Edward Bernard Raczyński


Edward Bernard Raczyński w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Odwzorowany tzw. gabinet londyński (wnętrze mieszkania Edwarda Bernarda Raczyńskiego w Londynie przy ulicy Lennox Gardens, gdzie mieszkał w latach 1967-1993[1][2]) w pałacu w Rogalinie Kamień pamiątkowy przed Pałacem Ursynowskim Sarkofag Edwarda Raczyńskiego w kaplicy w Rogalinie

Edward Bernard Raczyński (ur. 19 grudnia 1891 w Zakopanem, zm. 30 lipca 1993 w Londynie) – polski dyplomata, polityk i pisarz, prezydent RP na uchodźstwie w latach 1979–1986.

Był zarówno najstarszym (złożył urząd w wieku 95 lat), jak i najdłużej żyjącym prezydentem RP (zmarł w wieku 101 lat i 7 miesięcy).

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Młodość | edytuj kod

Hrabia, pochodził ze znanego wielkopolskiego rodu Raczyńskich herbu Nałęcz. Jego ojcem był Edward Aleksander Raczyński, a matką Róża z Potockich 1 voto Władysławowa Krasińska. Był bratem Rogera Adama Raczyńskiego oraz przyrodnim bratem Karola Rogera Raczyńskiego oraz Adama Krasińskiego, IV ordynata na Opinogórze.

Lata szkolne spędził w Krakowie, gdzie mieszkał w rezydencji „pod Baranami” w domu babci, Adamowej Potockiej. Po jej śmierci wraz z rodziną przeprowadził się na ulicę Szpitalną nieopodal teatru. Początkowe lata edukacji odbywał wraz z bratem Rogerem w domu, co było powszechnie praktykowane w sferach ziemiańskich w Polsce. Następnie (od piątej klasy) uczęszczał do II LO im. króla Jana III Sobieskiego w Krakowie.

Odbył studia prawnicze w Lipsku, studiował również w londyńskiej Szkole Nauk Politycznych, doktorat z prawa uzyskał na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Minister spraw zagranicznych | edytuj kod

W 1919 rozpoczął pracę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Przebywał na placówkach dyplomatycznych w Kopenhadze, Londynie (sekretarz legacyjny poselstwa RP) i Genewie. Od 1932 reprezentował Rzeczpospolitą jako stały delegat przy Lidze Narodów w Genewie (na tym stanowisku niespełna trzy lata). Przez dwie kadencje, od 1934 aż do cofnięcia uznania rządowi RP na uchodźstwie przez rząd brytyjski (5 lipca 1945), pełnił funkcję ambasadora RP w Londynie. W imieniu rządu polskiego podpisywał polsko-brytyjski układ sojuszniczy. Po agresji 17 września ogłosił w tej sprawie stosowny komunikat, wyliczający złamane przy tym układy, jak Protokół Litwinowa, Pakt o nieagresji między Polską a ZSRR (1932) i Konwencja o określeniu napaści (1933)[3]

II wojna światowa | edytuj kod

Ostatnia strona "Noty Raczyńskiego" – oficjalna nota do Anthonego Edena 10 grudnia 1942.  Osobny artykuł: Nota Raczyńskiego.

W latach 1941–1943 był ministrem spraw zagranicznych. W oparciu o dokumenty przywiezione w postaci mikrofilmów do Londynu przez kuriera Jana Karskiego i potwierdzone jego świadectwem, Edward Raczyński przygotował i 10 grudnia 1942 przedstawił aliantom szczegółowy raport o Holokauście[4][5], który został wystosowany jako oficjalna nota Rządu RP na uchodźstwie skierowana do rządów krajów będących sygnatariuszami Deklaracji Narodów Zjednoczonych. Nota Raczyńskiego była pierwszym na świecie oficjalnym raportem na temat Holocaustu informującym o nim światową opinię publiczną. Raczyński osobiście redagował również oświadczenie rządu po odkryciu w 1943 grobów w Katyniu oraz wysłał prośbę do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża o wyjaśnienie zbrodni.

Okres powojenny | edytuj kod

Rada Trzech | edytuj kod

Po wojnie był organizatorem oraz członkiem (wspólnie z Władysławem Andersem i Tomaszem Arciszewskim) Rady Trzech. Powstała ona w 1954 na skutek opozycji wobec Augusta Zaleskiego, który nie chciał ustąpić z funkcji prezydenta. Jej skład zmieniał się sześciokrotnie, jednak stałym jej członkiem był Edward Raczyński. Podpisał list pisarzy polskich na Obczyźnie, solidaryzujących się z sygnatariuszami protestu przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (List 59)[6].

Działalność po prezydenturze | edytuj kod

Po upływie 7-letniej kadencji prezydenckiej 1979–1986 ustąpił, zgodnie z wcześniejszą zapowiedzią, jak jego poprzednik ze stanowiska głowy państwa[7], a jego miejsce zajął Kazimierz Sabbat[8].

Autor wspomnień W sojuszniczym Londynie (Londyn 1974) oraz książki Czas wielkich zmian. Rozmowy przeprowadzone przez Krzysztofa Muszkowskiego (​ISBN 2-85316-064-5​, Paryż 1990).

Założył pod koniec 1990 roku Fundację im. Raczyńskich w Poznaniu i przekazał jej pałac i park w Rogalinie, Galerię Rogalińską przy Muzeum Narodowym, której pozostawał faktycznym właścicielem, oraz przysługujące mu prawa do majątku ziemskiego otaczającego pałacu i parku rogalińskiego[9]. W skład galerii weszło, m.in. przeszło 300 obrazów, rzeźby i różne przedmioty artystyczne. Pałac i park w Rogalin zostały we władaniu Muzeum Narodowego w Poznaniu. Do tej pory, Fundacja, wbrew woli Fundatora, nie mogła odzyskać na własność majątku rolnego, które dalej musi wydzierżawiać, by spełnić swój cel statutowy ochrony jednego z najpiękniejszych krajobrazów Wielkopolski.

Edward Raczyński został pochowany w Rogalinie.

Od grudnia 2015 roku jego portret wraz z portretami pozostałych Prezydentów RP na uchodźstwie wisi na honorowym miejscu w holu ambasady RP w Londynie[10].

Odznaczenia i wyróżnienia | edytuj kod

2 maja 1923 został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski[11][12].

W 1928 otrzymał Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[11].

10 listopada 1933 „za zasługi na polu pracy państwowej w dziale służby zagranicznej” został odznaczony przez Prezydenta RP Ignacego Mościckiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[11][13].

11 listopada 1937 „za wybitne zasługi w służbie państwowej” został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1937)[14].

Z tytułu objęcia urzędu Prezydenta RP (na obczyźnie) Edward Raczyński z dniem 8 kwietnia 1979 r. został kawalerem Orderu Orła Białego, kawalerem Wielkiej Wstęgi Orderu Odrodzenia Polski i Wielkim Mistrzem obu tych orderów[15][16].

18 grudnia 1990 uchwałą Rady Miasta Poznania otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta Poznania[9][17].

W 1991 został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej[18].

Otrzymał też wiele zagranicznych odznaczeń, m.in.:

Rodzina | edytuj kod

Pogrzeb Wandy z Raczyńskich Dembińskiej w Rogalinie, 27 lutego 2016 r.

Był trzykrotnie żonaty. Pierwszą jego żoną była poślubiona w Londynie w 1925 Lady Joyous Markham (1902–1931).

Drugą żoną była poślubiona w 1932 w Rogalinie Cecylia Jaroszyńska (1906–1962), z którą doczekał się trzech córek:

  1. Wandy (ur. 1933, zm. 2016[22]) zamężnej z Ryszardem Dembińskim, który był prezesem Instytutu Polskiego w Londynie
  2. Viridianny (ur. 1935) zamężnej z hr. Ksawerym Reyem
  3. Katarzyny (ur. 1939)

Córką naturalną Edwarda Raczyńskiego ze związku z Katarzyną Zamoyską była również Zofia Baworowska[23].

W 1991 w Londynie poślubił Anielę Mieczysławską z domu Lilpopów (ur. 27 maja 1910 w Warszawie, zm. 14 października 1998 w Londynie), córkę znanego warszawskiego architekta Franciszka Lilpopa. Była ona wówczas już od 30 lat jego partnerką życiową. Ślub umożliwiła śmierć pierwszego męża Anieli, Witolda Mieczysławskiego[24].

Ponieważ ani jego bratankowie, ani on nie zostawili męskich potomków, był ostatnim męskim przedstawicielem polskiej linii Raczyńskich.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Count Edward Raczyński, www.plaquesoflondon.co.uk [dostęp 2018-01-01]  (ang.).
  2. Gabinet Londyński – Pałac w Rogalinie. Oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu, rogalin.mnp.art.pl [dostęp 2018-01-01] .
  3. Komunikat polskiej Ambasady w Londynie 17 września 1939 r. : Les relations polono-allemandes et polono-soviétiques au cours de la période 1933-1939 recueil de documents officiels République de Pologne, Ministère des affaires étrangères s. 220n. Omówienie w: Jerzy Łojek, Agresja 17 września, Warszawa 1990, s. 117n.
  4. Nota Edwarda Raczyńskiego do rządów narodów zjednoczonych z 10 grudnia 1942, The mass extermination of Jews in German occupied Poland, Note addressed to the Governments of the United Nations on December 10th 1942.
  5. Nota została następnie opublikowana na zlecenie MSZ w postaci broszury, na którą składały się dodatkowo fragmenty przemówienia Mikołajczyka wygłoszonego na specjalnym posiedzeniu RN 27 listopada i rezolucja wówczas przyjęta, tekst wspólnej deklaracji sojuszniczej z 17 grudnia oraz przemówienie Raczyńskiego po angielsku w BBC z tego samego dnia. Zob. E. Raczyński, W sojuszniczym Londynie, Polish Research Centre, Londyn, 1960, s. 156–158.
  6. Kultura 1976/03/342 Paryż 1976, s. 34.
  7. Ustąpienie Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 26, Nr 2 z 10 kwietnia 1986. 
  8. Protokół złożenia przysięgi przez Prezydenta Rzeczypospolitej Kazimierza Sabbata. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 27, Nr 2 z 10 kwietnia 1986. 
  9. a b Film „Od Rogalina do Londynu – Ambasador Edward Raczyński”. Telewizja Polska. [dostęp 2017-10-19].
  10. Uczciliśmy pamięć Prezydentów RP na Uchodźstwie, www.msz.gov.pl [dostęp 2016-10-04] .
  11. a b c d e f g Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Wyd. II popr. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 607.
  12. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 36.
  13. M.P. z 1933 r. nr 259, poz. 277
  14. M.P. z 1937 r. nr 260, poz. 410
  15. Krzysztof Filipow: Order Orła Białego. Wyd. Białystok 1995. s. 55.
  16. a b c Peter Bander van Duren: Orders of knighthood and of merit. Londyn: Colin Smythe-Gerrards Cross, 1995, s. 384. ISBN 0-86140-380-0.
  17. Honorowi i zasłużeni obywatele Miasta Poznania. [dostęp 2013-02-17].
  18. Kancelaria Prezydenta RP: Krzyż Wielki Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej (1991-2005 – wykaz osób odznaczonych). [dostęp 2012-08-23].
  19. Odznaczenia. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 9, s. 231, 1936. [dostęp 2015-10-05]. 
  20. a b Tadeusz Jeziorowski: Ordery prezydenta Edwarda Raczyńskiego [w:] Kronika Wielkopolski, 1993 nr 4 (67), s. 161-165
  21. Maria Męclewska: Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008. Zamek Królewski w Warszawie 2008, s. 309. ​ISBN 978-83-7022-178-2
  22. Wanda Dembińska, nekrologi.wyborcza.pl [dostęp 2016-02-26] [zarchiwizowane z adresu 2016-02-26]  (pol.).
  23. Wojtkowska Z., Wiek ambasadora. Opowieść o życiu Edwarda Raczyńskiego, Warszawa 2017, archiwum Katarzyny Raczyńskiej
  24. Polka o niespożytej energii w: "Rzeczpospolita"

Bibliografia | edytuj kod

  • Dariusz Matelski, Losy insygniów władzy Drugiej Rzeczypospolitej (11 grudnia 1922 – 22 grudnia 1990), [w:] Wojskowość – bezpieczeństwo wychowanie. Księga jubileuszowa profesora Lecha Wyszczelskiego w 70. rocznicę urodzin, t. II, Red. Małgorzata Wiśniewska, Siedlce 2012, s. 59-78, il.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Edward Bernard Raczyński" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy