Gołdap


Na mapach: 54°18′58″N 22°18′34″E/54,316111 22,309444

Gołdap w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Gołdap (niem. Goldap, lit. Geldapė) – miasto uzdrowiskowe w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie gołdapskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Gołdap, na Mazurach. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. suwalskiego, a w latach 1999–2001 do powiatu olecko-gołdapskiego. Siedziba władz powiatu gołdapskiego od 1 stycznia 2002.

Tężnia solankowa

Miasto posiada status uzdrowiska. Jako uzdrowisko klimatyczno-borowinowe oferuje usługi lecznictwa w zakresie schorzeń narządów ruchu, reumatycznych, stanów pourazowych oraz niektórych chorób kardiologicznych, układu oddechowego i nerwowego, a także chorób kobiecych[4].

Według danych z 1 stycznia 2018 Gołdap liczyła 13 740 mieszkańców[2].

W 2010 r. miasto otrzymało środki zewnętrzne na szereg inwestycji uzdrowiskowych, w tym na budowę nad jeziorem dwóch tężni solankowych, których realizacja zakończyła się z ponad półrocznym opóźnieniem 30 kwietnia 2014; był to czwarty obiekt tego typu w Polsce[5].

Decyzja o budowie Parku Zdrojowego z pijalnią wód mineralnych, groty solnej i tężni zapadła w 2012 roku. Dwie pierwsze otwarto w Parku w 2013 r[6].

Gołdap jest także ośrodkiem narciarskim. Na stokach Pięknej Góry (Gołdapskiej Góry), w Centrum Sportowo-Rekreacyjnym Piękna Góra udostępniono ponad 2000 m tras zjazdowych oraz 5 wyciągów narciarskich (w tym kolej krzesełkową przy trasie zjazdowej o długości 750 m)[7]. Przy dobrych warunkach śniegowych funkcjonuje tam również ponad kilometrowy betonowy tor saneczkowy[8].

W mieście znajduje się również Centrum Edukacyjno-Rekreacyjne z basenem oraz halą sportową.

Spis treści

Położenie | edytuj kod

Gołdap leży na Mazurach Garbatych[9] przy Puszczy Rominckiej. Historycznie leży na Mazurach, choć może być także zaliczana do Małej Litwy, jako obszar tradycyjnie zamieszkiwany zarówno przez polskich Mazurów, jak i Litwinów pruskich.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 17,20 km²[10].

Historia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Kalendarium historii Gołdapi. Zrujnowana Gołdap w czasie I wojny światowej

Nazwa miasta ma pochodzenie staropruskie. Galdo oznacza dolinę, podłużną nieckę, a ape rzekę, co w połączeniu daje rzekę płynącą w dolinie; por. litewskie odpowiedniki gelda i upė[11][12].

Wieś Szyłajty powstała w 1565 roku z polecenia księcia Albrechta Hohenzollerna w miejscu wybranym przez starostów Rynu, Olecka i Wystruci, zasadźcą i pierwszym sołtysem był Bronisz Rostek. Prawa miejskie dawnej wsi Szyłajty nadał w 1570 r. książę pruski Albrecht Fryderyk Hohenzollern (obecna nazwa pochodzi od rzeki), uprawnił mieszczan do spławiania towarów do Królewca, połowu ryb oraz urządzania polowań na niedźwiedzie, wilki i lisy, a także uprawiania pszczelarstwa. W 1583 r. miał miejsce bunt mieszczański, skutkujący znaczącą emigracją[13]. Podczas potopu szwedzkiego w 1656 r. przez kilka tygodni w Gołdapi stacjonowały polskie wojska Dymitra Jerzego Wiśniowieckiego, przyszłego hetmana wielkiego koronnego. Tu w 1664 r. urodził się ks. Jan Jakub Gräber, polski duchowny luterański i wydawca publikacji religijnych w Królewcu. W XVIII w. przez Gołdap przebiegały dwie poczty konne: polska i litewska[14]. W 1807 r. w Gołdapi stacjonowały wojska gen. Jan Henryka Dąbrowskiego[15]. W latach 1878–1879 miasto uzyskało połączenie kolejowe z Ełkiem i Wystrucią. Zostało poważnie zniszczone w I i II wojnie światowej.

W stanie wojennym ośrodek internowania[16].

W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo RolneRomincki Kombinat Rolny w Gołdapi[17][18].

Demografia | edytuj kod

Według danych z 31 grudnia 2018 r. miasto miało 13 735 mieszkańców[19].

  • Piramida wieku mieszkańców Gołdapi w 2017 roku[20].


Zabytki | edytuj kod

Konkatedra NMP Matki Kościoła
  • konkatedra NMP Matki Kościoła (poewangelicka) z 1560 r., odbudowana po zniszczeniach wojennych w latach 80. XX wieku,
  • kościół św. Leona z 1894 roku,
  • dwie wieże ciśnień, w tym odremontowana wieża ciśnień z przełomu XIX i XX wieku,
  • magistrat z okresu międzywojennego,
  • zespół koszar wojskowych z lat 1906-1910, obejmujący m.in. dawne kasyno oficerskie, zbrojownię, stajnie, budynek straży pożarnej,
  • magazyn zbożowy z pocz. XX w.,
  • kamienice, wille i domy z XIX i XX w.,
  • stary cmentarz żydowski z początku XIX wieku,
  • nad zachodnim brzegiem jeziora Gołdap, opodal sanatorium „Wital”, zachowały się pozostałości zbudowanej w 1940 roku głównej kwatery wojennej dowództwa Luftwaffe (niem. Oberbefehlshaber der Luftwaffe-Hauptquartier) o kryptonimie „Robinson”, współpracującej z kwaterą Hermanna Göringa w Romintach (obecnie Krasnolesie) w Puszczy Rominckiej[21]. W czasie wojny znajdował się tu m.in. schron przeciwlotniczy, dwa schrony do pracy sztabowej ze stopami strunobetonowymi, 6 obiektów ceglanych oraz 3 duże zbiorniki przeciwpożarowe. Była tam także eksperymentalna hamownia silników odrzutowych. W nocy z 19 na 20 października 1944 roku, w obliczu nadciągającej Armii Czerwonej, na hasło „Johannisfeuer”, kompleks został zniszczony[21].
  • W rejonie miasta są znajdowane zabytki archeologiczne.

Pomniki przyrody | edytuj kod

Na terenie miasta znajdują się następujące pomniki przyrody[22]:

Panorama Gołdapi

Instytucje zajmujące się edukacją, wychowaniem i opieką | edytuj kod

Przedszkola:

  • Przedszkole Samorządowe nr 1 w Gołdapi,
  • Przedszkole Prywatne „U Kubusia Puchatka”,
  • Przedszkole Prywatne „Bajka”.

Szkoły podstawowe:

  • Szkoła Podstawowa z Oddziałami Integracyjnymi nr 1 im. Mikołaja Kopernika w Gołdapi,
  • Szkoła Podstawowa nr 2 im Marszałka Józefa Piłsudskiego w Gołdapi,
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im T. Kościuszki w Gołdapi,
  • Szkoła Podstawowa nr 5 im. Noblistów Polskich w Gołdapi.

Szkoły ponadgimnazjalne:

  • Liceum Ogólnokształcące im Jana Pawła II w Gołdapi (ul. Popiełuszki 2)
  • Zespół Szkół Zawodowych w Gołdapi (ul. Jaćwieska 14)
Plac Zwycięstwa

Inne:

  • Dom św. Faustyny „Nie lękajcie się” w Gołdapi Caritas Diecezcji Ełckiej (ul. Wojska Polskiego 16),
  • Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Gołdapi (ul. Wolności 11),
  • Zespół Placówek Edukacyjno-Wychowaczych w Gołdapi (ul. Wojska Polskiego 18), w skład którego wchodzą: Ośrodek Szkolno-Wychowawczy, Bursa Szkolna i Biblioteka Pedagogiczna,
  • Biblioteka Publiczna w Gołdapi,
  • Dom Kultury w Gołdapi,
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I st. w Gołdapi,
  • Ośrodek Sportu i Rekreacji (ul. Stadionowa 5A),
  • Kino Kultura (Plac Zwycięstwa 14).

Kultura | edytuj kod

Park w centrum Gołdapi
  • W Domu Kultury działa Galeria K-2,
  • W Domu Kultury działa kino „Kultura”,
  • Muzeum Ziemi Gołdapskiej im. Mieczysława Ratasiewicza (część Biblioteki Publicznej w Gołdapi),
  • Działała grupa fotograficzna Pro Camera Art,
  • Cykliczne imprezy: Dni Gołdapi (lipiec), Międzynarodowy Konkurs Krzyku (lipiec), Kartaczewo (sierpień), Święto Jajka (sierpień), Mazoory Style Conection! (czerwiec).

Sport | edytuj kod

W mieście działa klub piłki nożnej Rominta Gołdap, założony w 1948 roku.

Wspólnoty religijne | edytuj kod

Kościół św. Józefa

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą następujące Kościoły i wspólnoty wyznaniowe:

Cmentarz Komunalny przy ul. Cmentarnej

Cmentarze:

  • Cmentarz Komunalny – ul. Gumbińska,
  • Cmentarz Komunalny – ul. Zadumy (nowo budowany),
  • Cmentarz Komunalny – ul. Cmentarna (stary),
  • Cmentarz Niemiecki – ul. Cmentarna,
  • Cmentarz Wojskowy z I wojny światowej – ul. Reymonta,
  • Cmentarz Wojskowy z II wojny światowej – ul. Suwalska,
  • Cmentarz Wojskowy z II wojny światowej – ul. Boczna,
  • Cmentarz Żydowski – ul. Cmentarna:

Przejście graniczne | edytuj kod

 Osobny artykuł: Przejście graniczne Gołdap-Gusiew.

Ok. czterech kilometrów na północ od centrum miasta znajduje się drogowe przejście graniczne z Rosją.

Współpraca międzynarodowa | edytuj kod

Starostwo Powiatowe

Miasta partnerskie Gołdapi[24]:

Przypisy | edytuj kod

  1. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe 2014. Państwowa Komisja Wyborcza, 2014-12-01. [dostęp 2014-12-03]. [zarchiwizowane z tego adresu.
  2. a b http://www.polskawliczbach.pl/Goldap, w oparciu o dane GUS.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2018r.
  4. Sanatorium Uzdrowiskowe WITAL w Gołdapi. [dostęp 2011-11-06].
  5. Tężnie solankowe w Gołdapi. Mazury aktywnie.pl. [dostęp 2017-02-19].
  6. Park przy pijalni wód, Gołdap
  7. O nas (pol.). Zajazd Piękna Góra Rudziewicz Gołdap. [dostęp 2011-11-06].
  8. Narty na Mazurach - Piękna Góra w Gołdapi. Zajazd Piękna Góra Rudziewicz Gołdap. [dostęp 2011-11-06].
  9. Mazury Garbate - przewodnik turystyczny - Warto zobaczyć
  10. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  11. Informacje ogólne. Historia Gołdapi.. Baza Informacji Lokalnej Gołdap (goldap.bil-wm.pl). [dostęp 2011-07-03].
  12. signi: Zaklęte w nazwach. goldap.org.pl, 2011-03-6. [dostęp 2011-07-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-17)].
  13. Piotr Skurzyński, Warmia, Mazury, Suwalszczyzna, Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 ​ISBN 83-7200-631-8​, s. 167
  14. Uchwala Nr XL/258/2017 Rady Miejskiej w Gołdapi z dnia 30 maja 2017 r., s. 38
  15. Uchwala Nr XL/258/2017 Rady Miejskiej w Gołdapi z dnia 30 maja 2017 r., s. 39
  16. Marcin Zwolski: Ośrodek Odosobnienia dla Internowanych Kobiet w Gołdapi. Encyklopedia Solidarności. [dostęp 2014-02-05].
  17. Internetowe wydanie Tygodnika Przegląd, przeglad-tygodnik.pl [dostęp 2017-11-23] .
  18. Internetowy System Aktów Prawnych
  19. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2018 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 16-10-2019, s. 97. ISSN 1505-6716.
  20. Gołdap polskawliczbach.pl, w oparciu o dane GUS.
  21. a b Kwatera główna Naczelnego Dowództwa Wojsk Lotniczych: Oberbefehlshaber der Luftwaffe-Hauptquartier goldap.bil-wm.pl [dostęp 2011-07-05]
  22. Wykaz pomników przyrody w województwie warmińsko-mazurskim, RDOŚ Olsztyn, styczeń 2010. [dostęp 29-04-2013].
  23. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-19] .
  24. Jacek Rakowski: Dubna nowym miastem partnerskim Gołdapi (pol.). GOLDAP.INFO, 2010-05-14. [dostęp 2012-11-27].

Bibliografia | edytuj kod

  • Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury. Przewodnik, Białystok: Agencja TD, 1996. ​ISBN 83-902165-0-7​, s. 210-212

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Gołdap" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy