Górny Śląsk (prowincja)


Górny Śląsk (prowincja) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Górny Śląsk w latach 1939–1945 na tle ziem polskich okupowanych przez III Rzeszę

Prowincja Górny Śląsk (górnośląska) (niem. Provinz Oberschlesien) – pruska prowincja utworzona w październiku 1919 roku przez władze niemieckie na tych terenach Górnego Śląska, które były wówczas pod władaniem niemieckim. Istniała w latach 1919–1938 i 1941–1945[1].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Prowincja powstała poprzez podniesienie ówczesnej rejencji opolskiej (która wraz z wrocławską i legnicką stanowiła prowincję śląską) do rangi oddzielnej, nowej prowincji. Utworzona została z pobudek polityczno-propagandowych, przed plebiscytem ustanowionym na mocy traktatu wersalskiego, mającym zadecydować o przynależności państwowej tych ziem. W wyniku plebiscytu i powstań śląskich dokonano podziału, przy państwie niemieckim pozostało od czerwca 1922 roku 91% pierwotnego obszaru tej prowincji. Po podziale Górnego Śląska 3 września 1922 roku w referendum ludowym w rejencji opolskiej odrzucono koncepcję utworzenia odrębnego górnośląskiego kraju związkowego w granicach Republiki Weimarskiej, przy bezwzględnej i zdecydowanej agitacji przeciw tej koncepcji "za" oddano tylko 9% głosów[2]. Prowincja pozostała częścią pruskiego kraju związkowego. Podział Górnego Śląska w 1922 roku spowodował utratę na rzecz Polski wschodnich powiatów lub ich części, które wraz powiatami bielskim i cieszyńskim utworzyły województwo śląskie.

W 1938 roku prowincja górnośląska została zlikwidowana, a jej teren włączono do odtworzonej prowincji śląskiej. Została reaktywowana 18 stycznia 1941 z podziałem na dwie rejencje – katowicką (11 powiatów ziemskich i 6 miejskich) i opolską (14 powiatów ziemskich i 3 miejskie). Obejmowała 9 nowych powiatów w porównaniu do okresu sprzed podziału Górnego Śląska w 1922 roku (będziński, bielski, blachowiański, chrzanowski, cieszyński, olkuski, Sosnowiec, zawierciański i żywiecki)[3][4]. Po przegraniu przez III Rzeszę II wojny światowej zrealizowano postanowienia Wielkiej Trójki m.in. o przekazaniu tego regionu Polsce.

W latach 1919–1938 stolicą prowincji górnośląskiej było Opole, a w latach 1941–1945 były nią Katowice[1].

Podział administracyjny | edytuj kod

Podział administracyjny Górnego Śląska w 1943 roku

W 1943 prowincja była podzielona w sposób następujący[5]:
Powiaty miejskie – miasta wydzielone (Stadtkreise) (9)

  • Bytom (Beuthen O.S.) – rejencja katowicka
  • Królewska Huta (Chorzów) (Königshütte O.S.) – rejencja katowicka
  • Gliwice (Gleiwitz) – rejencja katowicka, stolica rejencji i prowincji
  • Katowice (Kattowitz) – rejencja katowicka
  • Nysa (Neisse) – rejencja opolska
  • Opole (Oppeln) – rejencja opolska, stolica rejencji
  • Racibórz (Ratibor) – rejencja opolska
  • Sosnowiec (Sosnowitz) – rejencja katowicka
  • Zabrze (Hindenburg O.S.) – rejencja katowicka

Powiaty ziemskie (Landkreise) (25)

  • będziński (Bendsburg) – rejencja katowicka
  • bielski (Bielitz) – rejencja katowicka
  • blachowiański (Blachstädt) – rejencja opolska
  • chrzanowski (Krenau) – rejencja katowicka
  • cieszyński (Teschen) – rejencja katowicka
  • bytomsko-tarnogórski (Beuthen-Tarnowitz) (z siedzibą w Tarnowskich Górach) – rejencja katowicka
  • głubczycki (Leobschütz) – rejencja opolska
  • grodkowski (Grottkau) – rejencja opolska
  • katowicki (Kattowitz) – rejencja katowicka
  • kluczborski (Kreuzburg) – rejencja opolska
  • kozielski (Cosel) – rejencja opolska
  • lubliniecki (Loben) – rejencja opolska
  • niemodliński (Falkenberg O.S.) – rejencja opolska
  • nyski (Neisse) – rejencja opolska
  • oleski (Rosenberg O.S.) – rejencja opolska
  • olkuski (Ilkenau) – rejencja katowicka
  • opolski (Oppeln) – rejencja opolska
  • prudnicki (Neustadt O.S.) – rejencja opolska
  • pszczyński (Pleß) – rejencja katowicka
  • raciborski (Ratibor) – rejencja opolska
  • rybnicki (Rybnik) – rejencja katowicka
  • strzelecki (Gross Strehlitz) – rejencja opolska
  • toszecko-gliwicki (Tost-Gleiwitz) (z siedzibą w Gliwicach) – rejencja katowicka
  • zawierciański (Warthenau) – rejencja opolska
  • żywiecki (Saybusch) – rejencja katowicka

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Grundriss zur deutschen Verwaltungsgeschichte 1815–1945. Reihe A, Preussen. Bd. 4, Schlesien / bearb. von Dieter Stuttgen, Helmut Neubach, Walther Hubatsch. Johann Gottfried Herder-Institut, Marburg 1976.
  2. Marek Masnyk, Ruch polski na Śląsku Opolskim w latach 1922–1939, Instytut Śląski w Opolu, 1989, s.12.
  3. Ryszard Kaczmarek, Pod rządami gauleiterów. Elity i instancje władzy w rejencji katowickiej w latach 1939–1945. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1998, s. 21–23.
  4. Ryszard Kaczmarek, Górny Śląsk podczas II wojny światowej. Między utopią niemieckiej wspólnoty narodowej a rzeczywistością okupacji na terenach wcielonych do Trzeciej Rzeszy. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2006, s. 97 i nast.
  5. KonradK. Schwierskott KonradK., Deutscher Schulatlas. Heimatteil Gau Oberschlesien, hrsg. von der Reichsstelle für das Schul- und Unterrichtsschrifttum, Breslau, W. Crüwell 1943 .
Kontrola autorytatywna (region geograficzny):
Na podstawie artykułu: "Górny Śląsk (prowincja)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy