Federacja Związków Zawodowych Pracowników PKP


Na mapach: 52°14′12″N 21°01′55″E/52,236800 21,032019

Federacja Związków Zawodowych Pracowników PKP w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Pierwsza siedziba ZZK w Warszawie przy ul. Długiej 18-20 (1927)

Federacja Związków Zawodowych Pracowników Polskich Kolei Państwowych – zrzeszająca dziewięć organizacji związkowych pracowników Polskich Kolei Państwowych. Związek jest jednym z członków – założycieli centrali związkowej pn Forum Związków Zawodowych, z siedzibą w Warszawie. Federacja jest też zrzeszona w Międzynarodowej Federacji Pracowników Transportu (International Transport Workers’ Federation) z siedzibą w Londynie, oraz w Europejskiej Federacji Pracowników Transportu (European Transport Workers Federation) z siedzibą w Brukseli.

Spis treści

Historia | edytuj kod

W latach międzywojennych określany był związkiem klasowym. W wyniku przesilenia w tej organizacji w 1929 powstał Centralny Związek Zawodowy Pracowników Kolejowych w R.P. W tym okresie związek należał do centrali związkowej – Związku Stowarzyszeń Zawodowych, który np. w 1939 gościł w swojej siedzibie, do Centralnej Komisji Porozumiewawczej Związków Zawodowych Pracowników Państwowych (C.K.P.) oraz do Międzynarodowego Zrzeszenia Pracowników Transportowych w Amsterdamie.

Organizacyjnie związek składał się z sekcji zawodowych, m.in. drogowców, konduktorów, maszynistów parowozowych, palaczy, pracowników umysłowych, rewidentów, robotników parowozowni, ruchowców, smarowników i warsztatowców, oraz z 9 zarządów okręgowych i 122 kół. Oprócz siedziby głównej w Warszawie wybudował też domy m.in. w Czortkowie, Dęblinie, Kowlu, Lwowie, Łapach, Łazach, Nowym Sączu, Skarżysku i Stanisławowie. Zakupiono domy m.in. w Bydgoszczy, Krakowie (d. Pałac Przeworskich z 1875, arch. J. Niedziałkowski), przy ul. Warszawskiej 7), Poznaniu przy ul. Stromej 24 (1939), Wilnie i Zagórzu. Planowano kolejne. ZZK prowadził domy wypoczynkowe w Jaremczu (1936) i Wielkiej Wsi Hallerowie (1937)[1][2].

Liczba członków | edytuj kod

  • 1921 - około 90 tys. czł.
  • 1928 - 59 tys.
  • lata 30. - 60 tys.[3]
  • 1931 – 44 tys.
  • 1936 – 40 tys.
  • 1939 – 35 tys.
  • 1944 – 29 tys.
  • 1945 – 225 tys.
  • 1946 – 346 tys.
  • 1947 – 365 tys.
  • 1948 – 395 tys.
  • 1949 – 389 tys.
  • 1960 – 461 tys.
  • 1965 – 491 tys.
  • 1971 – 527 tys.
  • 1976 – 547 tys.
  • 2009 – 35 tys.
  • 2012 – 32 tys.

Chronologia | edytuj kod

  • 1918 – powołanie Związku Zawodowego Kolejarzy Rzeczypospolitej Polskiej (ZZK), będącego pod silnym wpływem PPS
  • 1921 – modyfikacja nazwy na Związek Zawodowy Kolejarzy
  • 1939–1945 – prowadzenie ograniczonej a niejednokrotnie konspiracyjnej działalności pod nazwą Rodzina Kolejowa
  • 1945–1948 – kontynuowanie działalności pod nazwą Związek Zawodowy Kolejarzy
  • 1949 – przystąpienie do struktur CRZZ
  • 1953–1980 – działalność pod nazwą Związek Zawodowy Pracowników Kolejowych PRL
  • 1980 – przyjęcie nazwy NSZZ Pracowników Kolejowych PRL oraz wystąpienie ze struktur CRZZ
  • 1983 – powołanie Federacji Związków Zawodowych Pracowników PKP
  • 1984–1991 – członkostwo w OPZZ
  • 2002 – przystąpienie do FZZ

Organizacje członkowskie federacji | edytuj kod

Podmioty zależne | edytuj kod

  • Krajowa Spółdzielnia Spożywców Kolejarzy, zał. w 1921, utworzona wcześniej jako Centralny Związek Stowarzyszeń Spółdzielczo-Spożywczych Pracowników Kolejowych
  • Przedsiębiorstwo Turystyczno-Usługowe „Kolejarz” Sp. z o.o., prowadzące m.in. dom wypoczynkowy „Kolejarz” w Muszynie
  • Dom Kultury Kolejarza, Kraków, zbud. w latach 1929–1931 dla Zjednoczenia Kolejowców Polskich, którego kontynuatorką działań jest Sekcja Krajowa Kolejarzy NSZZ „Solidarność”
  • Kolejowy Szpital Uzdrowiskowy Sp. z o.o., Ciechocinek – własność w 19,68%, do 1939 własność Rodziny Kolejowej
  • Dziecięcy Szpital Uzdrowiskowo-Rehabilitacyjny Rodziny Kolejowej im. Aleksandry Piłsudskiej, Rabka-Zdrój, zał. w 1937, do 1939 własność Rodziny Kolejowej, od 2005 w likwidacji
  • Dom Wypoczynkowy „Rodziny Kolejowej” w Makowie Podhalańskim, zał. w 1934, obecnie Zakład Długoterminowej Opieki Medycznej Szpitala Specjalistycznego im. Ludwika Rydygiera w Krakowie, do 1939 własność Rodziny Kolejowej
  • Robotniczy Ośrodek Wychowania Fizycznego i Sportu przy ZG ZZK, Warszawa wraz z 19 klubami sportowymi w terenie (1933–)

Przewodniczący | edytuj kod

Media | edytuj kod

„Kolejarz Związkowiec”, nr 1 z rocznika 1930.

w okresie międzywojennym | edytuj kod

  • W latach 1919–1939 organem prasowym związku był Kolejarz Związkowiec, ukazujący się w nakładzie 12 tys. egzemplarzy (1920), 67 tys. (1921), 80 tys. (1930), 40–60 tys. (1930–1939), jako mieś. (1919–1921), dwutyg. (1921–1926), 3 x w m-cu (1926–); redakcja mieściła się w siedzibie centrali związku, od 1927 przy ul. Czerwonego Krzyża 20
  • ukazywał się Biuletyn Centrali Związku Zawodowego Pracowników Kolejowych Rzplitej Polskiej (1925–)
  • wydawany był Rocznik Kolejarza. Kalendarz-Informator-Notatnik (1932–1939)
  • w okresie 1920–1929 związek wydawał pismo Kolejarz, pierwotnie w Katowicach, zaś od połowy 1922 w Warszawie; początkowo jako mies., od 1925 dwa razy w miesiącu w nakładzie 40–50 tys.

po 1945 | edytuj kod

  • edycja Kolejarza Związkowca była kontynuowana w okresie powojennym, do 1949, w nakładzie 10–50 tys. egz. (1945), 100–200 tys. (1946), 300 tys. (1947) jednorazowego nakładu
  • ukazywał się Biuletyn Informacyjny ZZK (1946–1948), (1956–)
  • w latach 1947–1949 związek kontynuował wydawanie zapoczątkowanego w okresie lat międzywojennych przez Stowarzyszenie Lekarzy Kolejowych R.P. kwart. Lekarz Kolejowy w nakładzie 2 tys. egz.
  • powrócono do edycji Rocznika Kolejarza. Kalendarza-Informatora-Notatnika (1947–1949)

w okresie lat 1952–1956 ukazywały się też pisma terenowe –

  • Zielona Droga (DOKP Gdańsk),
  • Głos Kolejarza (Katowice),
  • Nowy Kolejarz (Kraków),
  • Trybuna Kolejarza (Lublin),
  • Wolna Droga (Łódź),
  • Nasza Sztafeta (Olsztyn),
  • Kolejarskie Słowo (Poznań),
  • Nowe Tory (Szczecin),
  • Głos Kolejarza (Warszawa),
  • Kolejarz Dolnośląski (Wrocław).
  • w 1950 Kolejarz Związkowiec przekształcono w tygodnik społeczno-zawodowy kolejarzy Sygnały, nakład około 75 tys. egz., w 1956 przejęte przez ówczesne Wydawnictwa Komunikacji
  • od 1998 organem federacji jest wydawany w nakładzie 10 tys. egz. miesięcznik Nasze Sprawy z siedzibą redakcji w Warszawie; od 1995 pod tym samym tytułem ukazywał się biuletyn wydawany przez Radę Okręgową Federacji ZZP PKP Południowej DOKP w Krakowie[8]

Siedziba | edytuj kod

  • pierwsza siedziba związku mieściła się w Warszawie przy ul. Długiej 19 (1927),
  • od 1927 i z przerwą na okres 1939–1948 siedzibą związku jest wybudowany ze składek członków organizacji „Dom Kolejarza”, budynek przy ul. Jaracza 2, przed zmianą numeracji w 1955, położonym przy ówczesnej ul. Czerwonego Krzyża 20, róg Wybrzeża Kościuszkowskiego 29; decyzję o budowie siedziby i zbiórce funduszy podjęto w 1919, przeznaczając 13,3% składek; grunt zakupiono w 1923 za 120 mln marek polskich tj. równowartość 19 tys. przedwojennych zł; mieścił też teatr z widownią na 650 miejsc (Ip.), amfiteatr na 300 miejsc (IIp.), restaurację/bufet, sale klubowe i konferencyjne, hotel/pokoje gościnne o 46 pokojach oraz mieszkania, proj. budynku arch. Romuald Miller (1882–1945), pow. parceli – 1288 m², kubatura – 31000 m³, łączny koszt budowy wraz z wyposażeniem – ok. 2,500,000 zł, realizacja: przedsiębiorstwo budowlane W Dubeltowicz, R. Malinowski i A. Szałek w Warszawie[9][10],
  • 1930–1939 – w budynku mieści się Teatr Ateneum,
  • 1939–1940 – budynek siedzibą Dyrekcji Kolei Wschodnich (Ostbahn-Betriebsdirektion), która czasowo przejęła również majątek związku,
  • 1940–1945 – budynek siedzibą Dyrekcji Rejonowej Kolei Wschodnich (Ostbahn-Bezirksdirektion),
  • 1943–1944 – w budynku władze okupacyjne uruchomiły Teatr Mały Miasta Warszawy (Kleines Theater der Stadt Warschau),
  • 1944 – obiekt znacznie uszkodzony w czasie powstania warszawskiego,
  • 1945 – pierwsza siedziba związku po II wojnie światowej mieściła się w Lublinie,
  • 1945–1948 – na czas odbudowy związek mieścił się w wybudowanym w latach 1937–1938 w Warszawie budynku przy Al. Jerozolimskich 101, ówcześnie 107, dawnej siedzibie Zjednoczenia Kolejowców Polskich,
  • 1946–1948 – w trakcie odbudowy (proj. Wiktor Ballogh) dobudowano jedno piętro,
  • od 1951 – w budynku ponownie mieści się Teatr Ateneum im. Stefana Jaracza.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Joanna Zagdańska: Domy turystyczno-zdrowotne środowisk kolejarskich II Rzeczypospolitej Polskiej budowane i utrzymywane w systemie dobrowolnych opodatkowań, Zeszyty Naukowe. Turystyka i Rekreacja 21, 2018, nr 1, Wyższa Szkoła Turystyki i Języków Obcych Warszawa 2018.
  2. Przy ul. Hryniewieckiego 9; obecnie nie funkcjonuje.
  3. Po okresie kryzysu gospodarczego.
  4. Dziennik Polski z 11 września 1971.
  5. Rocznik Polityczny i Gospodarczy 1979, PWE Warszawa.
  6. Rada Krajowa zdecydowała – p.o. przewodniczącego Federacji ZZK Jan Przywoźny.
  7. Federacja Związków Zawodowych Kolejarzy - X Krajowy Zjazd Delegatów Federacji ZZK, fzzk.pl [dostęp 2021-02-25]  (pol.).
  8. Piękny Jubileusz, Nasze Sprawy, październik 2008, s. 3.
  9. Romuald Miller: Dom Związku Zawodowego Pracowników Kolejowych Rzeczypospolitej Polskiej, [w:] [1].
  10. Ireneusz Zalewski: Echa dawnej Warszawy. 100 adresów, Skarpa Warszawska Warszawa 2016, wyd. II, s. 49–51.

Bibliografia | edytuj kod

  • Jerzy Kamiński: Kalendarz Poradnik obywatelski i służbowy Kolejowca Polskiego 1927, Wilno, 112 s.
  • Adam Skwarczyński (red.): Atlas organizacyj społecznych, Wydawnictwo Towarzystwa Kultury i Oświaty Warszawa 1932
  • 20-lecie komunikacji w Polsce odrodzonej, Koncern Prasowy „Ilustrowany Kuryer Codzienny” Kraków 1939, 560 s.
  • Hanna Krauze-Jaworska: Zarys historii Związku Zawodowego Pracowników Kolejowych RP 1918–1939, Wydawnictwo Związkowe CRZZ Warszawa 1968, 202 s.
  • Marek Pisarski: Koleje Polskie 1842–1972, WKiŁ Warszawa 1974, s. 196
  • Ruch zawodowy w Polsce: zarys dziejów, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych Warszawa 1974–1981
    • tom I 1869–1918, Warszawa 1974, 567 s.
    • tom II część I 1918–1929, Warszawa 1980, 502 s.
    • tom II część II 1929–1944, Warszawa 1981, 519 s., ​ISBN 83-202-0039-3​.
  • Janusz Jarosiński: Wydawnictwa prasowe Związku Zawodowego Pracowników Kolejowych w latach 1919–1960, Kwartalnik Historii Prasy Polskiej 28/1, 77–91, 1989
  • Janusz Jarosiński: Związek zawodowy w ustroju przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe, Wydawnictwo Akademii Świętokrzyskiej Kielce 2002, 349 s., ​ISBN 83-7133-174-6​.
  • Janusz Grudzień, Jerzy Kędzierski: Zawsze dla kolejarzy – Zawsze dla kolei, Federacja ZZP PKP Warszawa 2008, 34 s.; broszura okolicznościowa wydana z okazji 90-lecia ZZK i 25-lecia Federacji ZZP PKP
  • Ireneusz Zalewski: Echa dawnej Warszawy. 100 adresów, Skarpa Warszawska Warszawa 2016, wyd. II, 263 s., ​ISBN 978-83-63842-08-6​.
  • Joanna Zagdańska: Domy turystyczno-zdrowotne środowisk kolejarskich II Rzeczypospolitej Polskiej budowane i utrzymywane w systemie dobrowolnych opodatkowań, Zeszyty Naukowe. Turystyka i Rekreacja 21, 2018, nr 1, s. 57–78, Wyższa Szkoła Turystyki i Języków Obcych Warszawa 2018

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Federacja Związków Zawodowych Pracowników PKP" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy