Dzbaniwo


Dzbaniwo w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Owoc dzbaniwa kalebasowego

Dzbaniwo (Crescentia L.) – rodzaj drzew z rodziny bignoniowatych. Obejmuje 6 gatunków[3][4]. Rośliny te rosną w Ameryce Centralnej od Meksyku po Panamę, na Antylach i w północnej części Ameryki Południowej sięgając po Peru i północną Brazylię na południu. Jako rośliny introdukowane zarejestrowane zostały w południowo-wschodniej Brazylii, na wyspach Galapagos oraz w Afryce (Czad, Benin i Gambia)[3]. Kwiaty wyrastające bezpośrednio z pni zapylane są przez nietoperze. Okazałe, mięsiste owoce wyewoluowały prawdopodobnie jako przystosowanie do rozprzestrzeniania za pośrednictwem przedstawicieli wymarłej współcześnie megafauny. W przypadku C. amazonica kluczową rolę w rozsiewaniu odgrywają ryby kąsaczokształtne – zjadają one owoc i uwalniają z niego nasiona, które w innym przypadku gniją[4]. Ze względu na znaczenie użytkowe dzbaniwo kalebasowe C. cujete zostało rozprzestrzenione przez człowieka w całej strefie tropikalnej[5]. Z kolei inny gatunek z tego rodzaju – C. portoricensis należy do najrzadszych roślin – znany jest tylko z czterech okazów dorosłych (rok 2017)[4].

Z owoców dzbaniwa kalebasowego, cechujących się silnie zdrewniałą owocnią, wykonywane są naczynia, miski, czerpaki, marakasy[4]. Młode owoce są piklowane. Jadalne są także nasiona[4], choć opisywane jako niezbyt smaczne[5]. W Nikaragui sporządza się z nich napój zwany semilla de jicaro[4]. Miąższ owoców wykorzystywany jest w lecznictwie[5]. Jako drzewo o niewielkich rozmiarach, przy tym odporne na suszę i zanieczyszczenia powietrza jest często sadzone w zadrzewieniach przydrożnych i w miastach[5].

Nazwa naukowa rodzaju upamiętnia włoskiego lekarza i przyrodnika Pietro de Crescenzi[5].

Morfologia | edytuj kod

Pokrój
Drzewa niewielkich lub średnich rozmiarów[6]. Rozgałęzienia nieliczne, pędy o nieco rachitycznym w efekcie wyglądzie, a korony luźne[7].
Liście
Pojedyncze lub trójlistkowe, wyrastają skrętolegle w pęczkach[6] (na krótkopędach)[7].
Kwiaty
Okazałe, wyrastają pojedynczo lub po dwa z pąków na pniu lub grubych pędach. Kielich okazały, z dwoma ząbkami. Korona kwiatu zrosłopłatkowa, rurkowata do dzwonkowatej, zakończona 5 grubymi, trójkątnymi i ostro zakończonymi łatkami. Płatki barwy białej z brązowym wzorem, zwłaszcza po wewnętrznej stronie. Pręciki 4. Zalążnia jajowatoeliptyczna[6].
Owoce
Okazałe (u dzbaniwa kalebasowego osiągające do 40 cm średnicy[8]), mięsiste i niepękające torebki o kształcie elipsoidalnym lub kulistym, z drewniejącym egzokarpem, z miękkim miąższem wewnątrz oraz nagimi i nieoskrzydlonymi nasionami[6].

Systematyka | edytuj kod

Rodzaj należy do plemienia Crescentieae DC. (1845) w rodzinie bignoniowatych Bignoniaceae[9].

Wykaz gatunków[3]

Przypisy | edytuj kod

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2020-01-06].
  2. a b c Crescentia. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2020-01-06].
  3. a b c Crescentia L.. W: Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-01-06].
  4. a b c d e f David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 246. ISBN 978-1-107-11502-6.
  5. a b c d e Jolanta i Karol Węglarscy: Użyteczne rośliny tropików. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2008, s. 118-119. ISBN 978-83-61320-17-3.
  6. a b c d K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VII. Flowering Plants. Dicotyledons. Lamiales. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 37-38. ISBN 978-3-642-62200-7.
  7. a b Crescentia L.. W: World Flora Online [on-line]. [dostęp 2020-01-06].
  8. Wielka Encyklopedia Przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 258. ISBN 83-7079-779-2.
  9. Genus: Crescentia L.. W: U.S. National Plant Germplasm System [on-line]. [dostęp 2020-01-06].
Identyfikatory zewnętrzne (takson):
Na podstawie artykułu: "Dzbaniwo" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy