Flotylla Rzeczna Marynarki Wojennej


Flotylla Rzeczna Marynarki Wojennej w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Monitory w Pińsku. Wnętrze wieży monitora rzecznego Flotylli Pińskiej.
Ostre strzelanie w czasie ćwiczeń. Bandera wojenna RP z lat 1919-1930. Podnoszono ją na statkach czynnych flotylli rzecznej oraz na łodziach do nich należących. Flaga wojskowych statków żeglugi śródlądowej z lat 1930-1938. Flaga wojskowych statków żeglugi śródlądowej z lat 1938–1939.

Flotylla Rzeczna Marynarki Wojennej (do 17 października 1931: Flotylla Pińska) – polska flotylla rzeczna wchodząca w skład Marynarki Wojennej w okresie międzywojennym, stacjonująca w Pińsku na rzece Pinie. Flotylla operowała na tzw. morzu pińskim – w dorzeczu Prypeci z głównymi rzekami: Prypeć, Pina, Strumień.

Spis treści

Powstanie flotylli i pierwsze walki | edytuj kod

Flotylla Pińska powstała 19 kwietnia 1919 roku, gdy gen. Antoni Lisowski zgodził się, aby Jan Giedroyć stworzył, z trzech motorówek Lech, Lisowczyk i Lizdejko, w Pińsku patrol rozpoznawczy. W połowie 1919 roku oddział ten wziął udział w starciach z flotą bolszewicką pod Mostami Wolańskimi i pod Horodyszczem, gdzie 3 lipca 1919 roku trzy łodzie motorowe przeprowadziły rajd rzeką Jasiołdą. Na jednej z łodzi znajdował się pluton 34 pp pod dowództwem chorążego Andrzeja Baja, który pod nieprzyjacielskim ogniem desantował się i zdobył Horodyszcze, co następnie umożliwiło zajęcie, ważnego ze względów komunikacyjnych, Łunińca[1]. Na pamiątkę tych wydarzeń 3 lipca ogłoszono Świętem Flotylli Rzecznej w II RP[2].

17 września 1919 roku doszło do pierwszego starcia z kanonierkami przeciwnika. Motorówki uzbrojone M.I i M.II starły się ze statkami uzbrojonymi Trachtomirow i Burzyn pod Petrykowem. W wyniku starcia uszkodzony został Trachtomirow.

Z nadejściem zimy spieszeni marynarze obsadzili okopy między Petrykowem a Nowosiółkami. Kompania marynarska liczyła 4 oficerów i 80 podoficerów oraz marynarzy.

Flotylla w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku | edytuj kod

W marcu 1920 roku flotylla wzięła udział w zdobywaniu Mozyrza, gdzie włączono do jej składu nowe jednostki zdobyte na Flotylli Dnieprzańskiej. Następnie flotylla brała udział w ofensywie kijowskiej, podczas której w dniu 27 kwietnia doprowadziła podczas walk w rejonie Czarnobyla do wyparcia Rosjan na Dniepr. Następnie flotylla brała udział w tworzeniu przyczółków na lewym brzegu Dniepru w Kijowie oraz w defiladzie w tym mieście. Po zdobyciu nowych okrętów utworzono Flotyllę Kijowską operującą na Dnieprze. W trakcie kontrofensywy bolszewickiej pod koniec maja część Flotylli Pińskiej została odcięta od głównych sił, w związku z czym załogi zatopiły okręty w dniu 13 czerwca 1920 roku. Ocalałe jednostki walczyły podczas odwrotu na wodach Prypeci, jednak część, z uwagi na niski stan wody, zatopiono w Pińsku i pod Kochanowiczami. Flotyllę rozwiązano 2 sierpnia 1920 z powodu zajęcia dorzecza Prypeci przez Armię Czerwoną i samozatopienia większości jednostek pływających.

Flotylla po traktacie ryskim | edytuj kod

Okręty Flotylli na Pinie

11 października 1920 utworzono Oddział Detaszowany Flotylli Wiślanej na Prypeci, 2 marca 1922 przemianowany na Flotyllę Pińską. Po likwidacji 1 października 1925 Flotylli Wiślanej i przejęciu większości jej jednostek przez Flotyllę Pińską stała się ona jedyną flotyllą rzeczną w Polsce. Bazą główną flotylli był Pińsk, w którym cumowało ponad 100 jednostek bojowych i transportowych. Mieściła się w nim Komenda Portu Wojennego, koszary, schrony i hangary dla wodnosamolotów, warsztaty, biura oraz hale dokowe i konstrukcyjne, a także, po drugiej stronie rzeki, bazy paliwowe i składy amunicji. Bazą była także graniczna Nyrcza. W 1939 roku z części sił Flotylli utworzono Oddział Wydzielony Rzeki Wisły. Wiosną 1939 utworzono w ramach Flotylli Oddział Wydzielony na Prypeci.

Rzeczna Eskadra Lotnicza | edytuj kod

W latach 1928-1937 Flotylla miała siły lotnicze (składające się z łodzi latających Schreck FBA-17HMT2). Początkowo był to Rzeczny Pluton Lotniczy, później, rozbudowany stał się Rzeczną Eskadrą Lotniczą[3].

Personel | edytuj kod

Dowódcy flotylli
  • por. mar. Jan Giedroyć – od 19 kwietnia 1919 do 16 marca 1920
  • mjr mar. Edward Sadowski – od 16 marca do 2 lipca 1920
  • ppłk mar. Jerzy Wołkowicki – od 2 lipca do 2 sierpnia 1920
  • kpt. por. mar. Marian Wolbek – od 2 marca 1922 do 22 października 1924
  • kmdr por. Władysław Blinstrub – od 23 października 1924 do 25 lutego 1927
  • kmdr Witold Zajączkowski – od 25 lutego 1927 do 6 października 1939
Zastępcy dowódcy flotylli
  • kmdr ppor. Stanisław Hryniewiecki – od 3 kwietnia 1932 do 19 grudnia 1936
  • kmdr por. Henryk Eibel – od 19 grudnia 1936 do 6 października 1939
Oficerowie sztabowi artylerii Flotylli
Dowódcy Oddziału Detaszowanego Flotylli Wiślanej na Prypeci

Kampania wrześniowa | edytuj kod

Działania wojenne | edytuj kod

Trałowiec rzeczny typu T1

We wrześniu 1939 roku Flotylla (bez Oddziału Wydzielonego Rzeki Wisły) składała się z 6 monitorów rzecznych, 3 kanonierek rzecznych, 4 statków uzbrojonych, 17 kutrów uzbrojonych (w tym 3 kutry obsługi i 1 zwiadu artyleryjskiego i łączności), 2 kutrów meldunkowych, 7 trałowców rzecznych i statku minowo–gazowego, oraz 48-50 jednostek pomocniczych, w tym 32 kryp, statku szpitalnego, 2 holowników, kilku motorówek i 6 ślizgaczy. Wszystkie jednostki zatopiono na rozkaz generała Franciszka Kleeberga w 1939 roku. Od 25 września do 12 listopada służba awaryjno-ratownicza Wojennej Flotylli Dnieprzańskiej oraz przedsiębiorstwo robót ratowniczych i podwodnych EPRON wydobyły co najmniej 54 z nich, w tym 26 okrętów bojowych (5 monitorów, 2 kanonierki, 15 kutrów uzbrojonych, statek minowo–gazowy i 3 trałowce), które następnie po remoncie i przezbrojeniu wcielono do WFD.

W dniach 10–14 września 1939 na bazie batalionu zapasowego (mobilizowany od 31 sierpnia) i Oddziału Desantowego (utworzony 2 sierpnia) sformowano dwa bataliony morskie, złożone ze spieszonych podchorążych Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej w Gdyni i marynarzy rezerwy. Dowódcami batalionów zostali kmdr Pawłowski i kpt. mar. Marian Foltyn (początkowo por. mar. Władysław Galiński). Marynarze zostali przemundurowani w polowe mundury wojsk lądowych, oficerowie i podchorążowie starszego rocznika zatrzymali garnizonowe czapki marynarskie, młodsi podchorążowie i rezerwiści w większości z własnej inicjatywy umieszczali orzełki Marynarki Wojennej na czapkach polowych.

Większość stanu osobowego Flotylli 20 września, po zatopieniu jednostek pływających, wymaszerowała na rozkaz gen. Kleeberga w kierunku Lubieszowa i Włodawy, z zamiarem przebijania się w kierunku Rumunii. 22 września, pozbawiony łączności z dowództwem gen. Kleeberg, zdecydował podjąć marsz z odsieczą dla Warszawy. 28 września zmienił nazwę swych wojsk na SGO „Polesie”.

Po odejściu, zgodnie z rozkazem Kleeberga, nielicznych wątpiących w celowość dalszej walki oraz części marynarzy narodowości ukraińskiej i białoruskiej, nastąpiła reorganizacja batalionów morskich, które 28 września weszły wraz z innymi marynarzami w skład 182 Pułku Piechoty z 60 Dywizji Piechoty jako 3 batalion „morski”. Dowódcą batalionu został kmdr ppor. Stefan Kamiński, dowódcami kompanii kpt. mar. woj. Lucjan Rabenda, kpt. artylerii Jerzy Wojciechowski i kpt. piechoty Jan Lipecki. Kwatermistrzem został kmdr ppor. Alojzy Pawłowski. Ponadto z marynarzy utworzono 4 kompanię samodzielnego batalionu 179 Pułku Piechoty tej dywizji (dowódca – ppor. mar. Bohdan Korsak).

Część marynarzy flotylli nie dołączyła do SGO „Polesie”, lecz do Grupy KOP gen. bryg. Wilhelma Orlika-Rückemanna, tworząc w niej zbiorczy batalion marynarski, pod dowództwem kolejno: kmdr. por. Henryka Eibla, kpt. mar. Edmunda Jodkowskiego i kpt. art. Bogusława Rutyńskiego. Większość z nich w nocy 25/26 września dostała się do niewoli sowieckiej, przy czym kilkudziesięciu zostało następnego dnia zamordowanych w Mokranach.

Organizacja w 1939 roku | edytuj kod

Dowództwo flotylli | edytuj kod

  • Dowódca flotylli – kmdr Witold Zajączkowski
  • Zastępca dowódcy – kmdr por. Henryk Eibel
  • Szef sztabu – mjr dypl. art. Władysław Szczekowski
  • Oficer artylerii sztabu – ppłk art. Włodzimierz Klewszczyński
  • Oficer techniczny – kpt. mar. inż Wacław Trzebiński
  • Oficer łączności – kmdr ppor. Bronisław Witkowski
  • Oficer wywiadowczy – kpt. mar. Narcyz Małuszyński
  • Naczelny lekarz – kpt. mar. lek Kozłowski
  • Kapelan – mjr ks. Henryk Antonowicz
  • Oficer flagowy – por. mar. Janusz Marciniewski
  • Komendant Portu Wojennego Pińsk – kmdr ppor. Mieczysław Reutt
  • Oficer inspekcyjny Portu Wojennego Pińsk – por. mar. rez. Stefan Murza – Murzicz
  • Intendent Flotylli – kpt. mar. Alojzy Mrozik
  • Kapelmistrz – chor. mar. Julian Tomaszewski
  • Oficer gospodarczy (Brześć n. Bugiem) – por. mar. Stanisław Nawrocki (do 1932r.)
  • Oficer oświatowy – kpt. mar. Czesław Basiński
  • Szef kancelarii – st. bsm. Wacław Szwarc
  • d-ca grupy taborów – por. mar. rez. Józef Walewski
  • d-ca sekcji zaopatrzenia – por. mar. rez. Józef Graniczny
  • d-ca 4 grupy kutrów uzbrojonych – bsm. Mieczysław Zalewski
  • d-ca batalionu zapasowego – kmdr ppor. Alojzy Pawłowski

Dowódcy dywizjonów | edytuj kod

Dowódcy okrętów | edytuj kod

Jednostki Flotylli | edytuj kod

Jednostki sztabowe | edytuj kod
1 Dywizjon Bojowy | edytuj kod

D-CA oddziału kanonierek – kpt. art. Władysław Jasik

  • Monitor „Kraków” – kpt. art. Jerzy Wojciechowski
  • Monitor „Wilno” – kpt. Edmund Jodkowski
  • Kanonierka „Zuchwała” kpt. art. Władysław Jasik
  • Kanonierka „Zaradna”
  • Kanonierka „Zawzięta” , z-cz d-cy st. bosman Świeczka
  • I Grupa Kutrów Uzbrojonych- bsmt. Leopold Hohn
    • Kuter uzbrojony KU 16
    • Kuter uzbrojony KU 17
    • Kuter uzbrojony KU 18
    • Kuter uzbrojony KU 19
    • Kuter uzbrojony KU 21 kuter obsługi
  • Krypa mieszkalna K 20
  • Statek OPL „Generał Sikorski” – por. rez. mar. Fidosz
  • Ślizgacz Nr 1
2 Dywizjon Bojowy | edytuj kod
  • Monitor „Warszawa” – d-ca por. mar. Jan May
  • Monitor „Horodyszcze” – d-ca kpt. mar. Andrzej Marzecki
  • II Grupa Kutrów Uzbrojonych – d-ca st. bsm. Feliks Krauze
    • Kuter uzbrojony KU 22 kuter obsługi
    • Kuter uzbrojony KU 24 kuter obsługi
    • Kuter uzbrojony KU 25
    • Kuter uzbrojony KU 26
  • Krypa mieszkalna K 8
  • Statek OPL „Hetman Chodkiewicz” – por. mar. rez. Edward Kulesza
  • Ślizgacz Nr 2

p.o oficera mechanika – st. bsm. Stanisław Sęk

3 Dywizjon Bojowy | edytuj kod
  • dowódca – kpt. mar. Bronisław Bończak
  • Monitor „Pińsk” – kpt. mar. Jan Kierkus
  • Monitor „Toruń” – kpt. mar. Bolesław Porydzay
  • Kuter uzbrojony KU 7 kuter zwiadu
  • III Grupa Kutrów Uzbrojonych – st. bsm. Henryk Pełda
    • Kuter uzbrojony KU 23 kuter obsługi
    • Kuter uzbrojony KU 27
    • Kuter uzbrojony KU 28
    • Kuter uzbrojony KU 29
  • Krypa mieszkalna K 10
  • Statek uzbrojony „Generał Szeptycki”
  • Ślizgacz Nr 3

Oficer mechanik-chor. mar. Bolesław Chabałowski

Oddział Minowo–Gazowy | edytuj kod
  • Statek minowo-gazowy „Mątwa” – d-ca kpt. mar. Narcyz Małuszyński
  • Trałowce pancerne T 1, T 2, T 3
  • Trałowce bocznokołowe T 4, T 5, T 6, T 7
Oddział Łączności | edytuj kod
  • Kuter meldunkowy KM 14
  • Kuter meldunkowy KM 15
  • Pływająca baza łączności K 2
  • Motorówka P 3
  • Dwa plutony łączności lądowej
Baza Wysunięta z Pogotowiem Technicznym | edytuj kod

d-ca bazy wysuniętej – kpt. mar. rez. Jan Hordliczka

d-ca pogotowia technicznego – ppor. inż. rez. Stanisław Gwiazda

Port Wojenny Pińsk | edytuj kod
  • Holownik „Kiliński”
  • Motorówka P 1
  • Motorówka P 2
  • 15 kryp obsługi
  • Pluton OPL
  • Pluton łączności
  • Pluton administracyjny
  • Komendant PW Pińsk – kmdr ppor. Mieczysław Reutt
  • oficer techniczny portu – kmdr ppor. Józef Trybel
  • Lekarz portu – por. lek. Adam Proń
  • Kwatermistrz portu – kpt. mar. Konstanty Łączkowski
  • D-ca Kompanii Portowej – por. adm. Piotr Gajewski.
  • Kierownik WPMW-KMDR – ppor. ss. inż. Stanisław Sokołowski

Straty osobowe | edytuj kod

Polegli i zamordowani w działaniach Flotylli Pińskiej i SGO Polesie | edytuj kod

Polegli, zamordowani i zmarli w czasie okupacji, w niewoli i na zesłaniu | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Taube i Żukowski 1931 ↓, s. 7-9.
  2. Taube i Żukowski 1931 ↓, s. 49.
  3. Eskadra rzeczna. Ale nie wodna, tylko powietrzna, „trojmiasto.pl” [dostęp 2018-02-14] [zarchiwizowane z adresu 2015-08-19]  (pol.).
  4. a b szeregowy z batalionu morskiego

Uwagi | edytuj kod

  1. Zamordowany wraz dwoma nieznanymi marynarzami przez ukraińskich dywersantów.
  2. Według innej wersji[czyjej?] zginął w Katyniu.
  3. Pośmiertnie lub na łożu śmierci awansowany na ppor.
  4. Żołnierz AK, stracony w egzekucji ulicznej.
  5. Jeniec stalagu VII A Moosburg an der Isar, zginął podczas ucieczki.
  6. Uczestnik bitwy pod Kockiem, jeniec stalagów, aresztowany w Brauweiler, zesłany do Buchenwaldu, zmarł po wyzwoleniu w szpitalu w Moosburgu.
  7. Zatonął wraz „Empress of Canada” w trakcie rejsu z Suezu do Anglii.
  8. Według innej wersji[czyjej?] poległ pod koniec września 1939.
  9. Aresztowany przez Niemców koło wsi Krypno Kościelne, wywieziony do Białegostoku, zaginął bez wieści.
  10. Radiotelegrafista Flotylli, uniknął niewoli, aresztowany za działalność konspiracyjną, rozstrzelany.
  11. Żołnierz AK, zastrzelony przez agenta gestapo.
  12. Jeniec stalagu II A Neubrandenburg, ranny przy pracach leśnych zmarł w szpitalu.
  13. Imię i nazwisko nieznane, żołnierz AK, aresztowany i zamordowany przez gestapo.

Bibliografia | edytuj kod

  • Jerzy Pertek: Marynarze generała Kleeberga. Warszawa: KiW, 1986, seria: Biblioteka Pamięci Pokoleń.
  • Jerzy Pertek: Wielkie dni małej floty. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1967.
  • Mieczysław Kowalski: Relacja Mieczysława Kowalskiego, maszynopis
  • Tablica na zbiorowej mogile w Woli Gułowskiej
  • Andrzej Olejko: Rzeczna Eskadra Lotnicza Flotylli Pińskiej. Pruszków: 1994.
  • Józef Wiesław Dyskant: Flotylla Rzeczna Marynarki Wojennej 1919-1939. Wyd. I. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08251-0.
  • Karol Taube, Olgierd Żukowski: Zarys historii wojennej flotyll rzecznych. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1931, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
  • Sławomir Zagórski: Białe kontra Czerwone. Polscy marynarze w wojnie z bolszewikami. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2018

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Flotylla Rzeczna Marynarki Wojennej" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy