Friuli-Wenecja Julijska


Na mapach: 46°06′N 13°07′E/46,100000 13,116667

Friuli-Wenecja Julijska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Friuli-Wenecja Julijska (wł. Friuli-Venezia Giulia, friulski Friûl-Vignesie Julie, słoweń. Furlanija-Julijska krajina) – autonomiczny region administracyjny w północnych Włoszech o powierzchni 7 856,48 km², zamieszkały przez 1,2 miliona osób, w którego skład wchodzą 2 obszary autonomiczne: Friuli i Wenecja Julijska. Utworzony 31 stycznia 1963. Jeden z pięciu regionów autonomicznych we Włoszech. Od zachodu graniczy z Wenecją Euganejską, od północy z Austrią, a od wschodu ze Słowenią. Główne miasta: Triest, Udine, Pordenone i Gorycja.

Znaczną część mieszkańców stanowią mniejszości etniczne: Friulowie – około 600 000 oraz Słoweńcy – około 60 000, a język friulski posiada podobny status do języka włoskiego – języka oficjalnego. W prowincjach: Udine, Pordenone oraz Gorycja jest on nauczany w szkołach.

Prezydentem regionu jest Massimiliano Fedriga (LN)[1].

Spis treści

Podział administracyjny | edytuj kod

W skład regionu wchodziły 4 prowincje:

Triest, zamek Miramare

Warunki naturalne | edytuj kod

Północną część zajmują Alpy Wschodnie oraz ich przedgórza. Najwyższym szczytem jest Coglians osiągający 2780 m n.p.m. Południową część prowincji zajmuje Nizina Wenecka. W regionie przepływają liczne rzeki m.in. Tagliamento, Sirilla, Isonzo, Livenza i Fella.

Klimat umiarkowany wilgotny. Średnia temperatura w styczniu +3 °C, w lipcu +23 °C.

Gospodarka | edytuj kod

Gospodarka regionu oparta jest na rolnictwie i przemyśle. Rozwinięty jest przemysł przetwórczy, a zwłaszcza: stoczniowy (Triest, Monfalcone), włókienniczy (Udine, Gorycja), rafineryjny (Triest), fotooptyczny, zegarmistrzowski, maszynowy, metalowy, chemiczny, obuwniczy i spożywczy. Rozwinięte jest także rolnictwo. Uprawia się kukurydzę, winorośl, tytoń i warzywa. Ponadto sadownictwo i hodowla bydła. Główne porty morskie to Triest i Monfalcone.

Znacznym źródłem dochodów jest również turystyka.

Historia | edytuj kod

W II w. p.n.e. była to prowincja rzymska Forum Iulii. W 452 zniszczona przez Hunów. W VI w. longobardzkie księstwo, następnie marchia. W 1077 król niemiecki Henryk IV oddał zachodnią (wenecką) część Friuli patriarchom akwilejskim, część wschodnią otrzymali hrabiowie Gorycji, a od 1500Habsburgowie. W 1420 Wenecja zdobyła zachodnią część Friuli. W 1797 i od 1815 cała Friuli była pod władzą Austrii. W 1866 część wenecka (Udine) przypadła Włochom, 1919 – część gorycka. W latach 1947-1954 istniało Wolne Terytorium Triestu. W 1954 Jugosławia otrzymała wschodnią (gorycką) część Friuli, zamieszkaną przez Słoweńców.

Ciekawostki | edytuj kod

Typowym tańcem friulańskim jest forlana, zwana także furlaną. Szybka i skoczna, przypomina nieco tarantelę.

Z Triestu pochodził Italo Svevo (1861-1928), słynny pisarz włoski. Mało znany za życia, wiódł żywot trzeźwo myślącego przedsiębiorcy, a w swej najpoczytniejszej powieści "Zeno Cosini" mistrzowsko opisał perypetie jednostki w pedantycznie uregulowanym mieszczańskim świecie.

Przypisy | edytuj kod

  1. Presidente Regione Friuli Venezia Giulia - Massimiliano Fedriga. [dostęp 2018-07-28].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (Regiony Włoch):
Na podstawie artykułu: "Friuli-Wenecja Julijska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy