Fort Chambray


Na mapach: 36°01′21″N 14°17′40″E/36,022500 14,294444

Fort Chambray w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Fort Chambray lub Fort Chambrai (malt. Forti Chambray lub Forti Cambray) - jest to fort z bastionami ulokowany w Għajnsielem na wyspie Gozo, Malta. Został zbudowany w połowie XVIII wieku przez Zakon Maltański, na terenie znanym jako Ras it-Tafal, pomiędzy portem Mġarr a Xatt l-Aħmar. Fort miał być cytadelą nowego miasta, które miało zastąpić Cittadellę jako stolicę wyspy, lecz te plany nigdy się nie zmaterializowały.

Fort był używany w czasie napoleońskiej kampanii śródziemnomorskiej 1798 roku, następnie mieścił szpital wojskowy oraz zakład psychiatryczny. Jest teraz odnowiony i znajduje się tam luksusowe osiedle mieszkaniowe.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Podłoże historyczne i budowa fortu | edytuj kod

Fort został nazwany imieniem fundatora Jacques-François de Chambray

Fort Chambray znajduje się na Ras it-Tafal, miejscu górującym nad portem Mġarr. Teren był broniony przez Garzes Tower, zbudowaną na początku XVII wieku, oraz baterię nadbrzeżna z początku XVIII wieku. I wieża, i bateria zostały zburzone, nie pozostały po nich żadne ślady[1].

W roku 1716, francuski inżynier wojskowy Louis François d'Aubigné de Tigné, przygotował plany pod budowę ufortyfikowanego miasta w Ras it-Tafal. Członkowie Komisji Fortyfikacji i Wojny, w raporcie z roku 1772, poparli budowę tego fortu, który byłby w stanie utrzymać morskie połączenie z wyspą Maltą oraz zapewniłby, w razie ataku na wyspę, schronienie mieszkańcom Gozo oraz ich żywemu inwentarzowi, zmniejszając tym samym obciążenie Cittadelli w tej sytuacji. Z powodu braku funduszy realizacja planów została zawieszona[2].

Mur kurtynowy pomiędzy bramą główną (po lewej) a Bastionem św. Pawła

W roku 1749, nowy gubernator Gozo, Jacques-François de Chambray (fr.), poinformował Wielkiego Mistrza Manuela Pinto da Fonseca, że jest gotów sfinansować budowę fortu, zaprojektowanego przez de Tigné'a. Komisja Fortyfikacji i Wojny przyjęła tę propozycję 15 września, jednocześnie wysyłając wojskowego inżyniera Francesco Marandona, aby oglądnął proponowane miejsce. Wprowadził on kilka modyfikacji do oryginalnego planu, i w drugiej połowie września 1749 roku rozpoczęto pod jego nadzorem budowę[2].

Podczas trwania budowy wynikło szereg problemów, wliczając w to kwestie strukturalne, niedobór siły roboczej oraz nieposłuszeństwo pracowników[3]. Wykopanie suchej fosy oraz początkowy etap budowy zostały w większości zakończone w czerwcu 1752 roku, prace nad fortem właściwie ruszyły w październiku tego samego roku. Fort był prawie gotowy w roku 1757, pełne zakończenie budowy nastąpiło we wczesnych latach 1760-tych. Niestety fort szybko popadł w ruinę, będąc tak nazwanym w roku 1789. Niewielkie prace remontowe miały miejsce w roku 1796[2].

Kiedy fort został zbudowany, zaplanowany został prostoliniowy układ ulic, więc w obrębie murów mogło zostać zbudowane miasto, jak to było w oryginalnym planie. Jednakże działki nie zostały wykupione, i miasto nigdy nie powstało[2], głównie z powodu zmniejszenia zagrożenia ze strony Imperium Osmańskiego czy piratów berberyjskich, więc mieszkańcy Gozo czuli się bezpiecznie na terenach wiejskich[4].

Inwazja i okupacja francuska | edytuj kod

Fort Chambray po raz pierwszy został użyty podczas francuskiej inwazji na Maltę (ang.) w czerwcu 1798 roku. Kiedy Francuzi wylądowali na Gozo, wielu mieszkańców wraz ze swoją trzodą schroniło się w Chambray. W tym czasie fort był zarządzany przez rycerza de Megrigny[5], i był uzbrojony w 72 sztuki artylerii. Początkowo fort stawiał pewien opór najeźdźcom, lecz skapitulował po tym, kiedy francuski generał Regnier ustawił trzy kompanie wojska przed fortem, i zażądał od obrońców poddania się. Mieszkańcy Gozo, którzy się schronili wcześniej w forcie, powrócili razem ze swym dobytkiem do domów[6].

Od momentu poddania się, fort był obsadzony przez francuski garnizon. 3 września, dzień po rozpoczęciu powstania w Mdinie, Gozanie wywołali powstanie przeciwko Francuzom, które szybko rozprzestrzeniło się na całą wyspę, z wyjątkiem Fortu Chambray i Cittadelli. 28 października 1798, powstańcy pod wodzą Francesco Saverio Cassara, oraz brytyjscy Royal Marines pod dowództwem kapitana Cresswella, zaatakowali fort, który skapitulował następnego dnia[5].

Rządy brytyjskie | edytuj kod

Budynek koszarowy wewnątrz fortu

Malta i Gozo przeszły pod rządy brytyjskie na początku XIX wieku. W rezultacie w Forcie Chambray zaczął stacjonować brytyjski garnizon. W roku 1830 w forcie został otwarty mały, o czterech oddziałach, szpital wojskowy. Szpital został powiększony podczas Wojny krymskiej, i setki rannych żołnierzy znalazło w nim pomoc. Następnie, podczas epidemii, szpital był używany równocześnie przez żołnierzy brytyjskich oraz mieszkańców Gozo[7].

Kiedy wybuchła wojna brytyjsko-egipska w 1882 roku, duży budynek koszarowy został przekształcony w szpital, by przyjmować rannych z tego konfliktu. Podczas I wojny światowej służył on jako punkt rekonwalescencyjny, i pomiędzy październikiem 1915 r. a marcem 1916 r., kiedy został on zamknięty, tysiące chorych lub rannych żołnierzy przewinęło się przez jego teren. Podczas tego okresu zespół medyczny wydawał gazetkę The Fort Chambray Gazette[7].

Armia opuściła fort w roku 1916, i w latach 1934-1983 znajdował się tam cywilny zakład dla chorych psychicznie, mieszczący do 200 pacjentów. Część fortu była również używana jako leprozorium w latach 1937-1956, pod nazwą Sacred Heart Hospital (Szpital Najświętszego Serca)[7].

W czasie, gdy fort był używany jako szpital, zbudowane zostały trzy cmentarze, jeden w forcie, a dwa w rowie obronnym (suchej fosie)[8].

Dzień dzisiejszy | edytuj kod

Nowoczesne budownictwo w Forcie Chambray

W roku 1979 część fortu zaczęto przekształcać w kompleks turystyczny, jednakże nie ukończono tego zamierzenia. W połowie lat 1980. teren cmentarza garnizonowego został oczyszczony, a pozostałości pochówków przeniesiono 1 lipca 1991 roku na Santa Maria Cemetery w Xewkija. Nagrobki zostały zgromadzone w ustronnej części fortu. Zniszczenie tego cmentarza zostało nazwane „aktem kulturalnego wandalizmu”[7].

W styczniu 1992 roku, Wydział Planowania Ministerstwa Budownictwa i Infrastruktury opublikował Fort Chambray Development Brief (Plan Rozwoju Fortu Chambray), w którym wyszczególniono, że fort powinien zostać przebudowany, z zachowaniem zewnętrznych bastionów, kompleksu koszar, piekarni, kaplic i kompleksu szpitalnego. Plan mówił też, że tablice nagrobne z cmentarza powinny być oryginalnie wykorzystane w architekturze krajobrazu[9].

W styczniu 1993 roku zaczęto przekształcać wnętrze fortu[10]. Plan Generalny został zatwierdzony w roku 1995, i właściciele działek przejęli teren w roku 2007. Od tego momentu wewnątrz fortu rozpoczęto budowę rezydencji mieszkalnych, oraz odnowiono niektóre z bastionów. Nowy Plan Generalny dla drugiej i trzeciej fazy rozbudowy został zatwierdzony w roku 2012[11].

Układ fortyfikacji | edytuj kod

Fort Chambray widziany z portu Mġarr

Fort Chambray składa się z czterech głównych części: fortyfikacji frontowych (od strony lądu), z bastionami i dziełami obronnymi, dwóch skrzydeł górujących nad portem Mġarr i Xatt l-Aħmar, oraz klifu od strony morza.

Fortyfikacje frontowe posiadają trzy bastiony:

  • St. Anthony Bastion (Bastion św. Antoniego) - pięcioboczny bastion na prawym krańcu fortyfikacji frontowych. Ma w sumie dziewięć strzelnic po bokach i na czole. Oryginalnie na bastionie zbudowany był kościół, teraz mieści szereg nowoczesnych budynków[12].
  • St. Paul Bastion (Bastion św. Pawła) - pięcioboczny bastion w centrum fortyfikacji frontowych. Posiada w sumie 18 strzelnic po bokach i na czole[13].
  • Notre Dame Bastion (Bastion Notre Dame) - półbastion na lewym krańcu fortyfikacji frontowych. Jego prawa ściana czołowa zawaliła się i obsunęła ok. 6 metrów[14].

Bastiony połączone są między sobą przez mury kurtynowe, w jednym z nich znajduje się główna brama fortu[15][16]. Są one zabezpieczane przez rów obronny (suchą fosę)[17] oraz następujące dzieła obronne:

Czoło klifu, stanowiącego południowy obwód fortu

Zachodni bok fortu, górujący nad Xatt l-Aħmar, składa się głównie z muru kurtynowego, który oryginalnie osłaniany był przez rów obronny[22] i Guardian Angel Bastion (Bastion Anioła Stróża), pięcioboczny bastion w najbardziej wysuniętej na południe części fortu. Ma pięć strzelnic i parapet strzelniczy (barbetę), bartyzanę o płaskim dachu[23] oraz magazyn prochu (polverista) o stożkowym dachu[24].

Wschodni bok fortu, górujący ponad portem Mġarr, składa się z nieregularnych murów, łączących Notre Dame Bastion z czołem klifu[25], które to mury tworzą całą południową część obwodu fortu, górującą ponad Kanałem Gozo. W centrum czoła klifu znajdują się dwa trawersy[26].

Przypisy | edytuj kod

  1. Stephen C. Spiteri. In Defence of the Coast (I) – The Bastioned Towers. „Arx – International Journal of Military Architecture and Fortification”. 3, s. 10, 2013 (ang.).  Dostęp 22 Mar 2016.
  2. a b c d Konrad Buhagiar, JoAnn Cassar. Fort Chambray: The genesis and realization of a project in eighteenth-century Malta. „Melita Historica”. 13.4, s. 347-364, 2003 (ang.).  Zarchiwizowano 22 Mar 2016.
  3. John Cremona. The fortification that never became a city. „GWL”. 4/13, s. 2, 2013. Wirt Għawdex (ang.).  Zarchiwizowano 22 Mar 2016.
  4. Fort Chambrai, „Visit Gozo”. Zarchiwizowano z oryginału 13 Mar 2016 (ang.)
  5. a b Dennis Angelo Castillo: The Maltese Cross: A Strategic History of Malta. Westport, Con. USA: Greenwood Publishing Group, 2006, s. 103, 120. ISBN 978-0-313-32329-4. (ang.)
  6. Whitworth Porter: Malta and Its Knights. Pardon and Son, 1871, s. 299–300. (ang.)
  7. a b c d Fort Chambray – Gozo, „Malta Family History”. Zarchiwizowano z oryginału 3 Mar 2016 (ang.)
  8. Jphn Scerri Cemeteries, „malta-canada.com”. Zarchiwizowano z oryginału 7 Mar 2016 (ang.)
  9. Fort Chambray Development Brief, „Planning Services Division” (styczeń 1992). Zarchiwizowano z oryginału 22 Mar 2016 (ang.)
  10. Photos catalogue (PDF), „National Archives of Malta – Gozo Section”. Zarchiwizowano z oryginału 23 Mar 2013 (ang.)
  11. Thumbs up for new Fort Chambray Master Plan, „The Malta Independent” (23.11.2012). Zarchiwizowano z oryginału 15 Lip 2014 (ang.)
  12. St Anthony Bastion – Fort Chambrai (PDF), „National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands” (28.06.2013). Dostęp 14 Lip 2015 (ang.)
  13. St Paul Bastion – Fort Chambrai (PDF), „National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands” (28.06.2013). Dostęp 14 Lip 2015 (ang.)
  14. Notre Dame Bastion – Fort Chambrai (PDF), „National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands” (28.06.2013). Dostęp 14 Lip 2015 (ang.)
  15. Curtain wall with main entrance – Fort Chambrai (PDF), „National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands” (28.06.2013). Dostęp 14 Lip 2015 (ang.)
  16. Curtain wall linking St Anthony Bastion to St Paul Bastion – Fort Chambrai (PDF), „National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands” (28.06.2013). Dostęp 14 Lip 2015 (ang.)
  17. Ditch – Fort Chambrai (PDF), „National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands” (28.06.2013). Dostęp 14 Lip 2015 (ang.)
  18. Central Countergaurd – Fort Chambrai (PDF), „National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands” (28.06.2013). Dostęp 14 Lip 2015 (ang.)
  19. Right Ravelin – Fort Chambrai (PDF), „National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands” (28.06.2013). Dostęp 14 Lip 2015 (ang.)
  20. Left Ravelin – Fort Chambrai (PDF), „National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands” (28.06.2013). Dostęp 14 Lip 2015 (ang.)
  21. Covertway – Fort Chambrai (PDF), „National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands” (28.06.2013). Dostęp 14 Lip 2015 (ang.)
  22. Curtain wall linking St Anthony Bastion to Guardian Angel Bastion – Fort Chambrai (PDF), „National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands” (28.06.2013). Dostęp 14 Lip 2015 (ang.)
  23. Guardian Angel Bastion – Fort Chambrai (PDF), „National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands” (28.06.2013). Dostęp 14 Lip 2015 (ang.)
  24. Polverista – Fort Chambrai (PDF), „National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands” (28.06.2013). Dostęp 14 Lip 2015 (ang.)
  25. Mġarr facing front – Fort Chambrai (PDF), „National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands” (28.06.2013). Dostęp 14 Lip 2015 (ang.)
  26. Cliff face – Fort Chambrai (PDF), „National Inventory of the Cultural Property of the Maltese Islands” (28.06.2013). Dostęp 14 Lip 2015 (ang.)
Na podstawie artykułu: "Fort Chambray" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy