George H.W. Bush


George H.W. Bush w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

George H.W. Bush, właśc. George Herbert Walker Bush, również George Bush sr. (ur. 12 czerwca 1924 w Milton, zm. 30 listopada 2018 w Houston) – amerykański przedsiębiorca naftowy i polityk, 43. wiceprezydent Stanów Zjednoczonych i 41. prezydent Stanów Zjednoczonych, dyrektor CIA, ojciec 43. prezydenta USA George’a W. Busha. Jako przywódca USA wspierał przemiany polityczne i gospodarcze w Europie Środkowo-Wschodniej (Jesień Ludów), a po upadku ZSRR zainicjował pokojową współpracę z Rosją. W trakcie jego prezydentury Stany Zjednoczone prowadziły interwencję zbrojną w Panamie oraz operacje militarne w ramach międzynarodowej koalicji w czasie I wojny w Zatoce Perskiej.

Podczas II wojny światowej George Bush był pilotem w lotnictwie marynarki wojennej (US Navy) i służył podczas walk na Pacyfiku. Po ukończeniu studiów na Uniwersytecie Yale’a w 1948 roku rozpoczął pracę w przemyśle naftowym w Teksasie. Jako przedsiębiorca stał się w ciągu kilkunastu lat milionerem. Od początku lat 60. XX w. poświęcał się karierze politycznej, wstępując do Partii Republikańskiej. W latach 1967–1971 był członkiem Izby Reprezentantów amerykańskiego Kongresu, a następnie ambasadorem USA przy ONZ oraz szefem misji łącznikowej w Chinach. Pełnił funkcję dyrektora Centralnej Agencji Wywiadowczej (CIA) w latach 1976–1977. Był wiceprezydentem USA w administracji Ronalda Reagana (1981–1989). W 1989 roku objął urząd prezydenta Stanów Zjednoczonych, który sprawował przez jedną kadencję, do 1993 roku.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Dzieciństwo i młodość | edytuj kod

Urodził się 12 czerwca 1924 roku w Milton, jako syn finansisty i polityka Prescotta Busha[1]. Ukończył Philips Academy w Andover w 1942 roku[2]. Zaraz po otrzymaniu dyplomu, w swoje 18. urodziny zaciągnął się do marynarki wojennej, a 9 czerwca 1943, przed 19. urodzinami, został lotnikiem lotnictwa marynarki, jako jeden z najmłodszych w tym czasie[3]. W czasie II wojny światowej brał czynny udział w operacjach na Pacyfiku[4]. We wrześniu 1943 otrzymał przydział do dywizjonu torpedowego VT-51, który od marca 1944 operował z lotniskowca USS „San Jacinto”[3]. Latał samolotem Avenger jako pilot. Brał udział m.in. w bitwie na Morzu Filipińskim, po której jego samolot 19 czerwca 1944 wodował przymusowo, lecz załoga została uratowana przez niszczyciel[3]. 25 lipca Bush wraz z innym samolotem zatopił mały statek[3]. 2 września 1944 roku podczas ataków na wyspę Chi Chi Jima, jego samolot został trafiony przez obronę przeciwlotniczą. Bush wyskoczył ze spadochronem nad morzem i po czterech godzinach na tratwie został uratowany przez okręt podwodny USS „Finback”; pozostali dwaj członkowie załogi zginęli[3]. W listopadzie Bush powrócił na swój lotniskowiec, a wkrótce jego dywizjon został odesłany do kraju[3]. Bush uczestniczył w 58 misjach bojowych i otrzymał Zaszczytny Krzyż Lotniczy i trzykrotnie Medal Lotniczy[3]. Szkolił następnie pilotów, a od marca 1945 został przydzielony do 153 Dywizjonu Torpedowego. Po kapitulacji Japonii, 18 września 1945 został zwolniony ze służby[3].

Kiedy wrócił do Stanów Zjednoczonych, rozpoczął studia ekonomiczne na Uniwersytecie Yale’a[2]. Po ich ukończeniu w 1948 roku przeniósł się z rodziną do Dallas i podjął pracę w przemyśle naftowym[5]. W 1963 roku założył własną firmę poszukującą ropy: Zapata Petroleum Industries[5].

Kariera polityczna | edytuj kod

Na początku lat 60. Bush zainteresował się polityką[5]. W przeszłości popierał działalność zagraniczną Harry’ego Trumana, jednakże sam utożsamiał się z Partią Republikańską[5]. W 1964 roku kandydował w wyborach do Senatu, jednakże nie uzyskał mandatu[6]. Dwa lata później wygrał wybory do Izby Reprezentantów, gdzie zasiadał przez dwie dwuletnie kadencje[6]. W 1970 roku ponownie ubiegał się o mandat senatora, lecz po raz drugi przegrał[5]. W tym samym roku, z nominacji Richarda Nixona, został ambasadorem USA przy Organizacji Narodów Zjednoczonych[6]. Sprzeciwiał się, by osoba pełniąca tę funkcję była jednocześnie członkiem gabinetu – uważał, że powinna podlegać bezpośrednio sekretarzowi stanu[7].

Po wyjściu na jaw afery Watergate Gerald Ford rozważał zaproponowanie Bushowi wiceprezydentury, jednak ostatecznie powierzył mu szefowanie misji łącznikowej w Chińskiej Republice Ludowej[7]. Urząd ten piastował w latach 1974–1975 i realizował koncepcję polityczną Henry’ego Kissingera[7]. Po powrocie do kraju, w 1976 roku został mianowany dyrektorem Centralnej Agencji Wywiadowczej[7]. Przeprowadził gruntowną reorganizację CIA, dzięki czemu wzrosło zaufanie społeczne do tej instytucji, mocno osłabione po aferze Watergate[7]. W 1977 roku został zdymisjonowany przez nowego prezydenta Jimmy’ego Cartera[7].

Bush, Ronald Reagan i Michaił Gorbaczow w Nowym Jorku (1988)

W 1980 roku Bush aspirował do uzyskania nominacji przed wyborami prezydenckimi[7], jednak szef kampanii republikańskiej, James Baker, nie widząc większych szans, wycofał go z wyścigu[8]. Ronald Reagan zaproponował mu stanowisko wiceprezydenta[8]. Bush przyjął ofertę i po zwycięskich wyborach został zaprzysiężony 20 stycznia 1981 roku[8]. Jako wiceprezydent popierał politykę proizraelską i sprzeciwiał się ratyfikacji układu SALT II[8]. Ponadto postulował zrównoważony budżet – uważał, że deficyt budżetowy powinien być rozwiązany przez wzrost inflacji, a nie przez podwyższenie podatków[8].

W wyborach prezydenckich w 1988 roku był naturalnym kandydatem republikanów na kontynuację polityki, odchodzącego po dwóch kadencjach, Ronalda Reagana[9]. Konwencja wyborcza odbyła się w dniach 15–18 sierpnia w Nowym Orleanie[9]. Ustępujący prezydent udzielił Bushowi stanowczego wsparcia[9]. Kandydatem na wiceprezydenta Bush obrał konserwatywnego senatora z Indiany Dan Quayle’a[10]. Nominację poprzez aklamację uzyskali 17 sierpnia[11]. Z ramienia Partii Demokratycznej wystartował Michael Dukakis, wespół z Lloydem Benstenem[10]. W głosowaniu powszechnym Bush uzyskał 49 milionów głosów, wobec 42 milionów dla Dukakisa[12]. W głosowaniu Kolegium Elektorskiego na republikanina zagłosowało 426 elektorów, podczas gdy na demokratę – jedynie 112[12]. Bush został zaprzysiężony 20 stycznia 1989 roku[13].

Prezydentura | edytuj kod

Szefem personelu Białego Domu został John H. Sununu[13], a doradcą do spraw bezpieczeństwa narodowegoBrent Scowcroft[14]. W skład gabinetu Bush powołał Jamesa Bakera na stanowisko sekretarza stanu, Dicka Cheneya na sekretarza obrony i Dicka Thornburgha na urząd prokuratora generalnego[15]. Głównym celem działań Busha była polityka zagraniczna, gdyż angażowanie się w politykę wewnętrzną wymagało by od jego administracji szukanie kompromisów z, opanowanym przez demokratów, Kongresem[14]. Prowadził tak zwaną „dyplomację personalną” i miał dobre stosunki ze światowymi liderami, m.in. z premierem Kanady Brianem Mulroneyem, kanclerzem Niemiec Helmutem Kohlem, prezydentem Egiptu Husnim Mubarakiem, królem Jordanii Husajnem ibn Talalem, prezydentem Związku Radzieckiego Michaiłem Gorbaczowem[14].

Na początku czerwca 1989 roku w Chińskiej Republice Ludowej doszło do pacyfikacji demonstracji na Placu Niebiańskiego Spokoju[16]. Bush wyraził ubolewanie, jednak nie zgodził się na nałożenie sankcji[16]. Wstrzymał sprzedaż broni do ChRL, jednakże nie wstrzymał eksportu[16]. Na początku lipca wysłał zastępcę sekretarza stanu i doradcę ds. bezpieczeństwa narodowego, by przekonali władze chińskie, że decyzję amerykańskie były spowodowane chęcią uspokojenia opinii publicznej[16].

W tym samym czasie zachodziły zmiany w Europie Środkowo-Wschodniej[17]. Prezydent sprzyjał Trójkątnemu Stołowi na Węgrzech i Okrągłemu Stołowi w Polsce[17]. Na początku lipca 1989 roku udał się w podróż i odwiedził te dwa kraje[17]. Następnie udał się do Brukseli, gdzie uczestniczył w szczycie NATO[18]. Zapowiedział tam redukcję arsenału atomowego krótkiego zasięgu i zmniejszenie ilości wojsk amerykańskich w Europie o 30 tysięcy[18]. Gdy w listopadzie upadł Mur Berliński i doszło do zjednoczenia Niemiec, wyrażał powściągliwe zadowolenie, by nie prowokować sił w NRD i ZSRR[16]. Odmówił skomentowania masowych przeprowadzek ludności ze wschodnich Niemiec na teren RFN[16].

Bush sprzeciwiał się wspieraniu contras w Nikaragui[19]. Pod naciskiem demokratów w Kongresie zgodził się przeznaczyć 50 milionów dolarów dla kontrrewolucjonistów, pod warunkiem, że nie będą one przeznaczone na działania ofensywne[19]. 3 października doszło do puczu w Panamie – grupa rebeliantów bezskutecznie usiłowała obalić generała Manuela Noriegę[19]. Bush nie podjął wówczas działań, jednakże gdy w połowie grudnia zabito tam amerykańskiego oficera, prezydent powołując się na ochronę ludności amerykańskiej, wysłał 24 tysiące żołnierzy do Panamy[19]. Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych i Organizacja Państw Amerykańskich skrytykowały tę decyzję[19]. Żołnierze US Army pojmali Noriegę i sprowadzili do Stanów Zjednoczonych, gdzie był sądzony za handel narkotykami[19].

Na początku grudnia 1989 roku doszło do spotkania Busha z Gorbaczowem na Malcie[18]. Prezydent ZSRR zapewnił, że nie użyje siły, w przypadku proklamacji niepodległości krajów bałtyckich[18]. Z kolei prezydent USA zapewnił, że zachowa powściągliwość w oświadczeniach dotyczących bieżących wydarzeń[18]. Amerykański przywódca zaproponował też dalszą redukcję broni strategicznej, pomoc gospodarczą, a także pomoc humanitarną[18]. Gdy w 1990 roku Związek Radziecki borykał się z problemami żywnościowymi wywołanymi ciężką zimą, Stany Zjednoczone zaproponowały udzielenie kredytu[18]. W trakcie rozpadu ZSRR, w 1991 roku miał miejsce pucz moskiewski Giennadija Janajewa, który Bush określił mianem niepokojącego i antykonstytucyjnego[18]. Jednocześnie wstrzymał pomoc dla Rosji, do czasu wyklarowania sytuacji po zwycięstwie w wyborach prezydenckich Borysa Jelcyna[18].

1 sierpnia 1990 roku otrzymał informację, że Irak dokonał inwazji na Kuwejt i ogłosił jego aneksję[20]. Stwierdził wówczas, że interesy amerykańskie i innych krajów są zagrożone, dlatego zaczął budować międzynarodową koalicję poparcia interwencji zbrojnej w Iraku[20]. Bush publicznie ostro skrytykował agresję na Kuwejt, zamroził wszystkie aktywa irackie w bankach amerykańskich i zakazał jakichkolwiek kontaktów handlowych z Irakiem[20]. Odbył także rozmowy telefoniczne z liderami państw arabskich, premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher i premierem Włoch Giuliem Andreottim[20]. 6 sierpnia sekretarz obrony Dick Cheney i generał Norman Schwarzkopf udali się do Arabii Saudyjskiej, gdzie emir Kuwejtu Dżabir as-Sabah uzyskał azyl[20]. Bush postanowił wysłać tam wojska, dla obrony tego kraju przed agresorem[21]. Ponieważ sankcje i żądania wycofania się wojsk Saddama Husajna z Kuwejtu na forum ONZ nie skutkowały, Bush zwiększył liczebność kontyngentu w Arabii Saudyjskiej, a także rozpoczął konsultacje międzynarodowe[20]. Ich celem było uchwalenie rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ, upoważniającej do interwencji zbrojnej, jeśli wojska irackie nie wycofają się do 15 stycznia 1991 roku[20]. Rezolucję podpisano 29 listopada[20]. 9 stycznia 1991 roku doszło do spotkania sekretarza stanu USA Jamesa Bakera i ministra spraw zagranicznych Iraku, Tarika Aziza, jednak nie przyniosło ono pokojowego rozwiązania[21]. Trzy dni później Kongres przegłosował uchwałę, upoważniającą Busha do wykonania rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ[21]. Lotnictwo amerykańskie rozpoczęło atak na Irak 17 stycznia[21]. W odpowiedzi Irak zaatakował Izrael rakietami R-11[21]. Bush uzyskał zapewnienie izraelskiego premiera Icchaka Szamira, by nie angażował się w wojnę w Zatoce Perskiej[21]. 24 lutego rozpoczęła się operacja lądowa w Iraku, o kryptonimie „Pustynna Burza[21]. W ciągu trzech dni wojska amerykańskie otoczyły oddziały irackie i zmusiły do kapitulacji[21]. 27 lutego Bush ogłosił zawieszenie broni i wezwał obywateli Iraku do obalenia Saddama Husajna[21]. Dzięki temu zwycięstwu notowania Busha osiągnęły poziom 92% poparcia[22].

Bush i Borys Jelcyn w Waszyngtonie (1992)

W dziedzinie polityki wewnętrznej Bush musiał uporać się ze skutkami kryzysu gospodarczego w latach 1990–1992[23]. Wskaźnik PKB w czasie jego prezydentury wynosił średnio ok. 0,9%, podczas gdy w czasie drugiej kadencji Reagana – 3,2%[23]. Stopa bezrobocia w 1990 roku wynosiła 6,8%, a dług publiczny – 3,2 biliona dolarów[24][25]. Pomimo że w kampanii wyborczej w 1988 roku obiecał nie podnosić podatków, w październiku 1990 roku zaproponował ich podwyższenie, w celu rozwiązania problemu deficytu budżetowego[23]. Spowodowało to spadek jego poparcia o 20%[23]. Ponadto jego program podatkowy stawiał na uprzywilejowanej pozycji osoby zamożne, gdyż tej grupie obniżył podatki, podwyższając je osobom mniej majętnym[25]. By poprawić spadające notowania poparcia opinii publicznej, w grudniu 1991 roku przygotował plan obniżki podatków[26].

W lutym 1992 roku odbyły się pierwsze prawybory przed wyborami prezydenckimi[26]. Bush wygrał większość z nich i na sierpniowej konwencji republikanów w Houston uzyskał nominację[27]. Jego kontrkandydatem z ramienia demokratów był Bill Clinton[27]. Prezydent starał się koncentrować kampanię wokół polityki zagranicznej, jednak większość Amerykanów uważała, że kluczową sprawą jest gospodarka[27]. Poprawiająca się koniunktura dawała nadzieje urzędującej administracji, jednak poprawa była zbyt późna i zbyt słaba, by zapewnić im zwycięstwo[27]. W głosowaniu powszechnym Bush uzyskał 37,5% poparcia, podczas gdy Clinton – 43%[27] (aż 19% głosów zdobył kandydat spoza nurtu dwóch głównych partii – Ross Perot[28]). W głosowaniu Kolegium Elektorskiego na kandydata demokratów głosowało 370 elektorów, wobec 168 głosów na kandydata republikanów[27].

Emerytura | edytuj kod

Po porażce wyborczej i opuszczeniu Białego Domu, mniej angażował się publicznie[29]. Mimo to nadal uczestniczył w niektórych inicjatywach zagranicznych[29]. W 1993 odwiedził Kuwejt, gdzie spotkał się z szejkiem Jabirem As Sabahem, a następnie Wielką Brytanię, gdzie królowa Elżbieta II wyróżniła go Wielkim Krzyżem Rycerskim Orderu Łaźni[29]. Rok później udał się w podróż do Azji, w czasie której odwiedził Japonię (wygłosił przemówienie do zwolenników Kościoła Zjednoczeniowego Sun Myung Moona) i Wietnam (wizytował miejsca pochówku żołnierzy poległych w czasie wojny wietnamskiej)[29]. Zmarł w Houston 30 listopada 2018 roku w związku z formą choroby Parkinsona[30][31]. Po jego śmierci prezydent Donald Trump ogłosił 5 grudnia dniem żałoby narodowej[32][33]. W pogrzebie państwowym w Waszyngtonie uczestniczyło wielu przywódców i polityków ze wszystkich stron świata, w tym Lech Wałęsa i Andrzej Duda[34]. 6 grudnia 2018 spoczął w Prezydenckiej Bibliotece im. George H. W. Busha w College Station w grobie swej córki Pauliny Robin i żony[35].

Życie prywatne | edytuj kod

George Bush poślubił Barbarę Pierce 6 stycznia 1945 roku[1]. Ślub odbył się w obrządku prezbiteriańskim w kościele w Rye[1]. Para miała czterech synów: George’a, Johna, Neila i Marvina oraz jedną córkę Dorothy[1]. Mieli także córkę Pauline Robisnon (ur. 20 grudnia 1949), która zmarła 11 października 1953 na białaczkę[36].

Bush należał do Kościoła episkopalnego[2]. Była pierwsza dama zmarła 17 kwietnia 2018 w Houston[37].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 982.
  2. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 983.
  3. a b c d e f g h US Navy: George Herbert Walker Bush (ang.). Naval History and Heritage Command. [dostęp 2018-12-04].
  4. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 981.
  5. a b c d e L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 984.
  6. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 985.
  7. a b c d e f g L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 986.
  8. a b c d e L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 987.
  9. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 988.
  10. a b L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 989.
  11. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 990.
  12. a b L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 999.
  13. a b L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 1000.
  14. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 1003.
  15. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 1001.
  16. a b c d e f L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 1006.
  17. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 1004.
  18. a b c d e f g h i L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 1005.
  19. a b c d e f L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 1007.
  20. a b c d e f g h L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 1008.
  21. a b c d e f g h i L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 1009.
  22. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 1010.
  23. a b c d L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 1011.
  24. Public debt of the United States from 1990 to 2017 (ang.). The Statistics Portal. [dostęp 2018-04-17].
  25. a b L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 1012.
  26. a b L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 1016.
  27. a b c d e f L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 1017.
  28. Amerykanie są niezadowoleni z sytuacji w kraju (pol.). WP Wiadomości. [dostęp 1 grudnia 2018].
  29. a b c d L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 1018.
  30. Former President George H.W. Bush dead at 94. ABC News, 2018-12-01. [dostęp 2018-12-01].
  31. Adam Nagourney: George Bush, 41st President, Dies at 94. New York Times, 2018-11-30. [dostęp 2018-12-01].
  32. Duda leci do USA. Chce oddać cześć zmarłemu prezydentowi Bushowi. na temat. [dostęp 2018-12-04].
  33. Trump declares period of national mourning to honor Bush. RJ. [dostęp 2018-12-04].
  34. Pogrzeb George'a Busha seniora. Nie zabrakło polskich akcentów. Radio Zet. [dostęp 2018-12-05].
  35. Zakończono uroczystości pogrzebowe George'a H.W. Busha. onet wiadomości. [dostęp 2018-12-06].
  36. L. Pastusiak: Panie Białego Domu. s. 613.
  37. Nie żyje była pierwsza dama Barbara Bush (pol.). Rzeczpospolita. [dostęp 2018-04-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-04-18)].

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "George H.W. Bush" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy