Grabczok


Na mapach: 50°50′35″N 17°55′59″E/50,843056 17,933056

Grabczok w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Grabczok (do 1993 r. Grabczak[2], niem. Buchendorf[3][4]) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie opolskim, w gminie Murów, 21 km w kierunku północnym od Opola[5]. Z miejscowością związany jest przysiółek Mańczok.

W miejscowości znajdują się m.in. rzymskokatolicki kościół filialny (parafia Brynica) św. Jana Chrzciciela, wybudowany pod koniec XX w. w obiekcie, który wcześniej był prywatnym zakładem stolarskim[6], pomnik upamiętniający 225-lecie miejscowości, pomniki przyrody (m.in. dąb szypułkowy, szacowany na początek XIX wieku) i duży kompleks łąk śródleśnych, znajdujący się na południe od miejscowości[7].

Spis treści

Nazwa | edytuj kod

Na przestrzeni lat dokumenty odnotowywały następujące nazwy miejscowości: Grabzok (1784), Colonie Grabczog (1789–1791), Grabczok i Grabzak[8].

Słownik Nazwy geograficzne Śląska określa nazwę jako topograficzną i wywodzi ją od słów „grab”, „grabczak”, oznaczających kij grabowy. Nazwa, jako formacja sekundarna z przyrostkiem -ak, miałaby oznaczać skupisko grabów[8]. Podobny wywód przedstawił niemiecki językoznawca Heinrich Adamy według, którego nazwa pochodzi od polskiej nazwy drzewa liściastego "grabu" - "von grab = Weisbuche"[9]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia on obecnie używaną, polską formę Grabczok podając jej znaczenie "Buchwald" czyli po polsku "Grabowy las"[9].

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie wieś występuje pod nazwą Grabczok, która była używana w obu językach: polskim i niemieckim[10]. Ze względu na polskie pochodzenie dnia 8 czerwca 1936 r. nazistowska administracja III Rzeszy w miejsce wcześniejszej, historycznej nazwy Grabczok wprowadziła nową, całkowicie niemiecką nazwę "Buchendorf/Oberschlesien"[3][11]. 9 września 1947 r. polska administracja nadała miejscowości polską nazwę Grabczak[4], a 4 stycznia 1993 r. zmieniono ją na Grabczok[2].

Administracja | edytuj kod

Grabczok należy administracyjnie do gminy Murów, w powiecie opolskim, w województwie opolskim. Miejscowość stanowi samodzielne sołectwo, w skład którego wchodzi także miejscowość Mańczok[12]; w wyborach do Rady gminy obie miejscowości tworzą okręg wyborczy (nr 3), posiadający 1 mandat[13].

Wedle urzędowego podziału terytorialnego kraju, z miejscowością związany jest przysiółek Mańczok.

W swojej historii Grabczok prawie zawsze był związany administracyjnie z Opolem: od 1815 r. do zakończenia II wojny światowej należał do powiatu opolskiego (niem. Landkreis Oppeln) w rejencji opolskiej (niem. Regierungsbezirk Oppeln), a od 1950 r., niezależnie od zmian podziału administracyjnego, należy do województwa opolskiego. W latach 1946–1950 miejscowość należała do województwa śląskiego.

Historia | edytuj kod

Grabczok został założony w 1784 r.[14][15] za sprawą klasztoru w Czarnowąsach, na jego posiadłościach[7]. Miejscowość składała się z 10 domów[16], a klasztor za jej wybudowanie dostał 100 talarów bonifikaty, ponieważ użył własnego budulca. W latach 1788–1789 wybudowano kolejne domy. W pierwszych latach istnienia miejscowość łączono z hutą szkła w Murowie, do której mieszkańcy Grabczoka mieli dostarczać piasek[7].

W połowie XIX w. w miejscowości znajdowała się szkoła ewangelicka, w której od 1818 r. był zatrudniony nauczyciel; po jej likwidacji uczniowie uczęszczają do placówki w sąsiednim Murowie[6]. Poza tym w połowie XIX w. w Grabczoku znajdowały się też huta szkła i młyn wodny. W 1865 r. w Grabczoku znajdowały się m.in. młyn i smolarnia[7].

Do głosowania podczas plebiscytu uprawnionych było w Grabczoku 285 osób, z czego 218, ok. 76,5%, stanowili mieszkańcy (w tym 217, ok. 76,1% całości, mieszkańcy urodzeni w miejscowości). Oddano 283 głosy (ok. 99,3% uprawnionych), w tym 281 (ok. 99,3%) ważnych; za Niemcami głosowały 184 osoby (ok. 65,0%), a za Polską 97 osób (ok. 34,3%)[17]. W 1926 r. w miejscowości została założona jednostka straży pożarnej[18], natomiast w 1928 r. została wybudowana remiza[19].

27 września 2009 r., podczas dożynek, odsłonięto w centrum miejscowości pomnik, upamiętniający jej 225-lecie[20].

Demografia | edytuj kod

W 1819 r. Grabczok liczył 21 zagrodników i 2 chałupników. W 1865 r. w miejscowości mieszkało 22 chałupników, 4 chałupników wygonowych i 15 komorników.

(Źródła:[5][21][3][7][1][22].)

Uwagi | edytuj kod

  1. Liczba osób posługujących się językiem polskim: 318 (ok. 92,2%).
  2. Liczba osób posługujących się językiem polskim: 339 (ok. 89,2%).
  3. Liczba Polaków: 388 (ok. 92,8%).
  4. Liczba budynków: 70.
  5. W tym 198 osób (ok. 56,7%) to kobiety; w wieku produkcyjnym 61,9%; z rolnictwa utrzymywało się 36,1%. Liczba budynków: 72 i szkoła.
  6. W tym 207 osób (ok. 53,2%) to kobiety.
  7. Stan na koniec roku.

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Przemysław Wienke: Biuletyn Informacji Publicznej - Urząd Gminy w Murowie. Sołectwo Grabczok (pol.). Urząd Gminy w Murowie, 2012-03-13. [dostęp 2012-04-15].
  2. a b Zarządzenie Ministra — Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 4 stycznia 1993 r. w sprawie ustalenia i zmian nazw niektórych miejscowości w województwach: bydgoskim, elbląskim, katowickim, kieleckim, konińskim, koszalińskim, opolskim, płockim, siedleckim i skierniewickim (M.P. z 1993 r. nr 1, poz. 3).
  3. a b c Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Oppeln (niem.). 2006. [dostęp 2012-04-15].
  4. a b Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 9 września 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1947 r. nr 124, poz. 778).
  5. a b Poznajemy wsie. Wsie powiatu opolskiego. W: Józef Madeja: Powiat opolski. Szkice monograficzne. Opole: Instytut Śląski w Opolu, 1969, s. 350–351. (pol.)
  6. a b Henryk Kałuża: Nie dla szkoły, lecz dla życia…. Brynica: Wydawnictwo „Maria”, 2009, s. 41, 63, seria: Nasza mała ojczyzna. ISBN 978-83-60478-01-1. (pol.)
  7. a b c d e Grabczok. W: Edward Pochroń, Rudolf Mohlek: Gmina Murów. Strzelec Opolski Sp. z o.o., s. 12. ISBN 83-913078-3-2. (pol. • niem.)
  8. a b Stanisław Rospond, Henryk Borek, Monika Choroś, Łucja Jarczak, Andrzej Larysz, Róża Okos: Nazwy geograficzne Śląska. T. 3: F — G. Warszawa, Wrocław: Państwowe Wydawnictwo Naukowe; Polska Akademia Nauk, Komitet Językoznawstwa; Instytut Śląski, Instytut Naukowo-Badawczy w Opolu, 1986. ISBN 83-01-07006-4. (pol.)
  9. a b Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 47.
  10. Johann Knie 1830 ↓, s. 202.
  11. Niem.: Buchen – buk, Dorf – wieś.
  12. Przemysław Wienke: Biuletyn Informacji Publicznej - Urząd Gminy w Murowie. Sołectwo Grabczok (pol.). 2007-09-26. [dostęp 2012-04-15].
  13. Obwieszczenie Wójta Gminy Murów z dnia 24 września 2010 r. w sprawie informacji o okręgach wyborczych ich granicach i numerach, liczbie radnych wybieranych w każdym okręgu wyborczym oraz o wyznaczonej siedzibie Gminnej Komisji Wyborczej w wyborach do Rady Gminy Murów zarządzonych na dzień 21 listopada 2010 r. (pol.). 2010-11-03. [dostęp 2012-04-15].
  14. W książce Powiat opolski. Szkice monograficzne podany jest rok 1785.
  15. Wedle informatora Gmina Murów w źródłach podawane są różne daty założenia miejscowości, a najstarsza to 1772 rok.
  16. Informator Gmina Murów podaje liczbę 14.
  17. Herbert Kunze: Landsmannschaft der Oberschlesier in Karlsruhe (niem.). [dostęp 2012-10-16].
  18. Gmina Murów (pol.). 2006-06-21. [dostęp 2012-04-15].
  19. Po październikowej odwilży w 1956. W: Henryk Kałuża: 70 lat u boku św. Floriana. Kronika Ochotniczej Straży Pożarnej w Brynicy 1926–1996. Brynica: 1996, s. 38, seria: Nasza mała ojczyzna. (pol.)
  20. Krzysztof Mróz: Dożynki na Grabczoku 2009 (pol.). 2009-10-03. [dostęp 2011-08-23].
  21. Leksykon Polactwa w Niemczech. Warszawa, Wrocław: PWN, 1973, s. 251–252. (pol.)
  22. BDL :: Miejscowości - wszystkie cechy (pol.). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2012-04-15].

Bibliografia | edytuj kod

Johann Knie: Alpabetisch, Statistisch, Topographische Uebersicht aller Dorfer, Flecken, Stadt und andern Orte der Konigl. Preus. Provinz Schliesen.... Breslau: Barth und Comp., 1830.

  • Madeja Józef, Powiat opolski. Szkice monograficzne; Instytut Śląski w Opolu, Opole 1969
  • Leksykon Polactwa w Niemczech; Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, Wrocław 1973
  • Informator Gmina Murów; Strzelec Opolski Sp. z o.o.. ​ISBN 83-913078-3-2
Na podstawie artykułu: "Grabczok" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy