Droga św. Jakuba


Na mapach: 42,880561°N 8,543889°W/42,880561 -8,543889

Droga św. Jakuba w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Droga św. Jakuba, nazywana często także po hiszpańsku Camino de Santiago (bask. Done Jakue Bidea, gal. O Camiño de Santiago) – szlak pielgrzymkowy do katedry w Santiago de Compostela w Galicji w północno-zachodniej Hiszpanii. W katedrze tej, według przekonań pielgrzymów, znajduje się ciało św. Jakuba Większego Apostoła. Nie ma jednej trasy pielgrzymki, a uczestnicy mogą dotrzeć do celu jednym z wielu szlaków.

Droga oznaczona jest muszlą św. Jakuba, która jest także symbolem pielgrzymów, i żółtymi strzałkami.

Istniejąca od ponad tysiąca lat Droga św. Jakuba jest jednym z najważniejszych chrześcijańskich szlaków pielgrzymkowych, obok szlaków do Rzymu i Jerozolimy. Według legendy ciało św. Jakuba przewieziono łodzią do północnej Hiszpanii, a następnie pochowano w miejscu, w którym dziś znajduje się miasto Santiago de Compostela.

Spis treści

Historia szlaków pielgrzymkowych | edytuj kod

Miejsce pochówku św. Jakuba Apostoła Katedra w Santiago de Compostela - ostateczny cel pielgrzymów

Początki kultu religijnego w Santiago sięgają IX wieku. Przybycie pierwszego udokumentowanego pielgrzyma, francuskiego biskupa Le Puy Godescalco, datuje się na rok 950. Ślady pielgrzymek z IX wieku znajdujemy na monetach Karola Wielkiego, jednak największe nasilenie ruchów pielgrzymkowych przypada na wiek XIXIV. W wieku XII akt papieski uznał Compostelę za trzecie po Jerozolimie i Rzymie miejsce święte chrześcijaństwa. Wówczas Santiago stało się na równi z Rzymem i Jerozolimą jednym z trzech najważniejszych miejsc pielgrzymkowych zachodniej Europy. Pojawia się nowa terminologia: pątnika udającego się do Santiago zaczyna się nazywać peregrino, tak jak swą nazwę miał pielgrzym udający się do Rzymu (romero) czy Jerozolimy (palmero). Pielgrzymów do grobu apostoła nazywano również kokijardami (od francuskiej nazwy muszli: la coquille)[1].Dawniej pielgrzymowanie miało przede wszystkim charakter religijny. W wiekach średnich pielgrzymowano dla umocnienia wiary, odbycia pokuty, spełnienia ślubowania, z prośbą o uzdrowienie lub w celach dziękczynnych. Także wzorce zachowań rycerskich obowiązujące w średniowiecznej Europie nakazywały czczenie miejsc świętych. Ale również miasta i parafie wysyłały pielgrzymów w intencji ważnej dla danej społeczności, na przykład prosząc o koniec suszy lub, jak w przypadku miasta Perpignan w 1842 roku, o ustąpienie dżumy. W niektórych państwach, wyrokiem sądu nakazywano przestępcom pielgrzymkę do Santiago. Tradycyjnie drogę rozpoczynano od progu własnego domu. Przez wieki przemierzali ją przedstawiciele wszystkich stanów, w tym wiele znanych postaci (nawet władców): Karol Wielki, św. Franciszek z Asyżu, św. Elżbieta Portugalska, św. Brygida Szwedzka, Izabela Kastylijska, św. Ignacy Loyola, Jan Dantyszek czy papież Jan XXIII. W XIV wieku, szczytowym okresie popularności trasy, każdego roku przemierzało ten szlak ponad milion osób[potrzebny przypis].O ogromnej roli pielgrzymek po Camino świadczą słowa Johanna Wolfganga von Goethe, który pisał, iż „drogi św. Jakuba ukształtowały Europę[potrzebny przypis]”. Po rewolucji francuskiej znaczenie pielgrzymek wyraźnie spadło i dopiero od końca lat 80. XX wieku szlak znowu zaczął przyciągać coraz większą liczbę pielgrzymów z całego świata.Papież Jan Paweł II był w Santiago dwukrotnie, raz nawet przeszedł niewielki odcinek Camino Frances. Po wizycie Jana Pawła II w Santiago de Compostela w 1982 r. Rada Europy uznała Drogę św. Jakuba za drogę o szczególnym znaczeniu dla kultury kontynentu i zaapelowała o odtwarzanie i utrzymywanie dawnych szlaków pątniczych. Szlak ten został ogłoszony pierwszym Europejskim Szlakiem Kulturowym w październiku 1987 r. oraz wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w 1993 r. W dniu 5 lipca 2015 roku UNESCO na 39 sesji w Bonn podjęło decyzję o rozszerzeniu szlaków jakubowych w Hiszpanii i wpisało cztery szlaki północne: Camino del Norte, Camino Primitivo, Camino Lebaniego oraz Camino Vasco del Interior. Jednocześnie nadało im nazwę Camino Frances i Szlaki Północnej Hiszpanii. Długość Dróg św. Jakuba wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO sięgnęła ponad 2200 km[2].Apel Rady Europy spotkał się z szerokim odzewem w Europie. Rekonstrukcja Szlaku rozpoczęta w 1986 r. trwa nadal w wielu krajach. Wiele odcinków Szlaku zostało nie tylko na nowo wytyczonych, ale też specjalnie przygotowanych, przybierając charakter tzw. caminostrady, by oddzielić ruch pieszy od samochodowego, ułatwiając marsz coraz liczniejszym[3] pielgrzymom i zwiększając ich bezpieczeństwo. Dziś, oprócz Hiszpanii, swoje szlaki (El Camino) – których w średniowieczu było wiele – mają już m.in. Portugalia (Camino Portugues), Francja (Chemin Saint-Jacques) oraz Niemcy, Austria i Szwajcaria (Jakobswege). Najczęściej uczęszczanym szlakiem jest Camino Frances (ok. 750 km), który - wbrew nazwie („Szlak francuski”) – w 98 procentach przebiega po terytorium Hiszpanii. Wędrówkę zaczyna się w Saint-Jean-Pied-de-Port we Francji, po północnej stronie Pirenejów, przechodzi się przez słynny wąwóz Roncesvalles, gdzie w roku 778 zginął legendarny Roland, bohater „Pieśni o Rolandzie”, następnie idzie się przez górzystą Nawarrę, krainę Basków, następnie wędruje się przez słynącą z czerwonych win Rioję, przez wyprażone słońcem, kamieniste ścieżki prowincji Burgos, Palencii, León, przez deszczową Galicję, by po kilku tygodniach wędrówki dotrzeć wreszcie do Santiago de Compostela, na plac Obradoiro, przed katedrę, w której, według tradycji, znajduje się grób Apostoła.Niektórzy nie kończą swojej wędrówki w Santiago de Compostela, ale podążają jeszcze kilkadziesiąt kilometrów dalej, czyli trzy dni drogi od Santiago, nad wybrzeże Oceanu Atlantyckiego, do miejscowości Fisterra (łac. finis terrae - „koniec ziemi”), która często błędnie uważana jest za wysunięty najdalej na zachód punkt kontynentalnej Europy (w rzeczywistości dotyczy to przylądka Roca w Portugalii). W starożytności i średniowieczu uważano Fisterra za prawdziwy koniec świata, poza którym ciągnie się już tylko straszne, nieprzebyte morze. Tradycyjnie, po dotarciu tutaj, palono pokutne, pielgrzymie szaty i obmywano się w wodach oceanu, zostawiając za sobą dotychczasowe grzeszne życie i rozpoczynając z wiarą nowe. Stąd właśnie pochodzi najpowszechniejszy symbol Drogi św. Jakuba - muszla. Docierający nad ocean wędrowcy zabierali muszle jako dowód przebytej drogi. Dziś można je kupić na całej trasie, a najwięcej oczywiście w samym Santiago.Z historią pielgrzymek do Santiago de Compostela związane jest najprawdopodobniej powstanie znanego kanonu Panie Janie.[potrzebny przypis]Współcześnie najbardziej znanymi pielgrzymami są piłkarze reprezentacji Hiszpanii w piłce nożnej. Przed każdym wyjazdowym turniejem cała drużyna spotyka się w Santiago de Compostela[potrzebny przypis]. Po zdobyciu mistrzostwa świata w piłce nożnej w roku 2010 czterech czołowych piłkarzy zwycięskiej reprezentacji (Andrés Iniesta, Fernando Torres, Carlos Marchena, Sergio Busquets) zapowiedziało udanie się w pieszej pielgrzymce do Santiago[4]. W 2010 r. sanktuarium odwiedził papież Benedykt XVI, a lokalne władze kościelne czynią starania, aby miasto świętego Jakuba odwiedził również jego następca papież Franciszek I[5]. W lipcu 2015 roku swoją ponad 4000 km pielgrzymkę w 119 dni z Królewca do Santiago de Compostela w ramach projektu 3 Biegun zakończył polski podróżnik Marek Kamiński[6].

Oznakowanie na Drogach św. Jakuba | edytuj kod

Drogi św. Jakuba są oznaczone podobnie w całej Europie, muszlami św. Jakuba i żółtymi strzałkami. Występują one jednak w różnych wersjach graficznych:

Charakter pielgrzymowania | edytuj kod

W odróżnieniu od znanych w Polsce masowych pielgrzymek pieszych (do Częstochowy czy Kalwarii), Droga św. Jakuba przeznaczona jest[potrzebny przypis] dla pątników indywidualnych lub małych grup, bez względu na wyznanie i narodowość, chcących doświadczyć w drodze ciszy i duchowej przemiany. Do ich dyspozycji są nie tylko znajdujące się po drodze kościoły i kaplice, ale także dogodne miejsca noclegowe w schroniskach dla pielgrzymów (z hiszpańskiego nazywane albergue lub refugios) prowadzonych przez parafie, stowarzyszenia, samorząd czy też przez osoby prywatne w formie gospodarstw agroturystycznych, hosteli czy schronisk młodzieżowych. Każdy pielgrzym powinien zaopatrzyć się w credencial[10] (oficjalny paszport pielgrzyma wydawany jest od 1 kwietnia 2016 roku tylko przez Biuro Pielgrzyma w Santiago de Compostela) będący jego pielgrzymim paszportem, na podstawie którego otrzymać nocleg w albergues oraz dokument potwierdzający odbycie pielgrzymki: compostelę (w przypadku, gdy powód obycia pielgrzymki był religijny lub religijno-kulturalny) oraz zwykły certyfikat (w przypadku, gdy powód obycia pielgrzymki był turystyczny lub kulturalny). Obecnie symbolem pielgrzymów wędrujących do Santiago de Compostela są: muszla jakubowa (mocowana np. na plecaku), kij pielgrzymi, kapelusz, peleryna i zbiorniczek na wodę.

Drogi św. Jakuba w Europie | edytuj kod

Drogi św. Jakuba w Polsce[11] | edytuj kod

W ciągu wieków powstała cała sieć dróg, które wiodły od Morza Bałtyckiego – szlak Camino de Santiago zaczynał się niegdyś w Estonii – przez Polskę, Niemcy, Szwajcarię i Francję aż do Santiago.

Do Composteli wyruszali również rycerze z Polski. W 1404 r. odbył pielgrzymkę rycerz Andrzej Ciołek z Kabat[12]. Znanymi z odbycia pielgrzymki byli też Jerzy i Stanisław Radziwiłłowie, którzy dotarli do grobu Apostoła w 1579; a w 1611 Jakub Sobieski, ojciec króla Jana III Sobieskiego. Polacy najczęściej korzystali ze szlaków lądowych, docierali do dróg niemieckich i dalej do południowo - francuskich. Pielgrzymki z Polski trwały przez całe średniowiecze, do końca XVII wieku, potem ich natężenie zmalało.

W odpowiedzi na apel Rady Europy również w Polsce zaczęto odtwarzać dawne szlaki pątnicze (zob. mapa[13]). W Sanktuarium św. Jana Pawła II w Krakowie w dolnym kościele znajduje się kaplica poświęcona św. Jakubowi Większemu i pielgrzymowaniu Camino.

Współczesne wytyczone i planowane Drogi św. Jakuba w Polsce | edytuj kod

Pielgrzymowanie jakubowe w polskiej heraldyce | edytuj kod

Droga św. Jakuba w literaturze, muzyce i filmie | edytuj kod

Film | edytuj kod

Muzyka | edytuj kod

Literatura | edytuj kod

Codex Calixtinus - średniowieczny rękopis, którego piąta księga uważania jest za najstarszy przewodnik po Drodze św. Jakuba, autor Aymeric Picaud [1130/40-50]

Publikacje naukowe | edytuj kod

Relacje z drogi | edytuj kod

Przewodniki | edytuj kod

Utwory inspirowane camino | edytuj kod

  • I my pójdziemy na kraniec świata - trzecia i ostatnia część francuskiej powieści historycznej z okresu wypraw krzyżowych pt. „Turnieje Boże”: Pierre Barret, Jean-Noël Gurgand (Tytuł oryginału francuskiego: Et nous irons au bout du monde) [1979].
  • Pielgrzym - powieść brazylijskiego pisarza Paulo Coelho (Tytuł oryginału w języku portugalskim: O Diário de um Mago) [1987]
  • Łaska pielgrzymowania. Santiago de Compostela - album autorstwa Adama Bujaka, Wydawnictwo Biały Kruk, ​ISBN 83-907760-4-9​, [1999]
  • The Camino : A Journey of the Spirit - powieść amerykańskiej aktorki Shirley MacLaine (Wydana w Europie pt. „The Camino: A Pilgrimage of Courage”, Londyn, Pocket Books, 2001) Wydanie amerykańskie, Nowy Jork, Simon & Schuster Adult Publishing Group [2000]
  • Iacobus - powieść historyczna hiszpańskiej pisarki i dziennikarki Matilde Asensi (Tytuł oryginału Iacobus) [2000]
  • Drogami św. Jakuba. Duchowa pielgrzymka - praca zbiorowa, Wydawnictwo M, ​ISBN 978-83-7595-213-1​, [2010]
  • Duchowa pielgrzymka do Santiago de Compostela - książka autorstwa jezuity Waldemara Pawła Los zawierająca 33 refleksje związane z Camino de Santiago, Wydawnictwo WAM, ​ISBN 978-83-7505-789-8​, [2011]
  • Małe cuda Boga - książka autorstwa Dominika Włocha, Wydawnictwo Bernardinum, ​ISBN 978-83-7823-218-6​, [2013]
  • Camino znaczy droga - książka autorstwa Bohdana Gumowskiego, Wyd. Jedność, ​ISBN 978-83-7971-788-0​, [2017].
  • Camino de Santiago. O chłopcu, który przeszedł 365 dni - książka MIkołaja Wyrzykowskiego, wyd. Rudy Smok, ​ISBN 978-83-65583-08-6​, [2017].
  • Camino de Santiago. Między historią, legendą i mitem - książka autorstwa Hanny Marii Stefaniak, Wydawnictwo WAM, ​ISBN 978-83-277-1335-3​, [2018]

Utwory w których pojawiło się Camino de Santiago

  • Finis mundi- książka autorstwa hiszpańskiej pisarki Laury Gallego Garcíi, Wydawnictwo SM, ​ISBN 84-675-7790-7​, [2015] (pierwsza publikacja: 1999)
  • Klątwa Prometeusza - powieść sensacyjna amerykańskiego pisarza Roberta Ludluma, Wyd. Amber, Warszawa 2003, ​ISBN 83-241-0319-8​.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Andrzej Datko. Kokijardzi. „Wiedza i Życie”, 11/2009. ISSN 0137-8929
  2. Peter Alex: Camino del Norte, Camino del Interior, Camino Liebanego i Camino Primitivo wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Caminodelavida. [dostęp 2015-07-16].
  3. Statystyki Biura Pielgrzyma - styczeń 2016, Camino de Santiago | Droga Świętego Jakuba [dostęp 2016-02-25] .
  4. Pielgrzymka za zwycięstwo na Mundialu - ekai.pl
  5. Zofija: PIELGRZYMKA PAPIEŻA FRANCISZKA DO SANTIAGO. Caminodelavida. [dostęp 2015-07-16].
  6. Czyściec Europy wywiad - wyborcza.pl
  7. a b Statystyki Oficina de Peregrinaciones
  8. PiotrP. Drzewiecki PiotrP., Statystyki Biura Pielgrzyma za 2016 rok, 5 stycznia 2017 [dostęp 2017-12-27] .
  9. PiotrP. Drzewiecki PiotrP., Camino de Santiago 2015 w liczbach – statystyki Biura Pielgrzyma, 5 stycznia 2016 .
  10. PiotrP. Drzewiecki PiotrP., Credencial – paszport pielgrzyma – nowe zasady od kwietnia 2016 roku, Caminodelavida [dostęp 2017-12-27] .
  11. Andrzej Marek Wyrwa: Święty Jakub Apostoł. Malakologiczne i historyczne ślady peregrynacji z ziem polskich do Santiago de Compostela,. Lednica – Poznań 2009: Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, 2009, s. passim.
  12. Archiwum - Odsłonięcie tablicy upamiętniającej pielgrzymkę z 1404 roku, ursynow.waw.pl [dostęp 2017-11-22] [zarchiwizowane z adresu 2005-04-27] .
  13. http://www.camino.net.pl/camino-polska
  14. http://www.caminodesantiago.pl/media/docs/pielgrzymek-8-2011.pdf
  15. Jasnogórska Droga św. Jakuba – Drogi św. Jakuba w Polsce, camino.net.pl [dostęp 2017-05-27]  (pol.).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (pielgrzymka):
Na podstawie artykułu: "Droga św. Jakuba" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy