Gniezdowo


Na mapach: 54°47′01″N 31°52′05″E/54,783611 31,868056

Gniezdowo w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Gniezdowo[4] (ros. Гнёздово) – dieriewnia w zachodniej Rosji, w osiedlu wiejskim Gniozdowskoje rejonu smoleńskiego w obwodzie smoleńskim.

Spis treści

Geografia | edytuj kod

Miejscowość położona jest nad Dnieprem, 2 km od stacji kolejowej Gniezdowo, przy drodze federalnej R120 (OrzełBriańskSmoleńskWitebsk), 7,5 km od drogi magistralnej M1 «Białoruś», 1,5 km od centrum administracyjnego osiedla wiejskiego Nowyje Batieki, 12 km na zachód od Smoleńska.

W granicach miejscowości znajdują się ulice: imieni Awdusina, Pocztowaja Stancyja, Sadowaja, Sławianskaja, Wariażskaja, Zawodskaja[5].

Demografia | edytuj kod

W 2010 r. miejscowość liczyła sobie 436 mieszkańców[1].

Historia | edytuj kod

Przed I wojną światową Gniezdowo wraz z lasem katyńskim należało do rodziny Koźlińskich. W XIX wieku Piotr Koźliński ożenił się z Leokadią Lefftreu, która była córką dyrektora brytyjskiego przedsiębiorstwa budującego linie kolejowe m.in. w Rosji. Na mocy intercyzy Gniezdowo i Katyń stały się współwłasnością przedsiębiorcy brytyjskiego[6].

Cmentarzysko Wikingów | edytuj kod

W rejonie Gniezdowa znajduje się siedem skupisk cmentarzysk kurhanowych z IXX wieku n.e., składające się z około 3 – 5 tys. kurhanów usypanych na miejscu spalenia zwłok[7]. Łączna ilość kurhanów nie jest jasna, ponieważ znaczna część z nich została zniszczona podczas budowy linii kolejowej, a także podczas rozbudowy dwóch żwirowni. Jako pierwszy badania w Gniezdowie przeprowadził w 1874 roku polski archeolog Michał Kuściński z Lepela, który rozkopał 18 kurhanów. W gniozdowskich kurhanach znaleziono liczne pochówki zawierające przedmioty pochodzenia skandynawskiego (naszyjniki żelazne z przywieszonymi młotami Thora, miecz z napisem „ULFBERHT”, zapinki żółwiowate[8]) lub też wykonane z wykorzystaniem skandynawskich stylów zdobniczych oraz słowiańską ceramikę. Znaleziono także pochówki typowo skandynawskie (zwłoki spalone w łodziach)[7]. Niektórzy autorzy uznawali średniowieczne Gniezdowo za kolonię szwedzką[9]. Na terenie dawnego cmentarzyska w Gniezdowie znajduje się rezerwat archeologiczny[10]. W dnie doliny Dniepru znajdowała się duża osada związana z kompleksem osadniczym w Gniezdowie. Znaleziska z wieloletnich, prowadzonych od XIX wieku badań w Gniezdowie znajdują się głównie w Moskwie, a część w muzeum w Smoleńsku[11].

Gniezdowski napis

W kurhanie w Gniezdowie odkryto najstarszy napis rosyjski cyrylicą w Rosji, z końca I poł. X wieku znajdujący się na glinianym dzbanie odkrytym przez archeologa Daniła Antonowicza Awdusina w 1949 r.[12][13][14]

Miejsce kaźni | edytuj kod

Stacja kolejowa w Gniezdowie znajduje się ok. 3 km w linii prostej od miejsca egzekucji polskich oficerów z obozu jenieckiego w Kozielsku, którzy w 1940 roku zostali zamordowani w Katyniu przez NKWD na polecenie Biura Politycznego KC WKP(b)[15]. Polaków przywożono pociągami na stację kolejową w Gniezdowie i stąd transportowano na miejsce straceń karetkami więziennymi lub autobusami o zamalowanych oknach[15]. Według relacji rosyjskich świadków zebranych w 1943 roku przez Józefa Mackiewicza, w trakcie każdego transportu więźniów do Gniezdowa dwa lub trzy wagony z jeńcami podstawiano na krótki ślepy tor na północnej stronie stacji, z boku; kiedy więźniowie przechodzili z wagonów do autobusów więziennych typu „czornyj woron”, teren był otoczony kordonem funkcjonariuszy NKWD z bronią gotową do strzału[16]. W latach 1999–2000 na terytorium Gniezdowa urządzono Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu.

W lipcu 1941 roku na stanowisku dowodzenia obroną Smoleńska przed Wehrmachtem, które znajdowało się w Gniezdowie, przebywali Dowódca Frontu Zachodniego Marszałek ZR Siemion Timoszenko i jego oficer polityczny-politruk Nikita Chruszczow[17].

Osobliwości | edytuj kod

  • Kompleks archeologiczny – całkowita powierzchnia rezerwatu wynosi 438,9 ha, a najstarsze obiekty znajdujące się na jego terenie pochodzą z epoki brązu, obiekt dziedzictwa kulturowego o znaczeniu federalnym[10].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Смоленская область. Численность населения на 01.10.2010 года. pop-stat.mashke.org. [dostęp 2021-02-11]. [zarchiwizowane z tego adresu. (ros.)
  2. Телефонные коды городов Российской Федерации. na-svyazi.ru. [dostęp 2021-02-11]. (ros.)
  3. Поиск объектов почтовой связи. vinfo.russianpost.ru. [dostęp 2021-02-11]. (ros.)
  4. W niektórych publikacjach poświęconych zbrodni katyńskiej oprócz nazwy „Gniezdowo” stosowana jest również nazwa „Gniazdowa”, por. Zdzisław Stahl, Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów, Londyn 1950, s. 147 [1].
  5. Деревня Гнёздово на карте. mapdata.ru. [dostęp 2021-02-11]. (ros.)
  6. Tadeusz A. Kisielewski, Zabójcy. Widma wychodzą z cienia, Poznań 2006, s. 40.
  7. a b Hasło „Gniezdowo”, Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, tom. IV, Warszawa 1963, s. 290.
  8. Maria MagdalenaM.M. Blombergowa Maria MagdalenaM.M., Michał Kuściński – pierwszy badacz Gniezdowa, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu [dostęp 2020-06-11]  (pol.).
  9. Henryk Łowmiański: Zagadnienie roli Normanów w genezie państw słowiańskich, Warszawa 1957, s. 80.
  10. a b О Гнёздовском археологическом комплексе и его статусе. gnezdovo-museum.ru. [dostęp 2021-02-11]. (ros.)
  11. r, Gniezdowo, Gunthera miejsce w sieci, 3 sierpnia 2015 [dostęp 2017-08-17] .
  12. Гнёздово • Большая российская энциклопедия, bigenc.ru [dostęp 2019-11-21]  (ros.).
  13. Нефедов В. С. Археологический контекст «древнейшей русской надписи» из Гнёздова. 125 лет исследования памятника. Труды ГИМ. Вып 124. М., 2001. С. 65.
  14. Львов А. С. Еще раз о древнейшей русской надписи из Гнездова // Известия АН СССР. Отделение литературы и языка. – Т. XXX. Вып. 1. М., 1971. С. 47–52.
  15. a b M. Synoradzki, J. Grodecki, V. Plewak Katyń. Modus operandi (pol.) katyn.org.au [dostęp 2011-08-11].
  16. JózefJ. Mackiewicz JózefJ., Sprawa mordu katyńskiego, Londyn: Kontra, 2009, s. 190–192, ISBN 978-0-907652-65-6, ISBN 978-0-907652-29-8, OCLC 750622152 .
  17. AndrzejA. Przewoźnik AndrzejA., JolantaJ. Adamska JolantaJ., Katyń. Zbrodnia, prawda, pamięć, Warszawa: Świat Książki, 2010, s. 269, ISBN 978-83-247-2036-1, OCLC 750956033 .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osada):
Na podstawie artykułu: "Gniezdowo" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy