Grań Hrubego


Grań Hrubego w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Widok z Zaworów Wschodnia część Grani Hrubego (Teriańskie, Walowe i Niewcyrskie Turnie) ponad górnymi piętrami Niewcyrki Grań Hrubego, widok z Koprowej Przełęczy Widok od północy Dolina Hlińska i Grań Hrubego

Grań Hrubego (słow. Hrubé, w lokalnym dialekcie liptowskim Hrubô[1][2]) – grań w słowackich Tatrach Wysokich, odchodząca od głównej grani odnogi Krywania w wierzchołku Hrubego Wierchu w kierunku północno-zachodnim (dokładniej ku NWW).

Spis treści

Ogólny opis | edytuj kod

Grań oddziela Dolinę Hlińską od doliny Niewcyrki i na długości około 2 km jest niemal pozioma. Jej północne ściany (od strony Doliny Hlińskiej) tworzą wysoki (od 400 m na wschodzie do około 600–700 m na zachodzie) i urwisty mur skalny, jeden z najbardziej masywnych w Tatrach i mocno zaznaczający się w krajobrazie (szczególnie od strony polskiej). Pozębiony i niemal poziomy odcinek Grani Hrubego ku zachodowi kończy Garajowa Strażnica. Dalej grzbiet górski szybko obniża się i rozgałęzia na kilka grzęd, schodzących nisko do Doliny Koprowej i doliny Niewcyrki.

Pierwotną nazwą w rejonie jest jednowyrazowe określenie grani jako całości (hrube po spolszczeniu jak i w góralszczyźnie oznacza grube, masywne), od której dopiero nazwano sam Hruby Wierch jako najwyższe wzniesienie tej grani.

Cała grań dzieli się na trzy odcinki, różniące się ukształtowaniem:

  • od Hrubego Wierchu do Teriańskiej Przełęczy Wyżniej – dość trudny do przejścia odcinek o mocno eksponowanych ścianach, od strony północnej stosunkowo najniższych (ok. 400 m),
  • pomiędzy Teriańską Przełęczą Wyżnią a Teriańską Przełęczą Niżnią – mocno poszarpana grań opada urwiskami (od strony północnej blisko 600-metrowymi) do obu dolin,
  • ściany trzeciego odcinka zachowują surowy charakter i najwyższą wysokość (600–700 m) od strony północnej (Doliny Hlińskiej), a do doliny Niewcyrki schodzą znacznie łagodniejszymi, trawiasto-skalistymi stokami (choć i tam występują trudności).

Obiekty w grani | edytuj kod

W Grani Hrubego, poza zwornikowym wierzchołkiem Hrubego Wierchu, znajduje się 17 nazwanych turni i kulminacji, oddzielonych od siebie stosowną liczbą przełęczy bądź płytszych wcięć[3]. Cała grań ma wyrównany charakter, stąd względne relacje wysokościowe poszczególnych wzniesień nie były w literaturze jednoznaczne i w kolejnych publikacjach ulegały drobnym zmianom, czasem przeciwstawnym. Wysokości większości obiektów w grani były jedynie oszacowane metodą barometryczną. Poniższe wartości zaczerpnięto z wykonanych w 2018 roku pomiarów lidarowych[4], które pozwoliły na dokładne określenie wysokości wszystkich wierzchołków i wcięć. Wytłuszczono nazwy najwybitniejszych wzniesień i przełączek w grani.

W Grani Hrubego kolejne turnie, przełęcze i przełączki noszą nazwy (ze wschodu na zachód):

Nazwy podrzędnych turni i przełęczy w Grani Hrubego zostały na ogół zaczerpnięte od położonej w pobliżu doliny Niewcyrki, Teriańskich Stawów i Dolinki Garajowej. Dla upamiętnienia przewodnika Jędrzeja Wali starszego, który jako pierwszy najdokładniej przemierzył okolice Hrubego Wierchu, nadano nazwę kilku turniom i przełęczom – Walowe Turnie i Walowe Ławki. Nazwa Bednarzowych Turni pochodzi od nazwiska przewodnika Wojciecha Bednarza, który jako pierwszy umożliwił wejście turyście na jedną z turni Grani Hrubego – Pośrednią Bednarzową Turnię.

Przejścia grani | edytuj kod

Przejście Grani Hrubego ma charakter wspinaczkowy (trudności minimum II przy wyborze najłatwiejszych i niełatwych do odszukania wariantów) i wymaga obycia w bardzo trudnym orientacyjnie terenie (jest więc niedostępne dla turystów – brak oznakowanych szlaków turystycznych).

Pierwsze przejścia grani:

  • od Teriańskiej Przełęczy Niżniej do Garajowej Strażnicy – Józef Bajer, Stanisław Konarski, Ignacy Król, 4 sierpnia 1906 r.,
  • od Teriańskiej Przełęczy Wyżniej do Teriańskiej Przełęczy Niżniej – Ignacy Król, Władysława Panek-Jankowska, Józef Jankowski, Kazimierz Firganek, 22 lipca 1907 r.,
  • zejście z Hrubego Wierchu na Teriańską Przełęcz Wyżnią – Paweł Bester, Walery Goetel, Mieczysław Świerz, 28 lipca 1908 r.,
  • przejście całej Grani Hrubego – Roman Komarnicki, Roman Kordys, Jerzy Maślanka, 29 lipca 1910 r.

Bardzo znany satyryczny opis przejścia tej grani dał Ferdynand Goetel w opowiadaniu-humoresce: Wycieczka, jak się o niej nie pisze (pierwsza publikacja w „Taterniku” nr 3 z 1912 r., wielokrotnie przedrukowywane).

Przypisy | edytuj kod

  1. Ivan Bohuš: Od A po Z o názvoch Vysokých Tatier. TANAP, Tatranská Lomnica, 1996, ​ISBN 80-967522-7-8​, poz. 443, s. 81, oraz poz. 441-478, s. 81-86.
  2. Zofia i Witold Henryk Paryscy: Wielka encyklopedia tatrzańska, Wydawnictwo Górskie, Poronin 1995, 2004, ​ISBN 83-7104-009-1​. Hasło Hruby Wierch, s. 424-425.
  3. Władysław Cywiński: Grań Hrubego. Tatry przewodnik szczegółowy tom 14. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2008. ISBN 978-83-7104-039-9.
  4. Úrad geodézie, kartografie a katastra Slovenskej republiky, Produkty leteckého laserového skenovania .

Bibliografia | edytuj kod

  1. Witold H. Paryski: Tatry Wysokie, przewodnik taternicki, część VIII. SiT, Warszawa 1956, s. 46-82 (pełny opis taternicki). [Reprinty: SiT 1967, Sklep Podróżnika ok. 1992]
  2. Władysław Cywiński: Grań Hrubego, przewodnik taternicki, tom XIV. Wydawnictwo Górskie, Poronin 2008, ​ISBN 978-83-7104-039-9​.
  3. Jarosław Januszewski, Grzegorz Głazek, Witold Fedorowicz-Jackowski: Tatry i Podtatrze. Atlas Satelitarny 1:15 000. "Geosystems", Warszawa 2005, ​ISBN 83-909352-2-8​, s. 137 i 120 (dokładne mapy z nazwami).
Na podstawie artykułu: "Grań Hrubego" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy