Gamerki Wielkie


Na mapach: 53°50′45″N 20°08′10″E/53,845833 20,136111

Gamerki Wielkie w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Gamerki Wielkie (dawniej niem. Groß Gemmern[1]) – wieś na Warmii w Polsce, położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Jonkowo[2]

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Wieś położona jest w dolinie rzeki Pasłęki. Jest to miejscowość najdalej w gminie wysunięta na zachód.

Miejscowość znajduje się na trasie linii kolejowej Elbląg-Olsztyn. W sąsiedztwie stacji kolejowej Gamerki Wielkie znajduje się przystanek autobusowy. Przez sołectwo Gamerki Wielkie przebiega droga powiatowa nr 1203N WilnowoMostkowo- JonkowoGutkowo.

W skład sołectwa Gamerki Wielkie wchodzą miejscowości Gamerki Wielkie i Gamerki Małe, wsie oddalone od siebie 2 km.

Pomiędzy Gamerkami Wielkimi a Małymi znajduje się Jezioro Gamerskie (Gamerki/Gamry), które jest największym jeziorem w gminie Jonkowo. Nieopodal wsi przepływa rzeka Pasłęka, która rozgranicza powiaty olsztyński i ostródzki, gminę Jonkowo i gminę Łukta jak i sąsiednie pobliskie miejscowości Mostkowo i Gamerki Wielkie, jest również jest granicą Warmii i Mazur Zachodnich. Na rzece znajdują się obszary objęte ochroną, m.in. Rezerwat przyrody Ostoja bobrów na rzece Pasłęce[3]. Na Zatorzu wsi w lesie, na terenie leśnictwa Bobry znajduje się Jezioro Małe/Leśne[3] wielkości ok. 2,6 ha, głębokość maksymalna ok. 10 m. Służy jako kąpielisko, w części południowej zbiornik połączony rowem z sąsiednim zarastającym jeziorem, a za jego pośrednictwem z rzeką Pasłęką. Część sołectwa obejmuje strefa chronionego krajobrazu i obszar Natura 2000Kod PLH280006 (obszary siedliskowe) i Kod PLB280002 (obszary ptasie).

Spis treści

Historia | edytuj kod

Wieś została założona w drugiej połowie XIV wiek, dokument lokacyjny wystawiła kapituła warmińska 29 czerwca 1355 r. Prusowie, bracia Ludwik i Piotr otrzymali 8 włók wolnych na założenie wsi na prawie chełmińskim. Kapituła warmińska wydała we Fromborku 7 maja 1400 r. przywilej lokacyjny dla Andreasa Bolena i Johannesa Ulgardena (według innych źródeł dla Andrzeja Polena i Jana Algordena[4] na założenie wsi Gross Gemmern, przyznając im 5 łanów koło jeziora Gymmer.

Pochodzenie nazwy wsi od nazwy jeziora Gamry- od pruskiego – (Gimmer,Gymmer, Gimor, Gamry), zapisy od 1348 r. Nazwa złożona z dwóch części: 1.( gim-, gem-) rodzić się i 2.(-mer), z prus. mary -zatoka. Czyli rodząca się zatoka, chodzi tu zapewne o część jeziora połączoną odpływem z rzeką Pasłęką.

Pierwsza lokalizacja wsi to teren nad jeziorem Gamry – jego zachodnia część naprzeciwko Gamerek Małych, które powstały jako pierwsze, późniejszy rozwój wsi wiązał się z budową kolei i właśnie tam powstała dzisiejsza zabudowa w obrębie stacji kolejowej Gamerki Wielkie. Stacja kolejowa Gamerki Wielkie powstała 5 sierpnia 1883 (na trasie Olsztyn-Morąg). Przed wybuchem II wojny światowej we wsi funkcjonowały- stacja pocztowa(niem. Gross Gemmern Passarge) i duża gospoda. Elektryfikacja linii nastąpiła 9 grudnia 1994 (Olsztyn-Bogaczewo).

Demografia | edytuj kod

W 1673 roku zamieszkiwało we wsi 17 osób, 1861 w 44 osoby. Liczba mieszkańców w następnych latach kształtowała się następująco: w roku 1905 r.-57 osób 5 domów, 1933 – 117, w 1939 r. – 89 osób, w 2006 r. – 80 osób.

Bibliografia | edytuj kod

Wieś Gamerki Wielkie widoczna na mapie z 1755 roku autorstwa kartografa Jana Fryderyka Enderscha

Przypisy | edytuj kod

  1. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  3. a b Mapa topograficzna dostępna w serwisie geoportal.gov.pl.
  4. Georg Kellmann, Historia parafii Klebark Wielki, jej wiosek i okolic. Parafia p.w. Znalezienia Krzyża Świętego i Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Klebarku Wielkim, Klebark Wielki 2007, ​ISBN 978-83-918968-1-5
Na podstawie artykułu: "Gamerki Wielkie" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy