Ernest Wilimowski


Ernest Wilimowski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 19 lip 2019. Od tego czasu wykonano 1 zmianę, która oczekuje na przejrzenie. Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ernest Otton Wilimowski (ur. jako Ernst Otto Pradella 23 czerwca 1916 w Katowicach, zm. 30 sierpnia 1997 w Karlsruhe) – śląski piłkarz występujący na pozycji napastnika, reprezentant Polski (1934–1939) i III Rzeszy (1941–1942), trener piłkarski.

Wilimowski przeszedł do historii mistrzostw świata jako strzelec czterech bramek w meczu Brazylia–Polska (6:5) podczas Mistrzostw Świata 1938 we Francji, dzięki czemu przez 56 lat był rekordzistą pod względem liczby strzelonych bramek w jednym meczu. Jego rekord pobił podczas Mistrzostw Świata 1994 w Stanach Zjednoczonych Oleg Salenko, który w swoim ostatnim meczu Grupy B przeciwko Kamerunowi (6:1) strzelił 5 bramek dla reprezentacji Rosji.

Jako pierwszy w historii ekstraklasy zdobył w jednym meczu siedem, osiem, dziewięć i dziesięć goli. Czterokrotny mistrz Polski (1934, 1935, 1936, 1938). Dysponował bardzo dobrym dryblingiem oraz znakomitą skutecznością strzelecką z uśmieszkiem na twarzy, co powodowało wściekłość wśród zawodników drużyn przeciwnych. Łącznie w karierze strzelił 1175 goli w oficjalnych i nieoficjalnych meczach[1], natomiast w oficjalnych meczach według statystyk RSSSF strzelił 554 gole, co daje obecnie 10. miejsce na liście strzelców wszech czasów[2][3].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Dom rodzinny Ernesta Wilimowskiego przy ul. Barbary 5A w Katowicach. Wilimowski (z lewej) w barwach Ruchu

Ernest Wilimowski urodził się w Katowicach na Górnym Śląsku, w pruskiej prowincji Cesarstwa Niemieckiego jako Ernst Otto Pradella. Pochodził z górnośląskiej rodziny mieszkającej na polsko-niemieckim pograniczu. Jego matka, Paulina Florentyna Pradella (1895–1981) urodziła chłopca jako panna, w akcie urodzenia nie widnieją dane ojca. Najprawdopodobniej ojciec Ernesta (wg licznych podań miał mieć na imię Ernst Roman) zginął na froncie wschodnim podczas I wojny światowej. Istniała również hipoteza (z czasem odrzucona jako nie wytrzymująca konfrontacji z faktami), że prawdziwym ojcem Ernesta był Roman Wilimowski, zaginiony na wojnie, a więc nie uznany oficjalnie za ojca[4]. W 1922 roku wschodni Górny Śląsk stał się częścią Polski i Ernest tym samym został obywatelem II RP. W 1929 jego matka Paulina Pradella wyszła za mąż za urzędnika i powstańca śląskiego z polskiej rodziny osiadłej na śląsku, Romana Wilimowskiego (1895–1941), który usynowił 13-letniego Ernesta nadając mu jednocześnie swoje nazwisko. Rodzicami jego matki Pauliny byli Johann Pradella i Klara z d. Bekersch z Załęża (do 1924 roku Załęże funkcjonowało jako samodzielna jednostka terytorialna, od 1924 dzielnica Katowic); natomiast rodzicami ojczyma byli Teodor Wilimowski oraz Paulina z d. Musiałek, rodowici Polacy osiedli przed 1890 rokiem w Chorzowie, w obecnej dzielnicy Batory (dawniej Hajduki Wielkie). W domu w przeważającej części mówił w gwarze śląskiej, w szkole i publicznie używał języka polskiego (ukończył prestiżowe gimnazjum im. Adama Mickiewicza w Katowicach), a czasami niemieckiego, lecz tylko ze względu na niemieckie poczucie narodowe matki oraz jej rodziny. Jako obywatel polski mówił o sobie „Górnoślązak” (Oberschlesier)[5]. Od dziecka uprawiał nie tylko piłkę nożną, lecz próbował swych sił także w piłce ręcznej, hokeju i innych dyscyplinach sportowych. Był jedynakiem.

Ernest Wilimowski karierę piłkarską rozpoczął w niemieckim klubie 1.FC Katowice. Wg ustaleń Andrzeja Gowarzewskiego już w wieku 12 lat i 295 dni zadebiutował w pierwszej lidze. Klub w kwietniu 1929 miał duże problemy kadrowe i sprowadził z okolicznych klubów kilku zawodników, wśród nich gracza o nazwisku Pradelok (ówczesny pseudonim Ernesta), który rozegrał całe spotkanie ligowe 14 kwietnia 1929 przeciwko zespołowi Klub Turystów Łódź. Nigdy więcej zawodnik o takim nazwisku dla 1.FC nie zagrał. Na całym Śląsku był tylko jeden piłkarz o takiej godności – Wincenty Pradelok, wówczas gracz Orła Wełnowiec. Po latach spotkał się on z Gowarzewskim, a zapytany o tamten mecz odparł, że jako syn powstańca śląskiego nigdy nie zagrałby dla niemieckiego klubu[6]. Pradella zmienił nazwisko na Wilimowski w maju 1929 roku.

W 1934 talent Wilimowskiego zauważyli działacze Ruchu Hajduki Wielkie, którego wkrótce został zawodnikiem. Debiut zaliczył dnia 2 stycznia 1934 roku w meczu sparingowym z KS Chorzów[7]. Natomiast w ekstraklasie zadebiutował dnia 8 kwietnia 1934 roku w wygranym 3:0 meczu wyjazdowym z Cracovią[8], pierwszą bramkę strzelił dnia 29 kwietnia 1934 roku w Chorzowie w 17. minucie meczu z Wisłą Kraków (4:1), podwyższając wynik na 2:0[9].

Z tym klubem Wilimowski czterokrotnie zdobywał mistrzostwo Polski (1934, 1935, 1936, 1938) oraz trzykrotnie był królem strzelców (1934 – 33 gole, 1936 – 18 goli, 1939 – 26 goli; rozgrywki niedokończone z powodu wybuchu II wojny światowej). Dnia 21 maja 1939 roku w Chorzowie podczas meczu ligowego z Union-Touring Łódź (12:1) Wilimowski strzelił 10 bramek, co do chwili obecnej pozostaje rekordem ekstraklasy[10][11][12].

Wilimowski ostatnią bramkę w ekstraklasie strzelił dnia 2 lipca 1939 roku w 62. minucie meczu u siebie z Polonią Warszawa, który zakończył się porażką Niebieskich 2:3[13], a ostatni mecz rozegrał dnia 20 sierpnia 1939 roku na wyjeździe z Wartą Poznań, który zakończył się zwycięstwem gospodarzy 5:2[14].

Łącznie dla Ruchu Hajduki Wielkie rozegrał w ekstraklasie 86 meczów, w których strzelił 117 bramek. Dwukrotnie znajdował się w Top 10 Plebiscytu Przeglądu Sportowego na najlepszego polskiego sportowca (1934 – 4. miejsce, 1937 – 7. miejsce). Znajduje się także na liście najskuteczniejszych zawodników w historii meczów rozgrywanych o mistrzostwo Polski, tj. Klub 100.

Po wybuchu II wojny światowej został wpisany na niemiecką listę narodowościową. W 1940 roku wyjechał w głąb III Rzeszy do Saksonii, a prawie cała Polska uznała go za zdrajcę narodu, mimo że do wyjazdu namawiał go m.in. Józef Kałuża, trener reprezentacji Polski[15]. W celu uniknięcia służby wojskowej w Wehrmachcie został policjantem i kontynuował karierę sportową w barwach III Rzeszy. Grał w klubach: Bismarckhütter SV (1939), 1. FC Kattowitz (1939–1940), PSV Chemnitz (1940–1942 – Puchar Związku Rzeszy w 1941 roku), TSV 1860 Monachium (1942–1943), w którego barwach dnia 15 listopada 1942 roku na Stadionie Olimpijskim w Berlinie po zwycięstwie 2:0 z Schalke Gelsenkirchen (Wilimowski strzelił bramkę w 80. minucie na 1:0) w finale zdobył Puchar Niemiec 1942 (Tschammer-Pokal), a Wilimowski z 14 golami został królem strzelców tych rozgrywek. Następnie reprezentował barwy LSV Mölders Krakau (1943), 1. FC Kattowitz (1944), Karlsruher FV (1944), VfB Stuttgart (1944).

W 1942 roku jego matka – Paulina Wilimowska, za romans z rosyjskim Żydem, trafiła do obozu koncentracyjnego Auschwitz i pracowała u jednego z obozowych oficerów SS. Z pomocą przyszedł as lotnictwa myśliwskiego Luftwaffe, pułkownik Hermann Graf, twórca drużyny piłkarskiej Rote Jäger (1943–1944), dzięki jego interwencji została zwolniona z obozu.

Po zakończeniu II wojny światowej Wilimowski za grę w reprezentacji III Rzeszy został wymazany w historii polskiej piłki. Grał w klubach: SG Kassel (1946), SG Merseburg (1946), SG Chemnitz-West (1946–1948), SG Babelsberg (1947 – 2 mecze), TSG Arolsen (1947 – 1 mecz), Hameln 07 (1947), TSV Detmold (1948), BC Augsburg (1948–49 – 6 meczów, 3 gole), francuski RC Strasbourg (1949 – 1 mecz), Offenburger FV (1949–1950 – był również grającym trenerem), FC Singen 04 (1950–1951 – 30 meczów, 16 goli), VfR Kaiserslautern (1951–1955 – 90 meczów, 70 goli) oraz Kehler FV, w którym w 1959 roku zakończył piłkarską karierę.

W 1951 roku ożenił się z Klarą Mehne – córką restauratora z Offenburga (druga żona; w 1939 roku ożenił się z Elżbietą Ławnik[16][17] – z którą miał czworo dzieci, córki Sylvia, Sigrid i Ulle oraz syn Rainer, oraz pięcioro wnucząt: Steven, Timo, Dapher, Janis, Nicole[18]).

Osiadł w Karlsruhe, gdzie pracował jako urzędnik, odmówił pracy w Niemieckim Związku Piłkarskim (DFB)[19]. Jednak wykonywanie zawodu na pełnym etacie nie stanowiło przeszkody w amatorskiej grze w piłkę nożną oraz w pracy trenerskiej w klubach niższych klas rozgrywkowych, gdyż był bardzo oddany swojej pasji (potrafił jednego dnia prowadzić treningi w dwóch klubach w różnych miejscowościach)[17].

Nigdy już nie wrócił na Górny Śląsk, choć w 1995 roku była nawet szansa, żeby po latach przyjechał tam na zaproszenie działaczy Ruchu Chorzów z okazji 75-lecia istnienia klubu, jednak ze względu na chorobę żony, a przede wszystkim niepochlebne opinie (na kilka dni przed przyjazdem dziennikarz sportowy Bohdan Tomaszewski publicznie nazwał go zdrajcą i stwierdził, że nie powinien on przyjeżdżać do Polski) spowodowały rezygnację Wilimowskiego z przyjazdu do Polski[20].

Ernest Wilimowski zmarł dnia 30 sierpnia 1997 roku w Karlsruhe w wieku 81 lat (choć polska prasa podawała informacje o jego śmierci już w latach 50[21].). Na pogrzebie była obecna rodzina, znajomi, sąsiedzi, a także delegacja z wieńcem Niemieckiego Związku Piłki Nożnej; nie było delegacji PZPN[16].

Kariera reprezentacyjna | edytuj kod

Reprezentacja Polski | edytuj kod

Ernest Wilimowski zadebiutował w reprezentacji Polski 21 maja 1934 w przegranym 2:4 meczu towarzyskim z reprezentacją Danii w Kopenhadze, mając 17 lat i 332 dni (najmłodszy wówczas reprezentant Polski w historii). Dwa dni później, 23 maja 1934 w Sztokholmie podczas towarzyskiego meczu z reprezentacją Szwecji strzelił swoją pierwszą bramkę dla Polski.

W 1936 Wilimowski za alkohol został wyrzucony z olimpijskiej reprezentacji Polski, która przygotowywała się do igrzysk w Berlinie (choć jak podaje Andrzej Gowarzewski, prawdziwym powodem było jego rzekome zawodowstwo[potrzebny przypis]).

Wilimowski w reprezentacji Polski ponownie zagrał 4 października 1936 w Kopenhadze w przegranym 1:2 meczu towarzyskim z reprezentacją Danii i znów stanowił o sile drużyny. Grał również w meczach eliminacyjnych mistrzostw świata 1938, w których rywalem Polski była reprezentacja Jugosławii. W dwumeczu lepsza okazała się Polska (4:0 w Warszawie – 1 bramka Wilimowskiego, 0:1 w Belgradzie), która tym samym zakwalifikowała się do mistrzostw świata 1938 we Francji

Rywalem w pierwszej rundzie mistrzostw świata 1938 była reprezentacja Brazylii. Mecz, który odbył się 5 czerwca 1938 w Strasburgu i zakończył się zwycięstwem drużyny Canarinhos 5:6 po dogrywce, był jednym z najlepszych w karierze Wilimowskiego, gdyż zdobył w nim cztery bramki (53., 59., 89. i 118. minuta). Bramkę strzelił także Fryderyk Scherfke (23. minuta) z rzutu karnego podyktowanego po faulu na Wilimowskim). Reprezentacja Polski odpadła z turnieju, ale Wilimowski był wymieniany jako jeden z najlepszych piłkarzy turnieju.

Drugi najlepszy mecz w karierze Wilimowski zagrał w Warszawie 27 sierpnia 1939, gdy reprezentacja Polski towarzysko podejmowała ówczesnych wicemistrzów świata – reprezentację Węgier. Już po 30. minutach gry było 2:0 dla Węgier, jednak Wilimowski zdołał strzelić hat-tricka (33., 64. i 76. minuta) oraz wywalczył dla swojej drużyny rzut karny, który wykorzystał Ewald Dytko (w 75. minucie). Mecz zakończył się zwycięstwem Polski 4:2. Było to ostatnie spotkanie reprezentacji Polski przed wybuchem II wojny światowej, a dla Wilimowskiego ostatnie w reprezentacji Polski, w której łącznie w latach 1934–1939 rozegrał 22 mecze i strzelił 21 bramek.

Reprezentacja Śląska | edytuj kod

Ernest Wilimowski grał również w reprezentacji Śląska, w której w latach 1934–1939 rozegrał 6 meczów i strzelił 7 bramek[22]. Najczęstszym rywalem reprezentacji Śląska była reprezentacja Śląska Niemieckiego, których mecze nazywane były przez niemiecką prasę małymi meczami międzypaństwowymi (niem.kleine Länderspiele”). Wilimowski debiut w reprezentacji Śląska zaliczył 19 marca 1934 w Bytomiu w bezbramkowo zremisowanym meczu z odwiecznym rywalem ze Śląska Niemieckiego, a 24 marca 1935 w Zabrzu w zremisowanym 3:3 meczu z tym samym rywalem strzelił swoje trzy pierwsze bramki dla reprezentacji Śląska. Ostatni mecz w reprezentacji Śląska Ernest Wilimowski rozegrał 8 stycznia 1939 w Bytomiu, kiedy to reprezentacja Śląska przegrała 3:5 z reprezentacją Śląska Niemieckiego.

Reprezentacja Niemiec | edytuj kod

Po wybuchu II wojny światowej Wilimowski grał w barwach reprezentacji III Rzeszy prowadzonej przez Seppa Herbergera, w której również imponował strzelecką skutecznością, gdyż w latach 1941–1942 w 8 meczach zdobył aż 13 bramek. Debiut w reprezentacji III Rzeszy zaliczył 1 czerwca 1941 w Bukareszcie w wygranym 4:1 meczu towarzyskim z reprezentacją Rumunii, w którym Wilimowski strzelił 2 bramki.

16 sierpnia 1942 doszło do najważniejszego piłkarskiego wydarzenia na Górnym Śląsku w czasie II wojny światowej. W Bytomiu na Stadionie im. marszałka Hindenburga, Niemcy z Wilimowskim w składzie rozgromili reprezentację Rumunii 7:0, a Wilimowski strzelił jedną z bramek. Mecz na stadionie oglądało 55 000 widzów, a jak głosiła legenda, wśród nich byli Gerard Cieślik i Ernest Pohl[23]. W rzeczywistości obaj po latach przyznali, że to wymysł dziennikarza; Cieślika nie było wtedy stać na bilet tramwajowy z Chorzowa do Bytomia, a Pohl Wilimowskiego nigdy nie widział na oczy (Ten redaktor chciał, abym tak był, to żech był)[24].

Ostatni mecz w reprezentacji III Rzeszy Wilimowski rozegrał 22 listopada 1942 w Bratysławie, gdzie Niemcy towarzysko wygrali 5:2 z reprezentacją Słowacji.

Statystyki | edytuj kod

Ruch Chorzów | edytuj kod

Reprezentacyjne | edytuj kod

Sukcesy | edytuj kod

Ruch Hajduki Wielkie | edytuj kod

PSV Chemnitz | edytuj kod

TSV 1860 Monachium | edytuj kod

Indywidualne | edytuj kod

Odznaczenia | edytuj kod

  • Order Złotego Orła Polskiego Związku Piłki Nożnej[17]

Inne dyscypliny | edytuj kod

Ernest Wilimowski oprócz piłki nożnej grał również w hokeja na lodzie na pozycji bramkarza w barwach Pogoni Katowice[25], świetnie jeździł na nartach oraz grał w szachy[16].

Informacja sportowa o meczu hokejowym pomiędzy K.S. Pogonią Katowice a SMP. Panewnik. Wyróżniającym graczem Pogoni w tym meczu był m.in. Ernest Wilimowski.

Upamiętnienie | edytuj kod

Wilimowski w kulturze | edytuj kod

  • W 1996 ukazała się biografia Ernesta Wilimowskiego pt. Fußball – Sport ohne Grenzen. Die Lebensgeschichte des Fußball-Altnationalspielers Ernst Willimowski, której autorem był zięć Wilimowskiego (Karl-Heinz Haarke – mąż Sylvii)[23].
  • Postać Wilimowskiego była ukazana w filmie pt. Do góry nogami z 1982 w reżyserii Stanisława Jędryki jako piłkarz „Wili” Wilamowski, którą kreował Jan Jurewicz[28][29].
  • W 2012 padł pomysł nakręcenia filmu fabularnego o życiu Ernesta Wilimowskiego. Film miał nosić tytuł Ezi, a reżyserem miał być Jarosław Marszewski[30][31][32].
  • W 2016 chorwacki pisarz Miljenko Jergovic opublikował powieść "Wilimowski", której akcja dzieje się wokół radiowej relacji z meczu z Brazylią, słuchanej przez bohaterów[33].

Varia | edytuj kod

Powiedzieli o Wilimowskim | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Kicker Sportmagazin”. 100, s. 2, 15 grudnia 1969. 
  2. Best Goalscorers All-Time (Official Matches) (ang.)
  3. 8. miejsce – Ernest Wilimowski (554 gole) [data dostępu: 2016-04-22]
  4. Ernest Wilimowski - Pokonany przez historię | KGNET Piekary Śląskie, www.kg.net.pl [dostęp 2019-04-11] .
  5. Sławny Ernest Wilimowski bohaterem filmu fabularnego [data dostępu: 2012-05-02]
  6. Człowiek, który zawstydza Wikipedię. Rozmowa z pierwszym archiwistą polskiego futbolu [data dostępu: 2017-02-07]
  7. Ernest Wilimowski – Pokonany przez historię
  8. 1934-04-08 Cracovia - Ruch Hajduki Wielkie 0-3
  9. 1934-04-29 Ruch Hajduki Wielkie – Wisła Kraków 4-1
  10. Rocznica strzeleckiego rekordu „Eziego” [data dostępu: 2015-05-21]
  11. 1939-05-21 Ruch Chorzów – Union-Touring Łódź 12-1
  12. Ruch Chorzów – Historia (cz. 23)
  13. 1939-07-02 Ruch Chorzów – Polonia Warszawa 2-3
  14. 1939-08-20 Warta Poznań – Ruch Chorzów 5-2
  15. a b Legendy Futbolu: Ruch, volkslista, gra dla Niemiec, czyli Ernest Wilimowski (11) [data dostępu: 2013-01-09]
  16. a b c d Nasi na mundialu (V) Wilimowski i inni [data dostępu: 2014-07-05]
  17. a b c d e Niezapomniany ćwierćfinał i jego bohater – 5 czerwca 1938 Strasburg [data dostępu: 2010-07-02]
  18. a b Ernest Wilimowski tęsknił za Śląskiem [data dostępu: 2007-05-25]
  19. Futbol jest wielki: Ernest Wilimowski [data dostępu: 2010-01-12]
  20. Ernest Wilimowski – bohater czy zdrajca? [data dostępu: 2014-11-10]
  21. Ernest Wilimowski, najlepszy przedwojenny piłkarz reprezentacji Śląska [data dostępu: 2012-03-18]
  22. Wielka piłkarska rywalizacja: piłkarskie mecze Polski Śląsk – Niemiecki Śląsk. Część II: lata 30. [data dostępu: 2006-06-13]
  23. a b c Dariusz Matyja: Encyklopedia gwiazd polskiego sportu. Warszawa: Aha!, 2011, s. 143. ISBN 978-83-60334-95-9.
  24. Andrzej Gowarzewski: MISTRZOSTWA POLSKI. LUDZIE (1918-1939). 100 lat prawdziwej historii (1), Wydawnictwo GiA, Katowice 2017, str. 246
  25. Siedem Groszy, 1934, R. 3, nr 30, s. 7. www.dlibra.bs.katowice.pl. [dostęp 2017-05-21].
  26. Ernest Wilimowski patronem stadionu Ruchu? [data dostępu: 2007-09-07]
  27. Wkrótce turniej im. Ernesta Wilimowskiego [data dostępu: 2012-06-05]
  28. Poligon: „Momenty były”, czyli piłka w kadrze [data dostępu: 2009-03-27].
  29. TVP Kultura oraz inne kanały telewizyjne [data dostępu: 2009-03-06].
  30. Sławny Ernest Wilimowski bohaterem filmu fabularnego [data dostępu: 2012-05-02].
  31. Ezi – film i autorzy.
  32. Historia najlepszego polskiego piłkarza trafi na ekrany [data dostępu: 2012-06-01].
  33. [1] [data dostępu: 2016-06-24].
  34. „Człowieku, skąd Ty się wziąłeś?” - wyjątkowa historia Ernesta Wilimowskiego [data dostępu: 2015-06-23]
  35. Jak pijak grał w piłkę. Historia najlepszego polskiego piłkarza [data dostępu: 2014-06-27]

Bibliografia | edytuj kod

  • Andrzej Gowarzewski: MISTRZOSTWA POLSKI. LUDZIE (1918-1939). 100 lat prawdziwej historii (1), Wydawnictwo GiA, Katowice 2017
  • Bogdan Snoch: Górnośląski Leksykon Biograficzny. Suplement do wydania drugiego. Katowice: Muzeum Śląskie, 2006, s. 123. ISBN 83-60353-11-5.
  • Karl-Heinz Haarke, Georg Kachel: Fußball – Sport ohne Grenzen. Die Lebensgeschichte des Fußball-Altnationalspielers Ernst Willimowski. Dülmen: Laumann-Verlag, 1996. ISBN 3-87466-259-4.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Ernest Wilimowski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy