Freony


Freony w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Freony, chlorofluorowęglowodory (CFC, od ang. chlorofluorocarbons)[1][2][3] – grupa chloro- i fluoropochodnych węglowodorów alifatycznych. Freony były masowo stosowane jako ciecze chłodnicze w chłodziarkach, gaz nośny w aerozolowych kosmetykach oraz do produkcji spienionych polimerów, aż do odkrycia, że są to substancje zubożające warstwę ozonową. W latach 90. XX wieku uznano je powszechnie za szkodliwe dla środowiska, ich produkcja i wykorzystanie zostały znacząco zredukowane. Słowo Freon jest zarejestrowanym znakiem handlowym należącym do koncernu DuPont.

Spis treści

Historia i wykorzystanie | edytuj kod

Wynalazcą freonu był Thomas Midgley. Najpopularniejszym freonem stał się R-12, czyli dichlorodifluorometan, CCl2F2. Freony są nietoksyczne i niepalne. W temperaturze pokojowej i ciśnieniu atmosferycznym są gazami. W instalacjach chłodniczych freony występują w fazie ciekłej i gazowej. Freony łatwo ulatniają się do atmosfery z nieszczelnych instalacji, bez pozostawiania widocznych śladów wycieku, co powoduje, że nieszczelności takie trudno jest wykryć, o ile nie towarzyszy im wyciek oleju obecnego zazwyczaj w układzie.

Głównym następcą freonu R-12 jako cieczy chłodniczej stał się R-134a, czyli 1,1,1,2-tetrafluoroetan (nazwy handlowe Suva 134a; Solkane 134a; Genetron 134a). Freony to związki fluoru, chloru i węgla, R-134a jest fluorowanym węglowodorem zawierającym niepodstawione atomy wodoru (nie zawiera chloru). Jego wzór sumaryczny to CH2FCF3.

Znaczenie dla środowiska | edytuj kod

W latach 1970. opublikowano badania dowodzące, że emisja freonów do atmosfery powoduje niszczenie warstwy ozonowej w atmosferze[4][5]. Temat zyskał na popularności w latach 80. i 90., kiedy obniżenie koncentracji ozonu nad Antarktydą, zwane dziurą ozonową, stało się oczywiste[6][7]. Aktualnie istnieje szereg badań, prowadzonych przez niezależne ośrodki naukowe, potwierdzających szkodliwość działania freonów i wskazujących na ich kumulację w atmosferze, ze względu na ich trwałość. Potencjał niszczenia ozonu (wskaźnik ODP) dla freonu CFC-11 stał się podstawą skali, z wartością 1[1].

Chlorofluorowęglowodory są także istotnymi gazami cieplarnianymi. Potencjał tworzenia efektu cieplarnianego (wskaźnik GWP) niektórych substancji z tej grupy jest tysiące razy wyższy niż w przypadku dwutlenku węgla[1].

Kontrola | edytuj kod

Ze względu na te efekty, zostały opracowane regulacje prawne ograniczające użycie freonów, w tym także regulacje międzynarodowe, do których przystąpiła większość krajów świata: konwencja wiedeńska w sprawie ochrony warstwy ozonowej, a następnie protokół montrealski. Największe gospodarki świata zgodziły się na zamrożenie produkcji freonów na poziomie z roku 1986. Także w Polsce są to substancje kontrolowane, których wprowadzenie do obrotu wiąże się z opłatami (z wyjątkiem produkcji leków)[2].

CFC zostały zastąpione w chłodnictwie przez związki HCFC (częściowo halogenowane chlorofluorowęglowodowy), które mają znacznie niższy potencjał niszczenia ozonu. Jednak HCFC także są gazami cieplarnianymi[1][8]

Substancje | edytuj kod


Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e Elmar Uherek: Chlorofluorowęglowodory (CFC) i wodorochlorofluorowęglowodory (HCFC). W: Encyklopedia Klimatologiczna ESPERE [on-line]. Uniwersytet Jagielloński, 2004-05-11. [dostęp 2020-05-27]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-27)].
  2. a b Dz.U. z 2004 r. nr 121, poz. 1263.
  3. Stęplewska, U.; Maćkowiak, K.; Kuleta, P. Syntetyczne czynniki chłodnicze – przegląd regulacji prawnych. „Przemysł Spożywczy”. 63 (9), s. 26–29, 2009. Wydawnictwo SIGMA-NOT (pol.). 
  4. Mario J.M.J. Molina Mario J.M.J., F.S.F.S. Rowland F.S.F.S., Stratospheric sink for chlorofluoromethanes: chlorine atom-catalysed destruction of ozone, „Nature”, 249 (5460), 1974, s. 810–812, DOI10.1038/249810a0, ISSN 0028-0836 [dostęp 2019-05-24]  (ang.).
  5. Mario J.M.J. Molina Mario J.M.J., Polar Ozone Depletion (Nobel Lecture), „Angewandte Chemie International Edition in English”, 35 (16), 1996, s. 1778–1785, DOI10.1002/anie.199617781, ISSN 0570-0833 [dostęp 2019-05-24]  (ang.).
  6. J.C.J.C. Farman J.C.J.C., B.G.B.G. Gardiner B.G.B.G., J.D.J.D. Shanklin J.D.J.D., Large losses of total ozone in Antarctica reveal seasonal ClOx/NOx interaction, „Nature”, 315 (6016), 1985, s. 207–210, DOI10.1038/315207a0, ISSN 0028-0836 [dostęp 2019-05-24]  (ang.).
  7. SusanS. Solomon SusanS. i inni, On the depletion of Antarctic ozone, „Nature”, 321 (6072), 1986, s. 755–758, DOI10.1038/321755a0, ISSN 0028-0836 [dostęp 2019-05-24]  (ang.).
  8. a b c d e f g h i j k l Anthropogenic and Natural Radiative Forcing. W: G. Myhre, D. Shindell, F.-M. Bréon, W. Collins, J. Fuglestvedt, J. Huang, D. Koch, J.-F. Lamarque, D. Lee, B. Mendoza, T. Nakajima, A. Robock, G. Stephens, T. Takemura, H. Zhang: Climate Change 2013: The Physical Science Basis Contribution of Working Group I to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Stocker, T.F., D. Qin, G.-K. Plattner, M. Tignor, S.K. Allen, J. Boschung, A. Nauels, Y. Xia, V. Bex and P.M. Midgley (red.)]. Cambridge, Wielka Brytania; Nowy Jork, USA: Cambridge University Press, 2013, s. 731–732.
  9. a b c d e f g h i j k l m n Ozone-Depleting Substances (ang.). Environmental Protection Agency, 2018-07-31. [dostęp 2020-10-08].
  10. Hexafluoroethane, [w:] PubChem [online], United States National Library of Medicine, CID: 6431 [dostęp 2020-10-08]  (ang.).
  11. 1,1,1,2-Tetrafluoroethane, [w:] PubChem [online], United States National Library of Medicine, CID: 13129 [dostęp 2020-10-08]  (ang.).
  12. 1,1,1,2,3,3,3-Heptafluoropropane, [w:] PubChem [online], United States National Library of Medicine, CID: 67940 [dostęp 2020-10-08]  (ang.).

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Freony" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy