Gródek (powiat hrubieszowski)


Na mapach: 50°47′55″N 23°56′54″E/50,798611 23,948333

Gródek (powiat hrubieszowski) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Gródek (Gródek Nadbużański, dawniej: Gródek Nadbużny) – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie hrubieszowskim, w gminie Hrubieszów. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa zamojskiego. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011) liczyła 319 mieszkańców[1] i była piętnastą co do wielkości miejscowością gminy Hrubieszów.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Na terenie wsi zachowały się resztki grodziska z VIII-IX w., którego najintensywniejszy rozwój występował w XI wieku. Według Długosza miał to być legendarny Wołyń (jeden z najważniejszych grodów plemienia Bużan), który dał nazwę całej krainie na prawym brzegu górnego Bugu. W 1018 miała tu miejsce bitwa pod Wołyniem pomiędzy wojskami Bolesława Chrobrego a wojskami Jarosława Mądrego. Prawdopodobnie został on zrównany z ziemią przez najazd mongolski w 1241. Wieś po raz pierwszy wymieniona w akcie fundacyjnym króla Władysława Jagiełły z 1400, który wystawiony został dla nowo-założonego kościoła (p.w. Wniebowzięcia NMP[2]) i parafii w Hrubieszowie. W II połowie XVI wieku posiadaczami wsi byli Łysakowscy, a w XVIII w. Ciechowscy. Według rejestru z 1578 wieś posiadała zaledwie 2,5 łana (42 ha) gruntów uprawnych, w 1847 miejscowość miała należeć do Joanny Gródeckiej. Według spisu z 1827 liczyła 52 domy i 353 mieszkańców, a w 1921 – 79 domów oraz 486 mieszkańców, w tym 30 Żydów i 398 Ukraińców. We wsi najpóźniej na początku XVIII w. powstał klasztor bazylianów, który był czynny do 1787. Po jego likwidacji cerkiew monasterska pozostała czynna jako parafialna. Na początku XIX w. zastąpiono ją nowa świątynią, która działała jako unicka do kasaty eparchii chełmskiej w 1875, następnie do 1914 była parafialną cerkwią prawosławną. W II Rzeczypospolitej władze nie wyraziły zgody na jej otwarcie, a w 1938 budynek rozebrano w toku akcji rewindykacyjno-polonizacyjnej[3][4]. Z cerkwią związany jest cmentarz prawosławny, użytkowany do końca II wojny światowej, a następnie porzucony w związku z wywiezieniem ludności tego wyznania[5].

W Gródku prace archeologiczne rozpoczęły się jeszcze w 1934. Ostatnio wznowiono prace pod kierunkiem prof. Andrzeja Kokowskiego z UMCS. Rozwijające się w Gródku – na przestrzeni wielu tysiącleci – osadnictwo, pozostawiło po sobie wiele cmentarzysk i śladów osad z różnych okresów historii. Odkryta osada w Gródku z okresu 3100–2500 p.n.e. okazała się kopalnią wiedzy na temat życia ludności kultury pucharów lejkowatych. Prace wykopaliskowe prowadzono również na cmentarzysku kultury łużyckiej z początku I tysiąclecia p.n.e., gdzie – podczas jednej tylko ekspedycji – wydobyto wiele popielnic z prochami zmarłych. Skandynawscy Goci, przebywając w Kotlinie Hrubieszowskiej ponad 200 lat, także pozostawili po sobie kilka cmentarzysk i ślady po osadach. To tutaj znajduje się największe w Europie cmentarzysko gockie. Tutaj również odkryto pochówek wojownika w pełnym uzbrojeniu z okresu XI wieku.

Szlaki turystyczne | edytuj kod

Nadbużański szlak rowerowy

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011.
  2. Hrubieszów, lub Rubieszów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. III: Haag – Kępy. Warszawa 1882.
  3. P. Sygowski, Monaster bazyliański w Gródku Nadbużnym i jego cerkiew w XVIII-XX wieku, [w:] red. A. Gil, Studia z dziejów i tradycji metropolii kijowskiej XII-XX w., Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, Lublin 2009, s. 182 i 185-189.
  4. Grzesiak K.: Diecezja lubelska wobec prawosławia w latach 1918–1939. Wydawnictwo Archidiecezjalne Gaudium, 2010, s. 219, 226. ​ISBN 978-83-7548-003-0​.
  5. D. Kawałko, ''Cmentarze województwa zamojskiego'', Państwowa Służba Ochrony Zabytków, Zamość 1994, s. 72.

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Gródek (powiat hrubieszowski)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy