Góra Gnojna


Na mapach: 52°15′00″N 21°00′50″E/52,250000 21,013889

Góra Gnojna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Fragment mapy Warszawy z 1772 roku, na którym widoczne jest Stare Miasto i Gnojowa (Gnojna) Góra Taras widokowy na szczycie góry

Góra Gnojna[1][2][3], także Góra Gnojowa[4][5][6] – wzniesienie znajdujące się na skarpie wiślanej na Starym Mieście w Warszawie między wylotami ulic Celnej i Dawnej a ul. Bugaj. Dawne wysypisko śmieci i nieczystości Starej Warszawy.

Nazwa Gnojna Góra pochodzi od odpadków i gnoju, które trafiały w to miejsce z terenu całego miasta[1]. W murach obronnych nad wysypiskiem znajdowała się furta oraz wieża Gnojna[1].

Wysypisko funkcjonowało w tym miejscu do 1844[4]. Podejmowane wcześniej próby jego zamknięcia kończyły się niepowodzeniem gdyż mieszkańcy w dalszym ciągu z uporem używali Góry Gnojnej jako miejsca pozbywania się śmieci i nieczystości[5].

Historia | edytuj kod

Lokalizacja wysypiska była bardzo dogodna dla mieszkańców, jednocześnie było ono źródłem okropnego smrodu; zagrażało także zatruciem wód znajdujących się w pobliżu[5]. Było również wylęgarnią szczurów[7].

W wysypisku zakopywani byli po szyję ludzie chorzy na syfilis – wierzono, że ma to właściwości zdrowotne[8].

W 1691 wysypisko osiągnęło tak duże rozmiary, że uchwałą magistratu postanowiono je „szarwarkiem chędożyć i do Wisły znieść”[3]. Nie przyniosło to jednak żadnego rezultatu[3]. Pod koniec XVII wieku rozrastająca się góra śmieci zagroziła „zasypaniem budynków ks. jezuitów”[3] i budynków gospodarczych znajdujących się u jej podnóża[5]. W 1744 wysypisko obłożono darnią, a od końca XVIII wieku ograniczano wywóz śmieci[4]. Po 1831 właściciele posesji przy ul. Jezuickiej i ul. Bugaj skarżyli się w pismach do namiestnika na trujące wyziewy, niemożność wynajęcia lokali oraz zasypywanie domów przez obsuwającą się górę[9].

W 1834 inżynier miasta Klopmann opracował projekt zjazdu do Wisły przez ulicę Celną, którego realizacja wymagałoby likwidacji wysypiska, ale w 1843 został on odrzucony (zrealizowano projekt Feliksa Pancera)[10].

Wysypisko zostało zamknięte w 1844[4]. Po zamknięciu stok góry został obłożony ziemią[11].

Miąższość odpadków w górze wynosi około 23 metrów[12].

W 1923 na Górze Gnojnej wzniesiono wielki zespół domów mieszkalnych i magazynowych Pocztowej Kasy Oszczędności zaprojektowany przez Mariana Lalewicza[6]. Utworzony na rzucie podkowy, otaczał z trzech stron zbocze góry[6]. Uszkodzony w 1939 i zniszczony w 1944 kompleks nie został odbudowany po II wojnie światowej, gdyż jego górny budynek zasłaniał panoramę Starego Miasta[6]. Skrócono ulicę Brzozową i ponownie otwarto widok na rzekę.

W latach 1962–1968 przeprowadzono tam badania archeologiczne[4]. W 2004 koronę skarpy wyremontowano[13]. Obecnie pełni ona funkcję tarasu widokowego, z którego można oglądać dolinę Wisły.

W południowej części tarasu znajduje się posąg Siłacza wykonany w 1908 przez Stanisława Czarnowskiego[14]. Rzeźba przedstawiająca nagiego mężczyznę dźwigającego głaz została tam ustawiona w 1972[14].

Pozostałe informacje | edytuj kod

Podobne wysypisko, również nazywane Górą Gnojową, funkcjonowało do 1785 w Nowej Warszawie[5]. Znajdowało się na skarpie w pobliżu ul. Zakątnej[5].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Jan Bystroń: Warszawa. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977, s. 19.
  2. Maria Lewicka: Atlas architektury Starego Miasta w Warszawie. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1992, s. 68. ISBN 83-213-3512-8.
  3. a b c d Marian Gajewski: Urządzenia komunalne Warszawy. Zarys historyczny. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979, s. 217. ISBN 83-06-00089-7.
  4. a b c d e Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 220. ISBN 83-01-08836-2.
  5. a b c d e f Anna Berdecka, Irena Turnau: Życie codzienne w Warszawie okresu Oświecenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1969, s. 68.
  6. a b c d Jarosław Zieliński: Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy. Tom 1. Agrykola–Burmistrzowska. Warszawa: Biblioteka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, 1995, s. 239. ISBN 83-902793-5-5.
  7. Adam Szczypiorski: Plan regulacyjny Pragi i zjazd Pancera [w: Rocznik Warszawski V]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1966, s. 109.
  8. Warszawa Małgorzata Omilanowska, Wydawnicwo Wiedza i Życie 2000, wydanie 3, ​ISBN 83-7184-861-7
  9. Adam Szczypiorski: Plan regulacyjny Pragi i zjazd Pancera [w: Rocznik Warszawski V]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1966, s. 110.
  10. Adam Szczypiorski: Plan regulacyjny Pragi i zjazd Pancera [w: Rocznik Warszawski V]. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1966, s. 110–111.
  11. KarolK. Mórawski KarolK., WiesławW. Głębocki WiesławW., Bedeker Warszawski, Warszawa: wyd. Iskry, 1996, ISBN 83-207-1525-3, OCLC 830113055 .
  12. Zdzisław Biernacki: IV. Geomorfologia i wody powierzchniowe. W: Wisła w Warszawie. Warszawa: Biuro Zarządu m.st. Warszawy, Wydział Planowania Przestrzennego i Architektury, Opracowanie graficzne, druk i oprawa: Dom Wydawniczy ELIPSA, 2000, s. 22-70. ISBN 83-907333-7-4. [dostęp 2014-10-18].
  13. AdamA. Dylewski AdamA., Warszawa i okolice, UrszulaU. Zwolińska (oprac.), Bielsko-Biała: wyd. Pascal, 2008, ISBN 978-83-7513-139-0, OCLC 297851733 .
  14. a b Jerzy Łoziński, Andrzej Rottermund (red.): Katalog zabytków sztuki. Miasto Warszawa. Część I – Stare Miasto. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczna i Filmowe, 1993, s. 588. ISBN 83-221-0628-9.
Na podstawie artykułu: "Góra Gnojna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy