Dwanaście ogniw współzależnego powstawania


Dwanaście ogniw współzależnego powstawania w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii To jest wersja przejrzana, która została oznaczona 7 maj 2021. Na przejrzenie oczekują zmiany w szablonach lub plikach, które są zawarte na tej stronie. Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dwanaście ogniw współzależnego powstawania (skt: प्रतीत्यसमुत्पाद, pratītyasamutpāda; pali: paticca-samuppāda; tyb.: rten.cing.'brel.bar.'byung.ba; chin.: 緣起) – obok Czterech Szlachetnych Prawd jeden z głównych poglądów używanych w buddyzmie. Dwanaście ogniw współzależnego powstawania opisują proces istnienia w Samsarze. Spotyka się też interpretację, że Paticca-Samuppāda opisuje w szczególności Pierwszą i Drugą Szlachetną Prawdę o Istnieniu i Przyczynie Cierpienia[1].

Spis treści

Podstawowa formuła tekstu w języku pali | edytuj kod

Tattha avijjāpaccayā sankārā, sankhārapaccayā viññānapaccayā nāmarūpam, nāmarūpapaccayā salāyatanam, salāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā tanhā, tanhāpaccayā upādānam, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmarana-soka-pravideva-dukkha-domass'-upāyāsā sambhavanti. Evam etassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotĭ yi. Ayam ettha paticcasamuppādanayo.

Mahāpadāna Suttanta Dīgha Nikāya (D II. 30 sq. ; cp. Dial. II. 24 sq. )

Zależnie od ignorancji powstają działania wolicjonalne, zależnie od działania wolicjonalnego powstaje odradzająca się świadomość, zależnie od odradzającej się świadomości powstaje umysł-ciało, zależnie od umysłu-ciała powstaje sześć zmysłów, zależnie od sześciu zmysłów powstaje kontakt, zależnie od kontaktu powstaje odczucie, zależnie od odczucia powstaje lgnięcie, zależnie od lgnięcia powstaje chwytanie, zależnie od chwytania powstaje stawanie się, zależnie od stawania się powstaje odradzanie się, zależnie od odradzania się powstaje schyłek i śmierć, smutek, lament, ból, zmartwienie i rozpacz. Tak więc powstaje całe skupisko cierpienia[2].

Wersja klasyczna dwunastoczłonowa | edytuj kod

Współzależne Powstawanie w klasycznej dwunastoczłonowej formie.

Przeciwny porządek Współzależnego Powstawania | edytuj kod

Jeżeli opisano proces przyczynowo-skutkowy w jednym kierunku, to możliwy jest też proces odwrotny. Jeżeli ze względu na przyczynę powstaje efekt zatem, gdy przyczyna ustaje skutek ustaje również[10]. Cała formuła wygląda następująco:

  • Całkowite wygaśnięcie Ignorancji (Avijjā) prowadzi do wygaśnięcia Działania Wolincjonalnego (Sankhāra)
  • Wygaśnięcie Działania Wolincjonalnego prowadzi do wygaśnięcia Odradzającej się Świadomości (Patisandhi-Viññāṇa)
  • Wygaśnięcie Odradzającej się Świadomości prowadzi do wygaśnięcia Umysłu-Ciała (Nāma-Rūpa)
  • Wygaśnięcie Umysłu-Ciała prowadzi do wygaśnięcia Sześciu Zmysłów (Salāyatana)
  • Wygaśnięcie Sześciu Zmysłów prowadzi do wygaśnięcia Kontaktu (Phassa)
  • Wygaśnięcie Kontaktu prowadzi do wygaśnięcia Odczucia (Vedanā)
  • Wygaśnięcie Odczucia prowadzi do wygaśnięcia Lgnięcia (Tanhā)
  • Wygaśnięcie Lgnięcia prowadzi do wygaśnięcia Chwytania (Upādāna)
  • Wygaśnięcie Chwytania prowadzi do wygaśnięcia Stawania się (Bhava)
  • Wygaśnięcie Stawania się prowadzi do wygaśnięcia Odradzania się (Jāti)
  • Wygaśnięcie Odradzania się prowadzi do wygaśnięcia Schyłku i Śmierci (Jarā-Maranā)

Tak więc prowadzi do wygaśnięcia całego skupiska cierpienia.

Pierwsze dwa składniki odnoszą się do przeszłości, osiem środkowych do teraźniejszości a dwa ostatnie do przyszłości. Spośród wszystkich moralne i niemoralne aktywności (samkhārā) oraz działania (bhava) uważane są za Karmę. Niewiedza (avijia), lgnięcie (tanha) i chwytanie (Upadana) są uważane za skalania (kilesa). Odradzająca się Świadomość (patisandhi-viññāna), umysł-ciało (nāma-rūpa), sześciu zmysłów (salāyatana), kontakt (phassa), odczucie (vedanā), odradzanie się (Jati), schyłek i śmierć (jarā-maranā) uważane są za efekty (vipāka).

Współzależne Powstawanie w odniesieniu do trzech czasów | edytuj kod

Spotykana jest również forma pokazująca proces Współzależnego Powstawania w czasie[2].

Proces reinkarnacji z punktu widzenia 12 ogniw współzależnego powstawania | edytuj kod

W buddyzm tybetańskim rozpatruje się następujący proces reinkarnacji uwzględniający stan przejściowy bardo pomiędzy śmiercią i następnym odrodzeniem:

6 ogniw obecnych przed obecnym odrodzeniem | edytuj kod

Niewiedza (brak rozpoznania natury egzystencji; nie-oświecenie) (1) warunkuje odrodzeniami Karmę (2) w Świadomości (3). Chwytanie (8) i Pożądanie (9) prowadzi w Procesie Powstawania (10) do kolejnego odrodzenia po tym jak nastąpiła Śmierć w poprzednim życiu i okres przejściowy bardo

6 ogniw obecnego odrodzenia | edytuj kod

Nazwa i Forma (4) to pęd ku 6 zmysłom i świadomości, w kolejnym odrodzeniu w łonie matki (w przypadku np. odrodzenia w ciele ludzkim). Następnie manifestuje się w łonie matki Sześć Podstaw (5) wzroku, słuchu, smaku, dotyku, zapachu i mentalnych zdolności. Stopniowo zmysły zaczynają się pojawiać, a kiedy ciało przybiera postać zdolną do odczuwania Kontaktu (6) manifestują się Uczucia (7) pożądania, niechęci lub neutralne w łonie matki. Następnie następują Narodziny (11). Kolejne ogniwo to Starość i Śmierć (12)[11].

Implikacje | edytuj kod

Paticca-Samupāda opisuje proces nieskończony i niemający ani początku ani końca. Z tego punktu widzenia pytanie o początek istnienia jest nieadekwatne, gdyż przyczynowo-skutkowa egzystencja podtrzymywana Ignorancją jest nieskończona. Gdy natomiast Ignorancja zastąpiona jest Mądrością efektem tej zmiany ostatecznie jest Oświecenie (Nibbāna Dhatu). Buddyzm nie zakłada istnienia nieśmiertelnego pierwiastka człowieka, który migruje odradzając się pomiędzy różnymi formami egzystencji. Nie postuluje istnienia duszy w rozumieniu jądra ludzkiego istnienia. Natomiast to, co jest przekazywane z egzystencji na egzystencję, to jakość karmicznego oddziaływania, przekazywana w trakcie odradzania się metaforycznie opisywana jako uderzenie jednej kuli bilardowej o drugą[12]. Innymi słowy: ".. bycie człowiekiem, oznacza ono, że w żadnej z pięciu grup (Skandha) nie da się znaleźć czegoś trwałego, istniejącego dla siebie. W swym powstawaniu wzajemnie zależne od siebie dharmy stwarzają człowieka, w którym z tego powodu nie da się rozpoznać żadnej wiecznej bytowej całości, żadnej trwałej istoty, żadnej indywidualności w dosłownym tego słowa znaczeniu, czyli jakiegoś niepodzielnego i dla siebie istniejącego bytu."[13] Należy mieć na uwadze zasadnicze implikacje tekstu Współzależnego Powstawania, jaki ma on na sposób widzenia świata, na co zwraca uwagę Volker Zotz: ".. Ponieważ przepaść pomiędzy totalitarnymi tendencjami w Europie a pluralizmem buddyjskim, między absolutnym podmiotem jako miarą wszystkich rzeczy a tym, co powstaje z zależności, jest nazbyt wielka, najłatwiej daje się znaleźć merytorycznie i strukturalnie podobieństwa w zachodnich ruchach myślowych, które powstały jeszcze przed panującymi dzisiaj lub też później płynęły wbrew głównemu nurtowi."[14]

Niekończący się Węzeł (Shrivatsa) | edytuj kod

Rytualne przedstawienie nieskończonego cyklu Narodzin i Śmierci. Kwiaty lotosu w tym konkretnym przypadku symbolizują mistyczne pochodzenie znaku. Ten geometryczny znak symbolizuje naturę rzeczywistości, gdzie wszystko jest powiązane i istnieje jedynie jako część sieci Karmy i jej efekt. W innym kontekście nie mając ani początku ani końca symbolizuje również nieskończoną mądrość Buddy i związek Współczucia i Mądrości.

Shrivatsa

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Mistrz Chan Jin-Szun: Droga to Stanu Buddy. Warszawa: Pracownia Autorska Domy Polskie, 2000, s. 182. ISBN 83-906909-6-9.
  2. a b Bhikkhu Bodhi: Adhidhammattha Sanagaha. A Comprehensive Manual of Abhidhamma. Kandy.Sri Lanka: Buddhist Publication Society., 2000. ISBN 978-1-928706-02-1.| strony = 294
  3. Wybór tekstów: Buddyzm. Kraków: Biblioteka Pisma Literacko-Artystycznego, 1987, s. 61. ISSN 0208-7987.
  4. Mistrz Chan Jin-Szun: Droga to Stanu Buddy. Warszawa: Pracownia Autorska Domy Polskie, 2000, s. 186. ISBN 83-906909-6-9.
  5. a b Mistrz Chan Jin-Szun: Droga to Stanu Buddy. Warszawa: Pracownia Autorska Domy Polskie, 2000, s. 187. ISBN 83-906909-6-9.
  6. Venerable Narada Mahathera: The Buddha and His Teachings. buddhanet: wersja internetowa, 1993, s. 326-337.
  7. Mistrz Chan Jin-Szun: Droga to Stanu Buddy. Warszawa: Pracownia Autorska Domy Polskie, 2000, s. 172. ISBN 83-906909-6-9.
  8. Venerable Narada Mahathera: The Buddha and His Teachings. buddhanet: wersja internetowa, 1993, s. 331 332.
  9. Venerable Narada Mahathera: The Buddha and His Teachings. buddhanet: wersja internetowa, 1993, s. 333.
  10. Venerable Narada Mahathera: The Buddha and His Teachings. buddhanet: wersja internetowa, 1993, s. 335 336.
  11. Gyatso, Geshe Lobsang "The Four Noble Truths", Snow Lion Publications, 1994, ​ISBN 978-1-55939-027-9​ (buddyzm tybetański)
  12. Venerable Narada Mahathera: The Buddha and His Teachings. buddhanet: wersja internetowa, 1993, s. 356.
  13. Volker Zotz: Historia filozofii buddujskiej. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2007, s. 41. ISBN 978-83-7318-878-5.
  14. Volker Zotz: Historia filozofii buddyjskiej. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2007, s. 302. ISBN 978-83-7318-878-5.

Bibliografia | edytuj kod

  1. Venerable Narada Mahathera: The Buddha and His Teachings. buddhanet: wersja internetowa, 1984.
  2. Wybór tekstów i opracowanie Jacek Sieradzan, Wit Jaworski, Marian Dziwisz: Buddyzm. Kraków: Biblioteka Pisma Literacko-Artystycznego, 1987. ISSN 0208-7987.
  3. Bhikkhu Bodhi: Adhidhammattha Sanagaha. A Comprehensive Manual of Abhidhamma. Kandy.Sri Lanka: Buddhist Publication Society., 2000. ISBN 978-1-928706-02-1.
  4. Mistrz Chan Jin-Szun: Droga to Stanu Buddy.Instrukcje od współczesnego chińskiego Mistrza. Warszawa: Pracownia Autorska Domy Polskie, 2000. ISBN 83-906909-6-9.
  5. Volker Zotz: Historia Filozofii Buddyjskiej. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2007. ISBN 978-83-7318-878-5.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Dwanaście ogniw współzależnego powstawania" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy