Goryczka wiosenna


Goryczka wiosenna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Kwiat

Goryczka wiosenna (Gentiana verna L.) – gatunek rośliny należący do rodziny goryczkowatych.

Spis treści

Rozmieszczenie geograficzne | edytuj kod

Występuje w środkowej i południowej części Europy, od Pirenejów po Bałkan, na północy sięgając do Anglii[2]. Poza tym w Afryce Północnej (Maroko) oraz w Azji Zachodniej po Kaukaz[3]. Na wschodzie sięga po wschodnią Syberię i Mongolię[2]. Bardzo pospolita m.in. na Słowacji, gdzie występuje we wszystkich wapiennych masywach Karpat[2].

W Polsce rośnie w Tatrach, Pieninach oraz na Spiszu (pomiędzy Kacwinem i Łapszami Niżnymi). Występuje też we wschodnich Sudetach, ale jest tam bardzo rzadka. Środkowo- i południowoeuropejska roślina górska.

Morfologia

Morfologia | edytuj kod

Łodyga
Niska, czterokanciasta, do kilkunastu cm wysokości. Pod ziemią roślina posiada kłącze wytwarzające rozłogi.
Liście
Skórzaste, lśniące, zebrane w rozetę przy samej ziemi. Są one eliptyczne lub jajowate, z zaostrzonymi końcami, o długości do 3 cm i szerokości 8 mm. Oprócz nich posiada wyrastające naprzeciwlegle liście łodygowe w 1–3 okółkach. Są one mniejsze i węższe. Ostatni okółek rośnie bezpośrednio pod nasadą kielicha kwiatowego.
Kwiaty
Kolor kwiatów intensywnie lazurowoszafirowy – bardzo charakterystyczny. Kwiat na szczycie łodygi, pojedynczy o długości do 2 cm. Kielich zrosłodziałkowy, rurkowaty, o 5 ząbkach i 5 oskrzydlonych krawędziach. Długość rurki: 15-30 mm. Obok płatków korony występuje jeszcze przykoronek złożony z drobnych, białoniebieskich płatków przy nasadzie właściwych płatków. Szyjka słupka o butelkowatym, wydłużonym kształcie z białym, kolistym znamieniem. Pręcików 5, o nitkach przyrośniętych do dolnej części rurki kwiatu.
Owoc
Dwudzielna torebka z drobnymi i drobnobrodawkowanymi nasionami bez skrzydełek.

Biologia i ekologia | edytuj kod

Rozwój
Bylina, entomofil, anemochor. Kwitnie od maja do lipca, czasami, gdy jesień jest ciepła i słoneczna, zakwita powtórnie. Na noc, w czasie deszczu i wiatru oraz gdy temperatura spadnie poniżej 10 °C jej kwiaty zamykają się.
Siedlisko
Rośnie w górach, na podłożu wapiennym na halach, łąkach, skalnych upłazach, polanach. Jej zasięg pionowy wynosi od 800 do ok. 2100 m n.p.m. W Tatrach najwyższym miejscem gdzie rośnie jest Krzesanica w Czerwonych Wierchach (2123 m n.p.m.).
Fitosocjologia
Gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Seslerietea variae[4].

Zagrożenia i ochrona | edytuj kod

W Polsce i na Słowacji jest gatunkiem chronionym. W Polsce większość jej stanowisk znajduje się na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego, gdzie jest dobrze chroniona. Zagrożone są niektóre jej stanowiska na Spiszu i Gubałówce w wyniku różnych form użytkowania polan, na których występuje.

Przypisy | edytuj kod

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2011-11-30].
  2. a b c Randuška Dušan, Križo Milan: Chránené rastliny, wyd. Príroda, Bratislava 1983, s. 216-218
  3. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-11-11].
  4. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.

Bibliografia | edytuj kod

  1. Zbigniew Mirek: Kwiaty Tatr. Przewodnik kieszonkowy. Halina Piękoś-Mirkowa. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 2003. ISBN 83-7073-385-9.
  2. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  3. Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
Na podstawie artykułu: "Goryczka wiosenna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy