Gostyń


Na mapach: 51°53′10″N 17°00′45″E/51,886111 17,012500

Gostyń w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Gostyńmiasto w województwie wielkopolskim, w powiecie gostyńskim, nad Kanią, położone około 60 km na południe od Poznania, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Gostyń. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. leszczyńskiego.

Spis treści

Struktura powierzchni | edytuj kod

Struktura powierzchni według danych z 31 grudnia 2003[3]:

  • użytki rolne – 52%
    • grunty orne – 41%
    • sady – 1%
    • łąki – 10%
    • pastwiska – 0%
  • lasy – 1%

Miasto stanowi 1% powierzchni powiatu i 8% powierzchni gminy oraz zajmuje pod względem obszaru 495. miejsce w kraju.

Nazwa | edytuj kod

Miejscowość ma metrykę średniowieczną. Jako miasto pod zlatynizowaną nazwą Gostina wymieniona jest w łacińskim dokumencie wydanym w Zbąszyniu w 1278 roku sygnowanym przez księcia polskiego Przemysła II[4]. W 1295 w kronice łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol."Księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego”) miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Gostyn[5][6].

Miasto wymienione zostało w 1301 jako de Gosthina, 1305 Gosthin, 1334 circa Gostiniam, 1393 Gostin, 1482 Gostyn, 1510 Gostyn, 1580-81 Gostin oppidum, 1881 Gostyń, 1921 Gostyń. Nazwa miasta pochodzi od nazwy wsi Gostyń Stary części wsi Brzezie, na terenie której książę polski Przemysł II pozwolił lokować miasto - obecny Gostyń[7]. Po rozbiorach Polski Prusacy używali nazwy Gostyn. W 1887 utworzono powiat Gostyń (Landkreis Gostyn).

Historia | edytuj kod

 Osobny artykuł: Historia Gostynia. Przemysł II, książę polski, pozwala Mikołajowi, synowi Przedpełka, sędziemu województwa poznańskiego, lokować Gostyń i Brzezie na prawie niemieckim. 1 kwietnia 1278 roku Bazylika na Świętej Górze (1675-1698) arch. Baldassare Longhena Kopuła Bazyliki (1726-1728) arch.Pompeo Ferrari Kościół pw. św. Małgorzaty Budynek Urzędu Miasta i Kościół pw. Św. Ducha Deptak Ulica Kolejowa Plac im. Karola Marcinkowskiego Rondo Solidarności i budynek Sądu w Gostyniu

Pierwsza wzmianka o miejscowości Gostyń pojawiła się w źródłach w 1275. W 1278 właściciel osady, Mikołaj Przedpełkowic z rodu Łodziów, otrzymał od króla Przemysła II zgodę na lokowanie na jej miejscu miasta[8].

 Osobne artykuły: Powstanie wielkopolskie 1794 roku, Powstanie wielkopolskie 1806 rokuPowstanie wielkopolskie 1848 roku.

W latach 1793-1807 Gostyń należał do zaboru pruskiego, następnie do Księstwa Warszawskiego, a od 1815 do Wielkiego Księstwa Poznańskiego i Prowincji Poznańskiej.

II wojna światowa | edytuj kod

 Osobne artykuły: Kraj WartyWysiedlenia Polaków z Wielkopolski 1939–1941.

21 października 1939 Niemcy dopuścili się bestialskiego mordu na wytypowanych 30 mieszkańcach w ramach Operacji Tannenberg mającej na celu eksterminację przywódczej warstwy narodu polskiego. 4 grudnia 1939 z okolic Gostynia odbyły się pierwsze masowe Wysiedlenia Polaków z Wielkopolski[9][10]. Pod okupacją niemiecką w 1940 wprowadzono nazwę Gostingen. 12 członków Tajnej Organizacji Wojskowej Czarny Legion zostało osądzonych i straconych w Dreźnie[11].

Zabytki | edytuj kod

  • Bazylika na Świętej Górze - jest zabytkiem ziemi gostyńskiej. Historia tego miejsca sięga XV wieku, kiedy to na Świętej Górze zbudowana została drewniana kaplica. W 1512 r. wzniesiono szachulcowy kościół pw. Nawiedzenia NMP. Obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem ofiarowany został kościołowi w 1542 roku. Stał się on głównym przedmiotem kultu i pielgrzymek. O prawo osiedlenia się na Głogówku ubiegały się różne zakony: dominikanie, reformaci i bernardyni. Za sprawą Adama Konarzewskiego, czciciela św. Filipa Neri, w 1668 r. rozpoczęła działalność pierwsza na polskiej ziemi Kongregacja Oratorium. Wkrótce zbudowany został drewniany klasztor. Obiekt barokowy, zbudowany został - na wzór bazyliki Santa Maria della Salute w Wenecji - w latach 1675-1698 według projektu włoskiego architekta Baltazara Longheny. Przy budowie współpracowali architekci włoscy Jan i Jerzy Catenazzi. Fundatorami kościoła z przeznaczeniem dla zakonu filipinów była rodzina Konarzewskich. Kopuła z latarnią dobudowana została w latach 1726-1728 przez Pompeo Ferrariego przy współpracy Jana Adama Stiera. Wnętrze kopuły pokryte jest piękną polichromią Jerzego Wilhelma Neunhertza z 1746 roku. Również według projektu Ferrariego zbudowano w latach 1732-1736 budynki klasztorne.Obecnie kościół świętogórski znajduje się pod opieką Kongregacji Oratorium św. Filipa Neri, czyli księży filipinów, zwanych też oratorianami. Ma tu swoją siedzibę przełożony domu zakonnego - Superior. Tę funkcję pełni obecnie ks. Marek Dudek.
  • Kościół pw. św. Małgorzaty - Najstarszy zabytek Gostynia. Świątynia istniała prawdopodobnie już w końcu XIII wieku, w dokumentach parafia wymieniona została w 1310 roku. Obiekt zbudowany jako świątynia jednonawowa w latach 1418 - 1436, została w drugiej połowie XV wieku powiększona przez dobudowanie nawbocznych oraz prezbiterium. Dalsza rozbudowa nastąpiła w XVI w. - dobudowano wówczas: wieżę, kruchtę i kaplicę św. Anny. Kościół obecnie jest okazałą budowlą późnogotycką, trójnawową, z węższym prezbiterium. Dziedziniec przykościelny otoczony jest murem z bramą z XVIII w. Wyposażenie kościoła jest bogate i różnorodne. Pośrodku ołtarza głównego pochodzącego z ok. 1640 roku znajduje się cenny obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, dzieło szkoły flamandzkiej z ok. 1683 r. Przy bocznych ścianach prezbiterium stalle - po prawej późnogotyckie z 1514r., po lewej późnorenesansowe z XVII w.
  • Kościół pw. św. Ducha - Powstał 1907-1909 w stylu neorenesansowym jako świątynia protestancka. Po II wojnie światowej zaadaptowany na parafialny kościół rzymskokatolicki. W jednonawowym wnętrzu na uwagę zasługuje nowoczesny ołtarz główny. Na ścianie frontowej widnieje tablica upamiętniająca ks. Franciszka Olejniczaka - inicjatora budowy nowego gmachu gimnazjum gostyńskiego.
  • Ratusz Miejski - Obecny kształt nadano mu w latach 1910-1912, wielokrotnie był przebudowywany. Na frontowej ścianie znajduje się tablica ku pamięci ofiar terroru hitlerowskiego z napisem „Stąd wyszli na szaniec śmierci, by nam dać zwycięstwo, bohaterowie nasi najdrożsi. 21.X.1939 r.” Ratusz jest siedzibą Urzędu Miejskiego w Gostyniu. Obok ratusza w perspektywie ul. Zamkowej - widok na Górę Zamkową.
  • Siedziba Starostwa Powiatowego i Urzędu Miejskiego - Wybudowany w drugiej połowie XIX w. z przeznaczeniem na siedzibę starostwa. Wygląd obecny pochodzi z okresu przebudowy w latach 1910-1912. Ściany wykonane z nietynkowanych, czerwonych cegieł ceramicznych ozdobione są detalami tynkarskimi. W okresie dwudziestolecia międzywojennego budynek nie zmienił swej roli. Obecnie jest siedzibą władz powiatowych i gminnych.
  • Liceum Ogólnokształcące - Budowę rozpoczęto w 1921 według projektu Lucjana Michałowskiego z inicjatywy ks. Franciszka Olejniczaka, było pomnikiem – wotum wdzięczności za odzyskanie niepodległości w 1919. Wiele prac wykonano w czynie społecznym. Gimnazjum oddano w 1924. W czasie okupacji mieściły się w nim koszary. W 1945 eksplozja nagromadzonych materiałów wybuchowych zniszczyła budynek, który odbudowano po II wojnie światowej (również z inicjatywy ks. Olejniczaka). Obecnie znajduje się tu Zespół Szkół Ogólnokształcących, w którego skład wchodzą: liceum ogólnokształcące oraz liceum dla dorosłych.
  • pozostałości gródka rycerskiego na wschodnim skraju średniowiecznego miasta lokacyjnego, przy podmokłej niegdyś dolinie rzeczki Kani. Gródek był dawną siedzibą rodów rycerskich, które posiadały Gostyń. Kopiec został silnie przekształcony z powodu postawienia na nich kolejno dwóch pomników - pierwszego w 1905 r., i drugiego w okresie powojennym[12].
  • Strzelnica - Obecnie sala koncertowa Państwowej Szkoły Muzycznej I Stopnia.

Muzea | edytuj kod

  • Muzeum w Gostyniu – mieści się przy ul. Kościelnej 5. Działy etnograficzny i historyczny zawierają eksponaty dotyczące miasta i okolic.
  • Prywatne Muzeum Automobilizmu Jana Pedy – muzeum mechanika samochodowego, uczestnika rajdów i miłośnika automobilizmu kolekcjonującego stare auta.

Ludzie urodzeni w Gostyniu | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie urodzeni w Gostyniu.

Oświata | edytuj kod

Przedszkola i szkoły w Gostyniu[13]:

  • Przedszkola
    • Przedszkole Miejskie nr 1, ul. Wrocławska 255;
    • Przedszkole Miejskie nr 4, ul. Starogostyńska 9;
    • Przedszkole Miejskie nr 5 im. Kubusia Puchatka, ul. Mostowa 9;
    • Przedszkole Miejskie nr 7, ul. Mostowa 10;
    • Przedszkole Niepubliczne „Zielona Zatoka";
    • Przedszkole Niepubliczne Sióstr Służebniczek, ul. Jana Pawła II;
    • Przedszkole Niepubliczne „Bajka”, ul. Jana Pawła II 11;
    • Przedszkole Niepubliczne „Jedność”, ul. Górna 1A.
  • Szkoły podstawowe
    • Szkoła Podstawowa nr 1 z Oddziałami Integracyjnymi im. Czarnego Legionu, ul. Stanisława Helsztyńskiego 8;
    • Szkoła Podstawowa nr 2 im. gen. Tadeusza Kutrzeby, ul. Wrocławska 264;
    • Szkoła Podstawowa nr 3 z Oddziałami Dwujęzycznymi, ul. Hutnika 3;
    • Szkoła Podstawowa nr 5 im. ks. Franciszka Olejniczaka, ul. Graniczna 1.
  • Gimnazja - zlikwidowane w związku z reformą systemu oświaty wdrożonej w dniu 1 września 2017 r.
    • Gimnazjum nr 1 im. Mistrzów Sportu, ul. Kościelna 4. (od 1.09.1999 r. do 31.08.2017 r.);
    • Gimnazjum nr 2 im. Marii Skłodowskiej-Curie, ul. Hutnika 3, (od 1.09.1999 r. do 31.08.2017 r.);
  • Szkoły ponadpodstawowe (do 31 sierpnia 2017 r. ponadgimnazjalne)
    • Zespół Szkół Zawodowych im. Powstańców Wielkopolskich, ul. Tuwima 44; i ul. Poznańska 1b
    • Zespół Szkół Ogólnokształcących im. Ziemi Gostyńskiej, ul. Wrocławska 10.
  • Uczelnie

Instytucje muzyczne i kulturalne | edytuj kod

Państwowa Szkoła Muzyczna I Stopnia im. Józefa Zeidlera
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I Stopnia im. Józefa Zeidlera
  • Gostyński Ośrodek Kultury „Hutnik"
  • Kino „Pod Kopułą"
  • Stowarzyszenie Kulturalne Orkiestra Dęta Miasta i Gminy Gostyń
  • Klub Fantastyki „Kopuła Zapomnienia”
  • Stowarzyszenie Miłośników Muzyki Świętogórskiej im. Józefa Zeidlera[16]

Sport | edytuj kod

Oraz inne kluby:

  • Klub Sportowy „START” - kręgle
  • TKKF Tęcza Gostyń - sekcja Karate Shotokan i Kulturystyki
  • UKS Kaniasiatka - siatkówka
  • KKS Gostyń - klub kolarski
  • Gostyński Klub Rowerowy - klub kolarski
  • Klub Strzelectwa Sportowego LOK „VIS"
  • UKS Jedynka Gostyń - lekkoatletyka
  • Sportowy Klub Taekwon-do TIGER (taekwon-do ITF i kickboxing). Sekcja klubu działa od 2009 roku. Od 2013 r. sekcja weszła w skład KS „TIGER WIELKOPOLSKA” TAEKWONDO
  • Klub Sportowy Sporty Walki Gostyń

Gospodarka | edytuj kod

Huta szkła Ardagh Glass Gostyń

Na południe od centrum miasta, w sąsiedztwie istniejących już dużych zakładów produkcyjnych i obiektów handlowo-usługowych, uruchomiono gostyńską strefę przemysłową. Jej nazwa pochodzi od leżącej nieopodal wioski. Do tej pory sprzedano tam ponad 20 hektarów gruntów. Trwa przytowywanie do aktywizacji kolejnych 10 ha. Docelowo strefa zajmować będzie powierzchnię blisko 50 ha. Firmy prowadzące działalność w strefie mogą ubiegać się o pięcioletnie zwolnienie z podatku od czasu uruchomienia działalności. W strefie zainwestowali m.in: WIX-Filtron Sp. z o.o., Netbox Polska Sp. z o.o., Convert Paper, Malarnia Proszkowa Jamal Krzysztof Zaremba, Fabryka Styropianu Arbet Sp. j., Smalco, Zakłady Mięsne Łagrom Sp. z o.o., Firma Borowczyk MBZ Ubojnia Królików, Wald, Kartonex, Alwa A.Z. Wabiński Sp. j.., DAVI Sp. z o.o.

Ciekawostki | edytuj kod

  • W Gostyniu znajduje się Tor Kartingowy Automobilklubu Leszczyńskiego, gdzie w sezonie letnim rozgrywane są zawody kartingowe na szczeblu krajowym - Mistrzostwa Polski. Jeździł na nim Robert Kubica[17],
  • W 2013 roku oddano do użytku największy w Polsce silos cukrowniczy. Ma wysokość 75 metrów i może pomieścić 80 tysięcy ton cukru[18][19]
  • W latach 1936-1939 komendantem Przysposobienia Wojskowego i Wyszkolenia Fizycznego był kpt. Władysław Nawrocki - pierwszy Prezes KS Kania Gostyń, powstaniec wielkopolski, bohater bitwy o Postawy i nad rzeką Autą w wojnie 1920 roku. Twórca 3 Batalionu Obrony Krajowej w Poznaniu. Ofiara zbrodni katyńskiej 1940[20][21][22].

Demografia | edytuj kod

Dane z 31 grudnia 2003[3]:

Dane za I półrocze 2018 roku[23]:

  • Piramida wieku mieszkańców Gostynia w 2014 roku[24].


Komunikacja | edytuj kod

 Zobacz też: Gostyń (stacja kolejowa).

Szlaki komunikacyjne:

Wspólnoty wyznaniowe | edytuj kod

Miasta partnerskie | edytuj kod

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Według danych GUS na IV kwartał 2018r.
  2. Według danych GUS na IV kwartał 2018r.
  3. a b Bank Danych Regionalnych – Strona główna (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  4. „Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski”, tom I, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1877, str.414-415.
  5. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  6. H. Markgraf, J. W. Schulte, „Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis”, Breslau 1889
  7. Rymut 1999 ↓, s. 269.
  8. Zbyszko Górczak: Najstarsze lokacje miejskie w Wielkopolsce (do 1314), Poznań 2002, s. 109.
  9. Pierwsze wysiedlenia gostynian do Generalnego Gubernatorstwa
  10. Zofia Hejnowicz-Nagler, „Chmury nad domem”, Poznań 1971
  11. Dwunastu z Gostynia
  12. Robert Czub, Odkrycie pozostałości zamku na Górze Zamkowej w Gostyniu, [w:] Kronika Wielkopolski, 2013, nr 4 (148), Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu, s. 148-150
  13. 'Lista szkół - Gmina Gostyń' Portal Szkolnictwa.pl [dostęp 2012-18-06]
  14. 'Za portalem regionalnym Elka.fm'
  15. 'O TYM SIĘ MÓWI' NOWA gazeta gostyñska 9/09 [Plik PDF] [dostęp 2012-18-06]
  16. O nas. jozefzeidler.eu [dostęp 2019-04-26]
  17. Śladami Roberta Kubicy 01.09.2006.
  18. Silos czeka na kopułę
  19. Gostyń: Olbrzymi silos przesłonił bazylikę na Świętej Górze
  20. zob. W. Śmigielski, Mieszkańcy Gostynia i okolic w mogiłach katyńskich, Gostyń 2015, s. 75 – 76
  21. 60-lecie "Kani" Gostyń - GaSo - archiwalne zdjęcia Gostynia, gaso-gostyn.pl [dostęp 2017-11-23]  (pol.).
  22. Władysław Nawrocki | Zdunowski Portal Historyczny, zduny.wordpress.com [dostęp 2017-11-23]  (pol.).
  23. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  24. http://www.polskawliczbach.pl/Gostyn, w oparciu o dane GUS.
  25. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2015-01-06] .
  26. Kontakty zagraniczne - Niemcy Drezno
  27. Kontakty zagraniczne - Niemcy Steinach
  28. Kontakty zagraniczne - Francja
  29. Kontakty zagraniczne - Łotwa

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (miasto):
Na podstawie artykułu: "Gostyń" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy