Edward Mąkosza


Edward Mąkosza w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Edward Mąkosza (ur. 13 października 1886 w Liskowie koło Kalisza, zm. 25 kwietnia 1974 w Częstochowie) – polski kompozytor, pedagog, dyrygent, organista, etnomuzykolog.

Pochodził z muzykalnej rodziny, jego dziadek był organistą kościelnym. W dzieciństwie zaczął grać na organach i fortepianie. Ukończył Szkołę Handlową w Kaliszu. Następnie po przeprowadzce do Wolborza w łódzkiem ukończył w 1907 roku prywatną Szkołę Muzyczną w Łodzi[1].

Studia muzyczne odbył w Łodzi pod kierunkiem Alojzego Dworzaczka (teoria muzyki), Rudolfa Strobla (fortepian) oraz w Warszawie u Zygmunta Noskowskiego (instrumentacja, formy muzyczne), Mieczysława Surzyńskiego (organy), Aleksandra Myszugi, Jana i Edwarda Reszków, Justyny Rybaczkowej (śpiew).

W 1912 r. zamieszkał w Częstochowie i podjął pracę jako organista w kościele św. Zygmunta oraz uczył muzyki w częstochowskich szkołach.

Od 1912 roku do śmierci w 1974 roku pracował w Częstochowie. Był aktywnym i zasłużonym animatorem życia muzycznego miasta. Został pochowany na cmentarzu Kule.

Spis treści

Działalność pedagogiczna | edytuj kod

Od 1912 roku Edward Mąkosza prowadził działalność pedagogiczną w prywatnym Gimnazjum Jadwigi Chrzanowskiej (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego). Jako pedagog pracował również w Gimnazjum im. H. Sienkiewicza, gdzie prowadził 240-osobowy chór mieszany oraz dwie orkiestry: dętą i symfoniczną. W latach 1945–1971 pracował w Państwowej Szkole Muzycznej I i II stopnia w Częstochowie (obecnie Zespół Szkół Muzycznych im. M.J. Żebrowskiego), gdzie wykładał teoretyczne przedmioty muzyczne i prowadził klasę śpiewu solowego. Ponadto pracował m.in. w Gimnazjum Sióstr Nazaretanek, Żeńskiej Szkole Zawodowej, Żeńskim Gimnazjum Nauczycielskim.

Był związany z klasztorem Ojców Paulinów na Jasnej Górze: prowadził chór i orkiestrę dętą w a w czasie wojny uczył śpiewu w Tajnym Wyższym Seminarium Duchownym Paulinów. Był konfratrem Zakonu Paulinów (Od 1972 r)[1].

Działalność dyrygencka | edytuj kod

Tablica upamiętniająca Edwarda Mąkoszę, twórcę chóru mieszanego i orkiestry dętej w Wolborzu, w wolborskiej kolegiacie św. Mikołaja

Edward Mąkosza prowadził działalność dyrygencką, pełniąc funkcję zarówno dyrygenta orkiestr (symfonicznych i dętych), jak i chórmistrza. W 1904 roku założył i prowadził w Wolborzu k. Piotrkowa Trybunalskiego chór mieszany i orkiestrę dętą oraz teatr amatorski. W latach 1912–1939 był kapelmistrzem orkiestr dętych Ochotniczych Straży Pożarnych. Równocześnie pełnił funkcję referenta do spraw orkiestr i chórów strażackich przy Głównym Związku Ochotniczych Straży Pożarnych w Warszawie. W latach 1913–1939 kierował Towarzystwem Śpiewaczym „Lutnia”; pełnił tam funkcję dyrygenta dwóch chórów: męskiego i mieszanego oraz orkiestry symfonicznej.

W klasztorze Ojców Paulinów na Jasnej Górze założył i prowadził Jasnogórski Chór Żeński „Kółeczko” oraz orkiestrę dętą złożoną z kleryków.

W 1944 roku współorganizował w Częstochowie orkiestrę symfoniczną, złożoną z muzyków częstochowskich i warszawskich, która dała początek Miejskiej Orkiestrze Symfonicznej (obecnie Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Częstochowskiej).

Działalność folklorystyczna | edytuj kod

W 1953 roku Mąkosza utworzył i do 1958 roku prowadził Zespół Pieśni i Tańca Ziemi Częstochowskiej przy Politechnice Częstochowskiej, który prezentował folklor regionu częstochowskiego. W pracy z tym zespołem Mąkosza mógł łączyć swoje zainteresowania dyrygenckie i etnograficzne.

Jako etnomuzykolog prowadził działalność etnograficzną z ramienia Ministerstwa Kultury i Sztuki. Zajmował się zbieraniem i katalogowaniem głównie folkloru z regionu częstochowskiego. Ogółem skatalogował około 2000 pieśni. Archiwum pieśni przechowywane jest w jasnogórskim archiwum.

Był

Działalność organizatorska i społeczna | edytuj kod

Od 1912 roku Edward Mąkosza był oficerem straży pożarnej w Częstochowie. Miał zasługi w wielu ważnych akcjach, z których najważniejszą było uchronienie w dniu 16 stycznia 1945 r. przed wysadzeniem zaminowanego przez Niemców klasztoru jasnogórskiego. Uratował ponadto dobytek muzyczny częstochowskiej „Lutni” (instrumenty i zbiory nut) przed grabieżą okupanta. Instrumentarium to zostało później przekazane powstającej w 1944 roku orkiestrze symfonicznej[2]. Mąkosza był czynnym animatorem życia muzycznego Częstochowy. Działał w Towarzystwie Popierania Kultury Regionalnej. Był organizatorem licznych koncertów i recitali polskich artystów. Zorganizował w Częstochowie koncerty m.in.: Jana Kiepury, Artura Rubinsteina, Maurycego Rosenthala, Stanisława Barcewicza, Aleksandra Michałowskiego, Zbigniewa Drzewieckiego. Był jednym z inicjatorów budowy gmachu Filharmonii Częstochowskiej.

Twórczość kompozytorska | edytuj kod

Dorobek kompozytorski Edwarda Mąkoszy liczy około 1000 utworów. Do najważniejszych dzieł należy Symfonia Wiejska, oparta na motywach pieśni ludowych. Rękopisy prawie wszystkich kompozycji Mąkoszy przechowuje Biblioteka Jasnogórska.

Kompozycje | edytuj kod

Orkiestrowe | edytuj kod

  1. 20 utworów na orkiestrę symfoniczną (m.in. Symfonia Wiejska)
  2. 150 utworów na orkiestrę dętą (m.in. suity, marsze, polonezy, elegie)

Kameralne i solowe | edytuj kod

  1. 8 preludiów na kwintet smyczkowy
  2. 5 suit
  3. utwory instrumentalne (organowe, fortepianowe, wiolonczelowe, skrzypcowe)

Chóralne a cappella | edytuj kod

  1. Utwory na chór mieszany, męski, żeński, chłopięcy

Wokalno-instrumentalne | edytuj kod

  1. pieśni solowe z towarzyszeniem fortepianu lub orkiestry
  2. 4 kantaty na głosy solowe, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną

Inne | edytuj kod

  1. opracowania pieśni ludowych i religijnych

Odznaczenia | edytuj kod

Za pracę pedagogiczną, kompozytorską i społeczną Edward Mąkosza otrzymał liczne odznaczenia. Należą do nich m.in.:

  • 1954 – Złota Odznaka Zjednoczenia Polskich Zespołów Śpiewaczych i Instrumentalnych
  • 1957 – Nagroda Miasta Częstochowy
  • 1958 – Złota Odznaka za wysługę 50 lat w pożarnictwie
  • 1961 – Złota Odznaka „Zasłużony w rozwoju województwa katowickiego”
  • 1962 – Krzyż Oficerski Polonia Restituta
  • 1965 – Medal Papieski
  • 1972 – tytuł Honorowego Konfratra zakonu oo. Paulinów

Upamiętnienia | edytuj kod

  • W 2006 roku w 120 rocznicę urodzin Muzeum Częstochowskie przygotowało w gmachu Filharmonii ekspozycję pamiątek: m.in. fotografie, partytury, dokumenty, plakaty archiwalne koncertów, odznaczenia oraz dyplomy. Od 2007 roku ekspozycja włączona jest do stałych wystaw w Ratuszu częstochowskim[3].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Edward Mąkosza (1886-1974), niedziela.pl [dostęp 2020-01-21]  (pol.).
  2. Muzeum Częstochowskie - www.muzeumczestochowa.pl, www.muzeumczest.nazwa.pl [dostęp 2020-01-21] .
  3. Edward Mąkosza (1886-1974) – Wystawa pamiątek po profesorze Mąkoszy - Muzeum Częstochowskie - Ratusz, Gabinet Wybitnych Częstochowian (pol.). grudzień 2006 – luty 2007.

Bibliografia (wybór) | edytuj kod

  • Leon Tadeusz Błaszczyk, Dyrygenci polscy i obcy w Polsce działający w XIX i XX wieku, PWM, Kraków 1964
  • Izabela Drożdż, Życie i twórczość Edwarda Mąkoszy, praca magisterska, WSP, Częstochowa 1992
  • Leon Jelonek, Z dziejów życia muzycznego w Częstochowie, Wydawnictwo WSP, Częstochowa 1995
  • Wanda Malko, Edward Mąkosza, w: Ziemia Częstochowska, tom XV, Częstochowa 1984
  • Beata Młynarczyk, Aleja zasłużonych. Edward Mąkosza, „Częstochowski Dwumiesięcznik Kulturalny Aleje 3”, 1997 nr 12
  • Muzyka w Częstochowie. Rozmowa Zygmunta Mycielskiego z Edwardem Mąkoszą, „Ruch Muzyczny” 1962 nr 4
  • Bogdan Snoch, Mały leksykon miasta. Edward Mąkosza, „Almanach Częstochowy”, Częstochowa [bez daty]
  • Waldemar Tyras, Dzieje „Lutni” częstochowskiej, w: Ziemia Częstochowska, tom V, Częstochowa 1965
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Edward Mąkosza" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy