Frysztak


Na mapach: 49°50′09″N 21°36′34″E/49,835833 21,609444

Frysztak w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Kościół Narodzenia NMP

Frysztak (niem. Freistadt) – wieś (dawne miasto) w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie strzyżowskim, w gminie Frysztak[4]. Leży na wzgórzu nad doliną Wisłoka.

Frysztak uzyskał lokację miejską w 1366 roku, zdegradowany w 1934 roku[5]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa rzeszowskiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Frysztak oraz parafii Narodzenia NMP, należącej do dekanatu Frysztak, diecezji rzeszowskiej.

Spis treści

Części wsi | edytuj kod

Historia | edytuj kod

Prawa miejskie uzyskał w 1366 roku[7]. Pierwotna nazwa (niem. "wolne miasto") świadczy o osadzeniu kolonistów niemieckich, którzy ulegli następnie procesowi polonizacji. Od 1340 roku był częścią ziemi sanockiej, od 1434 znajdował się w województwie ruskim. W 1474 Frysztak został kompletnie zniszczony przez wojska króla węgierskiego Macieja Korwina.

W połowie czerwca 1898 roku we Frysztaku, podobnie jak w całym powiecie jasielskim i strzyżowskim, miały miejsce rozruchy antyżydowskie[8]. 16 czerwca grupa chłopów, do których przyłączyli się ludzie wychodzący z kościoła, zaczęła rabować, niszczyć i plądrować karczmy, sklepy, stragany i domy żydowskie. Pozbawiona kierownictwa żandarmeria, nie mogąc opanować sytuacji, otworzyła ogień. Na miejscu śmierć poniosło sześć osób, drugie tyle zmarło w wyniku odniesionych ran. Do tragicznego finału rozruchów przyczyniła się postawa władz lokalnych (presja wywierana na żandarmów przez kierownika starostwa Jana Winiarskiego) i odmowa uspokojenia nastrojów wśród parafian przez księdza Franciszka Prusaka[9].

W 1932 miejscowość utraciła prawa miejskie, mieszkańcy dwukrotnie – najpierw w 1952 r. i ponownie w 1975 r. – starali się o ich przywrócenie jednak bez powodzenia. Frysztak, pomimo formalnego braku praw miejskich, ma charakter małomiasteczkowy i stanowi lokalny ośrodek kulturalny i gospodarczy.

Ludzie związani z Frysztakiem | edytuj kod

  • Mikołaj Frysztacki herbu Radwan (XV w.) – rycerz Króla Władysława Warneńczyka
  • Eugeniusz Ciastoń (1861–1930) – generał brygady Wojska Polskiego
  • Ludwik de Laveaux (1891–1969) – generał brygady Wojska Polskiego
  • Edwin Norbert Wagner (1899–1944) – major Wojska Polskiego, poseł, prezes Związku Inwalidów Wojennych RP
  • Paweł Wildstein (1920–2008) – pułkownik Wojska Polskiego
  • Emil Orzechowski (ur. 1944) - profesor doktor, teatrolog i kulturoznawca
  • Jan Biedroń (ur. 1963) – ksiądz, doktor teologii, rektor Wyższego Seminarium Duchownego w Sandomierzu
  • Barbara Klose (ur. 1948) – piłkarka ręczna, mistrzyni i reprezentantka Polski

Połączenia drogowe | edytuj kod

Wieś jest położona przy drodze wojewódzkiej nr 988 prowadzącej z Babicy do Warzyc, gdzie po 12 km łączy się z drogą krajową nr 28.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Wieś Frysztak w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2018-04-25]  (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-04-25].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 248 [dostęp 2020-12-22] [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22] .
  4. a b GUS. Rejestr TERYT
  5. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 30-31.
  6. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  7. Frysztak, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2017-05-04] .
  8. Tim Buchen: Antisemitismus in Galizien. Agitation, Gewalt und Politik gegen Juden in der Habsburgermonarchie um 1900. Berlin: Metropol Verlag, 2012, seria: Studien zum Antisemitismus in Europa. (niem.)
  9. Marcin Piotr Soboń: Frysztak jako tragiczny przykład zachowania władz porządkowych w sytuacji pogromowej. W: Pogromy Żydów na ziemiach polskich w XIX i XX wieku. T. 2, Studia przypadków (do 1939 roku). Kamil Kijek, Artur Markowski, Konrad Zieliński (red.). Instytut Historii PAN, 2019.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Frysztak" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy