Dortmund


Na mapach: 51°31′N 7°28′E/51,516667 7,466667

Dortmund w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dortmund ['dɔʁtmʊnt (dolnoniem. Düörpm) – miasto na prawach powiatu położone w zachodniej części Niemiec, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, w rejencji Arnsberg. Jest największym miastem Zagłębia Ruhry.

Dortmund to znaczący ośrodek przemysłowy. Wydobycie węgla kamiennego, hutnictwo żelaza. Przemysł maszynowy (maszyny górnicze, hutnicze, części okrętowe, elementy mostów), metalowy, elektrotechniczny, elektroniczny, spożywczy (największy były ośrodek produkcji piwa w Europie po Monachium – sześć browarów, w tym Dortmunder Union-Brauerei, Brinkhoff’s, Kronen i DAB).

Centrum finansowo-handlowe, z licznymi bankami, towarzystwami ubezpieczeniowymi, firmami handlowymi, giełdami i hurtowniami. Także ważny węzeł kolejowy i drogowy.

Jest siedzibą licznych uczelni, w tym uniwersytetu założonego w 1966 roku, instytutów naukowo-badawczych: Maxa Plancka, Spektrochemii i Spektroanalizy, Socjologii, Rozwoju Przestrzennego Miast, a także urzędów – Bezpieczeństwa Pracy i Archiwum Gospodarczego Westfalii.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Panorama Dortmundu z 1647 r.

Dortmund znany jest od IX wieku. Miasto zostało po raz pierwszy wspomniane 880 w dokumentach urzędowych pod nazwą Throtmanni[2]. Była to wówczas niewielka osada karolińska. W 1152 Dortmund występuje pod nazwą Tremonia, a w 1222 r. Dortmunde. W 1152 cesarz Fryderyk Barbarossa przybył do tego regionu i odbudował miejscowość, która została zniszczona. Przez dwa lata Dortmund był rezydencją Barbarossy, a w ciągu kolejnych lat nastąpił gwałtowny rozwój miasta – Dortmund z niewielkiej miejscowości stał się jednym z najbardziej wpływowych miast na terenie cesarstwa. W XIII wieku miasto stało się członkiem Ligi Hanzeatyckiej, w 1220 Wolnym Miastem Rzeszy – jedynie podporządkowany bezpośrednio cesarzowi. Po 1320, zamożne miasto handlowe znane jest w dokumentach pisanych jako Dorpmunde. Od połowy XIV wieku Dortmund był siedzibą związku kupców Westfalii. Wojna trzydziestoletnia spowodowała upadek jego gospodarki.

Rynek z dawnym ratuszem na pocz. XX w.

Położony w Westfalii Dortmund posiadał status wolnego miasta aż do 1802, kiedy stał się eksklawą księstwa Orania-Nassau. W 1806 stał się częścią Wielkiego Księstwa Bergu. Po klęsce Napoleona w 1815 podczas wojen napoleońskich, Dortmund wszedł w skład pruskiej prowincji Westfalii, od w 1871 w granicach Niemiec. W dobie industrializacji, Dortmund stał się wielkim centrum górnictwa, hutnictwa, oraz produkcji piwa.

W czasie rządów niemieckich nazistów, ofiarą terroru padli pacjenci szpitala w dzisiejszej dzielnicy Aplerbeck (przede wszystkim umysłowo chorzy oraz starzy), których przeniesiono do Hadamar, gdzie zostali zagazowani. Była to część akcji T4 (Aktion T4). Ponadto 229 dzieci zostało zabitych w „Wydziale specjalistycznym dla Dzieci”, który został przeniesiony z Marburga w 1941 roku. Dortmund, wraz z innymi miastami Zagłębia Ruhry, był celem masowego niszczenia przez alianckie naloty. Około 80% zabudowy legło w gruzach, w tym historyczne centrum.

Po odbudowie i modernizacji miasto stało się ważnym centrum techniki i przemysłu. Jest to również jedno z zielonych miast w Westfalii, znane z licznych areałów zieleni i parków, których znaczna część powstała na gruzach lub hałdach.

Zabytki | edytuj kod

Wieże kościołów św. Rajnolda i Mariackiego Zamek Bodelschwingh Kamień upamiętniający niemiecki obóz jeniecki z czasów II wojny światowej przy Westfalenhallen
  • romański warowny św. Piotra (St. Peter), Syburg (1169)
  • romańsko-gotycki Kościół Mariacki (Marienkirche) z ok. 1220
  • gotycki św. Rajnolda (St. Reinold) z XIII-XV w.
  • gotycki św. Jana Chrzciciela (St. Johannes) z XIV-XV w.
  • gotycki św. Piotra (St. Peter) z XIV w.
  • Hohensyburg – ruiny zamku (1150)
  • Hörder Burg – wieża odbudowanego zamku z XII w.
  • Haus Bodelschwingh – zamek z fosą z XIII w.
  • Haus Dellwig – zamek z fosą z XIII w.
  • Gut Niederhofen – zabudowania dóbr rycerskich z XIII w.
  • Haus Rodenberg – zamek z fosą z XIII w.
  • Haus Sölde – zabudowania dóbr rycerskich z XIII w.
  • Haus Westhusen – zamek z fosą z XIV w.
  • Adlerturm (Orla Baszta) – rekonstrukcja części murów obronnych z XIV w.
  • Steinerner Turm (Kamienna Baszta) – część fortyfikacji z XIV w.
  • Haus Steinhausen – częściowo zniszczony zamek z fosą z XV w.
  • Haus Wenge – zabudowania dóbr rycerskich z XVI w.
  • Torhaus Rombergpark – brama warowna z XVII w. będąca częścią byłego zamku Brünninghausen
  • Haus Wischlingen – kaplica z muru pruskiego (1783), pozostałość dóbr rycerskich
  • Haus Schulte-Witten – willa rodziny Schulte-Witten (1880)
  • Altes Stadthaus – stary budynek Urzędu Miasta z XIX w.
  • budowle fabryczne i osiedla robotnicze z przełomu XIX i XX w.
  • stara Synagoga w Dortmundzie

Muzea i wystawy | edytuj kod

  • Muzeum „Adlerturm” (Orla Baszta) – historia miasta
  • Muzeum „am Ostwall” – sztuka nowoczesna
  • Muzeum Kultury i Sztuki – n.p. 400 złotych monet z IV w.
  • Muzeum Historii Naturalnej
  • Muzeum Przemysłu „Kopalnia Zollern”
  • Muzeum Firmy Hoesch – historia stali w Dortmundzie
  • Muzeum Browarnictwa
  • Muzeum Samochodów Zabytkowych
  • Borusseum – piłka nożna, Borussia Dortmund
  • Altes Hafenamt (stary kapitanat portu) – wystawa „Żegluga i port”
  • „DASA” / „Deutsche Arbeitsschutzaustellung” („Niemiecka Wystawa BHP”)
  • Muzeum niemieckiej piłki nożnej „Deutsches Fußballmuseum”

Inne atrakcje | edytuj kod

  • kompleks sportowo-wystawowy Westfalenhalle (23 tys. miejsc, hipodrom)
  • kasyno
  • gmach Filharmonii Westfalii
  • Teatr Miejski
  • ogrody botaniczne i zoologiczne
  • Dortmunder Schachtage – jeden z najsłynniejszych na świecie, corocznie rozgrywany turniej szachowy
  • Monkey Town – hala zabaw, znajdująca się przy ulicy Burgweg
  • baseny
  • kompleks rekreacyjno-sportowy Wischlingenpark
  • Westfalenpark

Podział administracyjny | edytuj kod

Dortmund

Dortmund podzielony jest na dwanaście okręgów administracyjnych (Stadtbezirk), które dzielą się na 62 dzielnice (Stadtteil).

Okręgi administracyjne: Aplerbeck, Brackel, Eving, Hombruch, Hörde, Huckarde, Innenstadt-Nord, Innenstadt-Ost, Innenstadt-West, Lütgendortmund, Mengede oraz Scharnhorst.

Dzielnice: Alt-Scharnhorst, Aplerbeck, Asseln, Barop, Benninghofen, Berghofen, Bittermark, Bodelschwingh, Borsigplatz, Bövinghausen, Brackel, Brechten, Brünninghausen, City, Derne, Deusen, Dorstfeld, Dorstfelder Brücke, Eichlinghofen, Eving,Grevel, Hacheney, Hafen, Holthausen, Holzen, Hombruch, Hostedde, Hörde, Huckarde, Jungferntal-Rahm, Kaiserbrunnen, Kirchderne, Kirchhörde-Löttringhausen, Kirchlinde, Kley, Körne, Kurl-Husen, Lanstrop, Lindenhorst, Lütgendortmund, Marten, Mengede, Menglinghausen, Nette, Nordmarkt, Oespel, Oestrich, Persebeck-Kruckel-Schnee, Rombergpark-Lücklemberg, Ruhrallee, Scharnhorst-Ost, Schüren, Schwieringhausen, Sölde, Sölderholz, Syburg, Wambel, Wellinghofen, Westerfilde, Westfalendamm, Westfalenhalle, Westrich, Wichlinghofen oraz Wickede.

Transport | edytuj kod

W mieście znajdują się stacje kolejowe: Dortmund-Barop, Dortmund-Derne, Dortmund-Dorstfeld, Dortmund-Kley, Dortmund-Kruckel, Dortmund-Kurl, Dortmund-Mengede, Dortmund-Wickede, Dortmund-Hörde, Dortmund Knappschaftskrankenhaus, Dortmund Möllerbrücke, Dortmund Stadthaus, Dortmund Universität, Dortmund West.

W mieście znajduje się port lotniczy.

Sport | edytuj kod

Westfalenstadion (obecnie Signal Iduna Park)

Miasto jest ważnym ośrodkiem sportu. W 2006 r. stadion Borussii był jednym z miejsc, gdzie rozgrywano mecze piłkarskie w ramach mundialu. Prowadzona przez Pawła Janasa reprezentacja Polski przegrała 1:0 z Niemcami.

Ponadto od 1973 Dortmund stał się miejscem Dortmunder Schachtage (Dortmundzkich Dni Szachowych), jednego z najważniejszych cyklicznych turniejów międzynarodowych w tej dyscyplinie.

Współpraca | edytuj kod

Miejscowości partnerskie[3]:

Przypisy | edytuj kod

  1. Bevölkerung der Gemeinden Nordrhein-Westfalens am 31. Dezember 2017 (niem.). landesdatenbank.nrw.de. [dostęp 2019-06-23].
  2. Rudolf Kötzschke (Hrsg.): Die Urbare der Abtei Werden a. d. Ruhr (= Publikationen der Gesellschaft für rheinische Geschichtskunde XX: Rheinische Urbare). Bd. 2: A. Die Urbare vom 9.-13. Jahrhundert. Hrsg. von Rudolf Kötzschke, Bonn 1908, Nachdruck Düsseldorf 1978, Bd. 3: B. Lagerbücher, Hebe- und Zinsregister vom 14. bis ins 17. Jahrhundert, Bonn 1908, Nachdruck Düsseldorf 1978, Bd. 4,I: Einleitung und Register. I. Namenregister. Hrsg. von Fritz Körholz, Düsseldorf 1978, Bd. 4,II: Einleitung, Kapitel IV: Die Wirtschaftsverfassung und Verwaltung der Großgrundherrschaft Werden. Sachregister. Hrsg. von Rudolf Kötzschke, Bonn 1958.
  3. Współpraca.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto niezależne):
Na podstawie artykułu: "Dortmund" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy