Dragon (statek kosmiczny)


Dragon (statek kosmiczny) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Rakieta nośna Falcon 9 oraz kapsuła Dragon w wersjach dostawczej i załogowej (2006) Makieta Dragona podczas testów (2007) Dragon zacumowany do ISS w misji CRS-6 (2015) Dragon po powrocie z kosmosu z misji CRS-5 (2015)

Dragon (ang. Smok) – rodzina wielofunkcyjnych, załogowych i bezzałogowych, statków kosmicznych, opracowywanych przez prywatną amerykańską firmę SpaceX.

Spis treści

Konstrukcja | edytuj kod

Kapsuła ma postać ściętego stożka o ścianach nachylonych pod kątem 15 stopni i średnicy 3,6 metra. W przedniej części kapsuły ukryty jest mechanizm dokujący kompatybilny z portami dokowania Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). W przeciwieństwie do rosyjskich kapsuł Sojuz, pojazd nie jest jednak wyposażony w systemy automatycznego dokowania – po zbliżeniu do stacji jest przechwytywany przez manipulator ISS i przenoszony do wolnego portu. Kapsuła wyposażona jest w zintegrowany moduł serwisowy, który ma jednocześnie spełniać podczas startu rolę rakiety ewakuacyjnej.

Wersja załogowa pojazdu ma mieścić na pokładzie do siedmiu osób lub mniejszą załogę i ładunek. Wersja bezzałogowa ma być zdolna do przewiezienia ponad 2,5 t i 14 m³ ładunku na pokład stacji oraz do powrotu z ładunkiem na Ziemię.

Rakietą nośną dla kapsuły jest Falcon 9, równolegle zaprojektowana ciężka rakieta z rodziny Falcon.

Historia | edytuj kod

Prace nad kapsułą rozpoczęły się w 2004 roku, lecz toczyły się w tajemnicy do marca 2006, kiedy SpaceX zgłosiło swój udział w programie NASA COTS (Commercial Orbital Transportation Services – komercyjnych usług transportu kosmicznego). Kapsuła miała odpowiadać założeniom nowatorskiego programu NASA mającego wyłonić prywatne firmy zdolne do stworzenia floty pojazdów zapewniających transport ludzi i ładunków na orbitę, w tym na pokład Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.

W dniu 18 sierpnia 2006 NASA wybrała ofertę SpaceX, równolegle do propozycji Kistler Aerospace. Oryginalny kontrakt ze SpaceX opiewał na 278 milionów dolarów za realizację trzech lotów testowych w latach 2008–2010. Dwa lata później, 23 grudnia 2008 NASA ogłosiła przyznanie firmie SpaceX kontraktu na 12 lotów dostawczych o wartości 1,6 miliarda dolarów, z opcją rozszerzenia do 3,1 mld dolarów[1].

Pierwszy lot testowy (C1) kapsuły odbył się 8 grudnia 2010 roku. Po wyniesieniu na orbitę przez rakietę Falcon 9, Dragon wykonał dwa okrążenia Ziemi, po czym wodował w ustalonym regionie Pacyfiku[2]. Był to pierwszy z trzech lotów testowych kapsuły zaplanowanych w ramach programu COTS.

Lot Demonstracyjny COTS 2 | edytuj kod

 Osobny artykuł: Dragon COTS Demo Flight 2.

Dzięki pomyślnemu zrealizowaniu wszystkich zadań pierwszego lotu NASA podjęła decyzję o przyspieszeniu testów przez połączenie drugiego i trzeciego lotu testowego, któremu nadano oznaczenie C2+. Dla tej misji przewidziano dokowanie do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Na pokładzie kapsuły Dragon znalazł się między innymi ekwipunek potrzebny do przeprowadzenia 15 eksperymentów, w tym dwunastu przygotowanych przez zespoły studenckie w ramach programu Student Spaceflight Experiments Program[3].

Po kilku przesunięciach startu, lot rozpoczął się 22 maja 2012 o 07:44 UTC na Przylądku Canaveral[4][5]. Czwartego dnia misji, w piątek 25 maja kapsuła została przechwycona przez załogę Międzynarodowej Stacji Kosmicznej i przyłączona do stacji[6]. Następnego dnia rezydenci MSK weszli na pokład kapsuły Dragon[7]. Przez kilka dni trwał rozładunek towaru ze statku na pokład stacji, następnie załadunek materiałów na Dragona. 31 maja statek odcumował od stacji, a następnie wykonał deorbitację i wodował w okolicach wybrzeży Kalifornii na Pacyfiku[8].

Lot SpaceX CRS-1 | edytuj kod

Dzięki pomyślnemu przebiegowi lotu, następna misja kapsuły Dragon, w październiku 2012, była już rutynowym lotem zaopatrzeniowym do ISS w ramach kontraktu NASA[9]. 8 października 2012 z przylądka Canaveral na Florydzie wystartował statek Dragon w wersji cargo. Tego dnia rozpoczęła się pierwsza z zakontraktowanych, regularnych podróży do ISS. Robotyczne ramię stacji przechwyciło kapsułę 10 października 2012. Gdy wyrównano ciśnienie w pomieszczeniu buforowym, grodzie zostały otwarte i astronauci przebywający na pokładzie ISS rozpoczęli rozładunek. Wśród towarów dostarczonych znalazły się między innymi: zapasy dla załogi, osprzęt techniczny, lodówka do przechowywania próbek oraz materiały do kolejnych badań. Po osiemnastu dniach statek wyruszył w podróż powrotną. 28 października 2012, około 400 kilometrów od wybrzeży południowej Kalifornii, kapsuła na spadochronie wodowała na Oceanie Spokojnym. Statek Dragon ma stosunkowo dużą ładowność. Podczas pierwszego lotu przywieziono na Ziemię ponad 750 kilogramów ładunku[10].

Parametry techniczne | edytuj kod

źródło[11]

Wersje | edytuj kod

Dragon | edytuj kod

Jest to pierwsza, podstawowa wersja statku Dragon, zaprojektowana i budowana w ramach programu Commercial Orbital Transportation Services (COTS). Jej przeznaczeniem jest zaopatrywanie w dostawy sprzętu i żywności Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Loty, zakontraktowane przez NASA, będą polegały na zacumowaniu do ISS, przeniesieniu dostawy przez astronautów na pokład stacji, załadowaniu materiałów przeznaczonych do zabrania na Ziemię, odcumowaniu, oraz wodowaniu na Pacyfiku, gdzie kapsuła zostanie podjęta. Według aktualnego kontraktu przewidzianych jest 20 lotów dostawczych w latach 2012–2020, z możliwością zawarcia następnego kontraktu – CRS2, który mam mieć 6 misji w latach 2020–2024. Pierwszy lot kontraktowy odbył się w październiku 2012 roku.

Crew Dragon | edytuj kod

Wnętrze makiety załogowej kapsuły Dragon (2012) Wersja pojazdu Crew Dragon z 2014 Wnętrze makiety kapsuły Crew Dragon (2014)

W ramach programu Commercial Crew Program (CCP) SpaceX rozpoczęło prace nad dostosowaniem kapsuły Dragon do lotów załogowych. Wymagało to opracowania przede wszystkim ucieczkowego systemu ratunkowego oraz systemu podtrzymywania życia. Wersja załogowa nosi nazwę Crew Dragon[12] (ang. crew - załogowy; wcześniej używano nazw DragonRider, a także Dragon V2)[13] i jest w stanie zabrać do 7 członków załogi na pokład[14].

2 marca 2019 roku odbył się pierwszy testowy lot na ISS DM-1 – bezzałogowy (z manekinem na pokładzie)[15]. 19 stycznia 2020 roku przeprowadzony został test awaryjnej ewakuacji kapsuły Crew Dragon z dwoma manekinami na pokładzie. Test zakończył się pomyślnie, kapsuła odłączyła się od rakiety Falcon 9 półtorej minuty po starcie, a następnie opadła na spadochronach do oceanu[16].

Na początek 2020 roku planowany jest również pierwszy załogowy test pojazdu Dragon (DM-2), podczas którego na międzynarodową stacje kosmiczną wyniesionych zostanie dwóch astronautów - Robert Behnken i Douglas Hurley[17].

Anulowane wersje | edytuj kod

DragonLab | edytuj kod

Poza lotami związanymi z zaopatrywaniem ISS, SpaceX planuje wykorzystywać kapsułę Dragon również do innych lotów komercyjnych. Będzie ona wykonywała wówczas loty autonomiczne na orbicie, co będzie wymagało dłuższego okresu pracy urządzeń statku. Podczas takich lotów będą przeprowadzane różnego rodzaju eksperymenty na zlecenie różnych firm prywatnych lub agencji kosmicznych. W kwietniu 2017 roku misje DragonLab zostały usunięte z manifestu startowego SpaceX, więc prawdopodobnie zostały one anulowane[18].

Red Dragon | edytuj kod

 Osobny artykuł: Red Dragon (statek kosmiczny).

Od 2011 roku SpaceX pracowało koncepcyjnie nad statkiem bezzałogowym, który mógłby zostać wysłany na Marsa jako lądownik w 2020 roku. W 2017 roku Elon Musk ogłosił, że projekt został anulowany, a zasoby zostaną przekierowane na rozwój statku kosmicznego Starship[19].

Wykaz startów | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. F9/Dragon Will Replace the Cargo Transport Function of the Space Shuttle after 2010 (ang.). W: Press Kit [on-line]. SpaceX, 2008-12-23. [dostęp 2014-06-29].
  2. kosmonauta.net: Na żywo: pierwszy lot kapsuły Dragon w misji COTS-1 (pol.). 2010-12-08. [dostęp 2014-06-29].
  3. Space Station -- Here We Come! dostęp: 2012-05-29.
  4. SpaceX Launches Falcon 9/Dragon on Historic Mission dostęp: 2012-05-22.
  5. Dragon wystartował! – polskieradio.pl dostęp: 2012-05-29.
  6. Krzysztof Kanawka: Dragon C2+: czwarty dzień misji. kosmonauta.net, 2012-05-25. [dostęp 2014-06-29].
  7. Krzysztof Kanawka: Dragon C2+: piąty dzień misji. kosmonauta.net, 2012-05-26. [dostęp 2014-06-29].
  8. Clara Moskowitz: SpaceX Dragon Capsule Splashes Down in Pacific, Ending Historic Test Flight. SPACE.com, 2012-05-31. [dostęp 2012-05-31].
  9. Charles Black: Dragon return completes first commercial cargo mission to the space station (ang.). SEN, 2012-10-28. [dostęp 2012-10-29].
  10. Łukasz Żmijewski: Kosmos. SpaceX Dragon. T. 59. Poznań: Amermedia Sp. z o.o., 2012, s. 4–6. ISBN 978-83-252-1912-3.
  11. DragonLab DataSheet dostęp: 2014-06-29.
  12. Crew Dragon, [w:] SpaceX [online] [dostęp 2020-01-20]  (ang.).
  13. Chris Bergin: SpaceX lifts the lid on the Dragon V2 crew spacecraft (ang.). NASASpaceFlight.com, 2014-05-29. [dostęp 2014-06-29].
  14. Dragon, [w:] SpaceX [online] [dostęp 2020-01-20]  (ang.).
  15. Dziewiczy lot Dragona. Należący do SpaceX pierwszy prywatny statek załogowy wystartował, by zacumować do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. [dostęp 2019-03-02].
  16. Ostatnia prosta do misji załogowej (pol.). [dostęp 2020-01-20].
  17. SpaceX Could Launch NASA Astronauts Into Space in Early 2020 [dostęp 2019-10-10]  (ang.).
  18. Gunter Krebs: DragonLab (ang.). W: Gunter’s Space Page [on-line]. [dostęp 2017-07-13].
  19. Elon Musk suggests SpaceX is scrapping its plans to land Dragon capsules on Mars, [w:] The Verge [online] [dostęp 2020-01-20]  (ang.).
  20. a b Chris Bergin, Pete Harding: SpaceX Dragon homecoming successfully concludes CRS-3 mission (ang.). NasaSpaceFlight.com, 2014-05-18. [dostęp 2014-06-29].
  21. a b Chris Bergin: CRS-4: SpaceX Dragon returns back to Earth (ang.). NasaSpaceFlight.com, 2014-10-25. [dostęp 2015-01-20].
  22. William Graham: CRS-5 Dragon successfully launched – Core ASDS landing attempted (ang.). NasaSpaceFlight.com, 2015-01-10. [dostęp 2015-01-20].
  23. Chris Bergin: SpaceX CRS-5 Dragon returns home via Pacific splashdown (ang.). NasaSpaceFlight.com, 2015-02-09. [dostęp 2015-02-11].
  24. William Graham: SpaceX Falcon 9 launches CRS-6 Dragon en route to ISS (ang.). NasaSpaceFlight.com, 2015-04-13. [dostęp 2015-04-15].
  25. Mike Wall: SpaceX Rocket Explodes During Cargo Launch to Space Station (ang.). W: Space.com [on-line]. [dostęp 2016-03-16].
  26. William Graham: SpaceX return Dragon to space as Falcon 9 nails ASDS landing (ang.). W: NASASpaceFlight.com [on-line]. 2016-04-08. [dostęp 2016-04-09].
  27. Chris Gebhardt: CRS-8 Dragon completes ISS mission, splashes down in Pacific (ang.). W: NASASpaceFlight.com [on-line]. 2016-05-11. [dostęp 2016-06-05].
  28. William Graham: SpaceX Falcon 9 lofts CRS-9 Dragon launch and achieves LZ-1 landing (ang.). W: NASASpaceFlight.com [on-line]. 2016-07-17. [dostęp 2016-07-20].
  29. Dragon powrócił na Ziemię. Loty kosmiczne. [dostęp 2016-08-29].
  30. a b William Graham: Falcon 9 launches with CRS-11 Dragon on 100th 39A launch (ang.). W: NASASpaceFlight [on-line]. 2017-06-03. [dostęp 2017-07-13].
  31. Stephen Clark: Dragon capsule splashes down in Pacific with space station cargo (ang.). W: Spaceflight Now [on-line]. 2017-09-17. [dostęp 2017-09-19].
  32. Launch Schedule (ang.). W: Spaceflight Now [on-line]. [dostęp 2017-09-19].
  33. SpaceX’s CRS-13 Dragon returns home – NASASpaceFlight.com, www.nasaspaceflight.com [dostęp 2018-04-10]  (ang.).
  34. CRS-14, „SpaceX.com.pl” [dostęp 2018-04-10]  (pol.).
  35. Dragon’s CRS-14 mission concludes with splashdown in Pacific Ocean – NASASpaceFlight.com, www.nasaspaceflight.com [dostęp 2018-05-11]  (ang.).
  36. Return of the Dragon – CRS-15 ends mission with Pacific splashdown – NASASpaceFlight.com, www.nasaspaceflight.com [dostęp 2018-08-09]  (ang.).
  37. Misja CRS-16 kapsuły Dragon 1. W: kosmonauta.net [on-line]. 2018-12-05. [dostęp 2018-12-14].
  38. Chris Bergin: CRS-18 Dragon completes mission with Pacific Ocean Splashdown (ang.). [dostęp 2019-10-16].
  39. Koniec misji CRS-19 (pol.).
  40. Launch Schedule, [w:] Spaceflight Now [online] [dostęp 2020-01-21]  (ang.).


Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Dragon (statek kosmiczny)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy