualnej nazwy ulicy wrócono 10 lutego 1992 roku, co postanowiono uchwałą chorzowskiej Rady Miejskiej[9].

Faktor hutniczy, pracownik Huty Królewskiej[7], Johann Gottlieb Kalide[7] mieszkał w tym domu co najmniej od 1801 roku w Królewskiej Hucie[8]. 8 lutego 1801 roku[11] w tym domu urodził się syn wspomnianego Johanna Gottlieba[12], rzeźbiarz Theodor Erdmann Kalide[13] i mieszkał w nim do 1816 roku[11]. W domu tym 17 sierpnia 1835 roku[7] zmarł jego ojciec[14].

8 lutego 1886 roku[11], w 85. rocznicę urodzin Theodora Erdmanna Kalidego na ścianie jego rodzinnego domu, umieszczono pierwotną, prostą[15], żeliwną[10] tablicę[9], została ona prawdopodobnie zdemontowana w 1945 roku[11]. W 1973 roku dom został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego[11]. 23 sierpnia 1993 roku, w 130. rocznicę śmierci Theodora Erdmanna Kalidego, Stowarzyszenie Miłośników Chorzowa ufundowało nową tablicę jego pamięci[13], którą umieszczono na ścianie jego rodzinnego domu[16], na tablicy umieszczono napisy w języku polskim, niemieckim i angielskim[9].

W budynku w 2009 roku znajdowała się Świetlica Środowiskowa Ośrodka Pomocy Społecznej[17]. Co najmniej od 2015 roku[18] budynkiem zarządza Zakład Komunalny PGM[19]. W 2017 roku w ramach budżetu obywatelskiego zaproponowano „odnowienie elewacji budynku Kalidego 1 oraz zagospodarowanie jednej ze ścian na mini-wystawę”[20], projekt nie wygrał i nie został zrealizowany[21]. Jednak Miasto Chorzów w Lokalnym programie rewitalizacji Chorzowa 2023, opublikowanym w 2016 roku przewidziało projekt pt. „Powrót do źródeł” – projekt rewitalizacji obszaru wraz nowym przeznaczeniem budynku przy ul. Kalidego 1 w Chorzowie, którego koszt wyceniono na około 2 mln zł[22], który miał być realizowany w latach 2017–2018[23].

Architektura | edytuj kod

Dwukondygnacyjny[5] dom został wzniesiony na rzucie prostokąta[5], od zachodu znajdują się dwa niewielkie skrzydła[5]. Fasada ośmioosiowa, z dwoma wejściami, które okolono płaskimi ryzalitami[5]. Dom jest prosty i skromny[15]. Od zachodu do budynku przynależy podwórze[19], na którym znajdowały się chlewiki[24]; stan zachowania budynku określono w projekcie jego rewitalizacji jako przykład braku dbałości na przestrzeni lat o infrastrukturę historyczną miasta[24].

Galeria | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2020-09-30. s. 28. [dostęp 2020-06-16].
  2. Wyszli na ulice, by poznać miasto. W: Chorzowianin [on-line]. 2019-02-18. [dostęp 2020-06-16].
  3. Kto się boi śląskiej przeszłości?. s. 105–106. [dostęp 2020-06-16].
  4. Schmidt 1941 ↓, s. 40.
  5. a b c d e f g h i j k l m Uchwała Nr XLII/833/06 Rady Miasta Chorzów z dnia 26 stycznia 2006 r. w sprawie przyjęcia Programu Ochrony i Opieki nad Zabytkami Miasta Chorzów na lata 2006–2010 (poz. 876). „Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego”, s. 3224, 2006-03-14. 
  6. Edward Wieczorek: Dwusetna rocznica urodzin Teodora Erdmanna Kalide. Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK w Katowicach, circa 2001. [dostęp 2020-06-16].
  7. a b c d e f g Zdzisław Jedynak, Zbigniew Kapała: Kalide Johann Gottlieb. W: Chorzowski słownik biograficzny. Edycja nowa. Olga Nowak (red.). T. 1. Chorzów: Muzeum w Chorzowie, 2007, s. 162. ISBN 978-83-926587-1-9.
  8. a b Ludwik Musioł: Monografia Chorzowa Starego. W: Chorzów (Stary). Trzy historie. Katowice: Agencja Specjalistyczna Prasa i Książka, 2007, s. 151. ISBN 978-83-922616-4-3.
  9. a b c d e Zdzisław Jedynak, Zbigniew Kapała: Kalide Theodor Erdmann. W: Chorzowski słownik biograficzny. Edycja nowa. Olga Nowak (red.). T. 1. Chorzów: Muzeum w Chorzowie, 2007, s. 165. ISBN 978-83-926587-1-9.
  10. a b Marta Stankała: Rzeźbiarz brązu i żelaza. [dostęp 2020-06-16].
  11. a b c d e f Lapski 2014 ↓, s. 74.
  12. Zdzisław Jedynak, Zbigniew Kapała: Kalide Theodor Erdmann. W: Chorzowski słownik biograficzny. Edycja nowa. Olga Nowak (red.). T. 1. Chorzów: Muzeum w Chorzowie, 2007, s. 163. ISBN 978-83-926587-1-9.
  13. a b Kolonia robotnicza przy ul. Kalidego w Chorzowie. Śląska Organizacja Turystyczna. [dostęp 2020-06-16].
  14. Schmidt 1941 ↓, s. 42.
  15. a b Schmidt 1941 ↓, s. 192.
  16. Lapski 2014 ↓, s. 75.
  17. Informator służb społecznych. Instytucje wsparcia dziecka i rodziny. Katowice: Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego, 2009-10.
  18. Wykonanie remontów pustostanów w budynkach mieszkalnych – paczka nr 35. W: Biuletyn Informacji Publicznej [on-line]. Zakład Komunalny „PGM”, 2015-12-29. [dostęp 2020-06-17].
  19. a b TWOJE PODWÓRKO, TWOJA PRZESTRZEŃ – za nami spotkania konsultacyjne. W: Miasto³ [on-line]. 2015-01-08. [dostęp 2020-06-17].
  20. Olga Krzyżyk: Trwa 5. edycja BO w Chorzowie: głosuj!. W: naszemiasto.pl Chorzów [on-line]. Polska Press, 2017-10-23. [dostęp 2020-06-17].
  21. Poprzednie edycje budżetu obywatelskiego. Edycja V. W: Budżet Obywatelski – Chorzów [on-line]. [dostęp 2020-06-17].
  22. Tabela 22. Plan rzeczowo-finansowy: obszar rewitalizacji Chorzów Drugi. W: Lokalny program rewitalizacji Chorzowa 2023. Aktualizacja 2016. Chorzów: Urząd Miasta Chorzów, 2016-12, s. 83.
  23. Karta projektu. W: Lokalny program rewitalizacji Chorzowa 2023. Aktualizacja 2016. Załącznik: karty projektów. Chorzów: Urząd Miasta Chorzów, 2016-12, s. 41.
  24. a b Karta projektu. W: Lokalny program rewitalizacji Chorzowa 2023. Aktualizacja 2016. Załącznik: karty projektów. Chorzów: Urząd Miasta Chorzów, 2016-12, s. 40.

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Dom Kalidego" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy