Grupa artyleryjska „Granat”


Grupa artyleryjska „Granat” w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Grupa artyleryjska „Granat”, 10 Kadrowy Pułk Artylerii Armii Krajowej, Zgrupowanie „Granat”, kryptonim 548 – jednostka artyleryjska ZWZ i AK, która wzięła udział w powstaniu warszawskim na Mokotowie.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Historia oddziału zaczęła się w noc sylwestrową 31 grudnia 1939 roku. Grupa oficerów artylerii[1] zorganizowała wtedy ucieczkę mjr. art. Kazimierza Falewicza ze Szpitala Maltańskiego przy ul. Senatorskiej 38/40 w Warszawie[2].

Kazimierz Falewicz wraz z grupą, która zorganizowała ucieczkę, nawiązał kontakt z dowództwem Związku Walki Zbrojnej[3]. Jednym z dowódców grupy był ppor. art. Adam Jastrzębski. Na początku marca 1940 roku nadano konspiracyjnej jednostce artyleryjskiej nazwę „Grupa artyleryjska «Granat»”. W skład jej struktury weszło siedem baterii. Organizowano magazyny uzbrojenia, warsztat rusznikarski oraz lokale kontaktowe, prowadzono zajęcia szkoleniowe ze sprzętem artyleryjskim, w zakresie taktyki piechoty wraz z ćwiczeniami praktycznymi w lasach położonych na wschód od otwockiej linii kolejowej. Między wrześniem 1940 roku a majem 1943 roku zorganizowano dwa turnusy szkół podchorążych, 52 ich uczestników otrzymało stopień bombardiera[2].

Po powołaniu Armii Krajowej, w lutym 1942 roku Komenda Główna AK nadała jednostce nazwę „10 Kadrowy Pułk Artylerii Armii Krajowej” i kryptonim liczbowy „548”[2].

W lecie 1943 roku (od maja do lipca) kadra Grupy została w znacznej mierze rozbita przez aresztowania. Wielu jej członków opuściło Warszawę, niektórzy przyłączyli się do partyzantki. Pod koniec tego roku pułk został przeorganizowany, aby przystosować jego strukturę do zadań powstańczych.

W skład pułku, liczącego na początku 1944 roku 432 żołnierzy, w tym 38 oficerów, wchodziło 7 plutonów szturmowych. W drugiej połowie lipca 1944 roku dokonano relokacji plutonów (co było związane z przeniesieniem Komendy Głównej AK). Do Godziny „W” nie zdołano zakończyć procesu relokacji: nie powiadomiono o zmianie sytuacji punktów koncentracji zaplecza sanitarnego i kwatermistrzowskiego oraz nie zapewniono transportu broni i amunicji[2].

Powstanie warszawskie | edytuj kod

1 sierpnia 1944 roku stanęło do walki około 320 żołnierzy i oficerów Grupy artyleryjskiej „Granat”, czyli blisko 80% stanu. Z tej grupy tylko około 130 żołnierzy było uzbrojonych w broń i granaty[2].

Pierwszymi zadaniami Grupy był atak na niemiecką baterię przeciwlotniczą na Polu Mokotowskim (4 działa ciężkie i 2 działka szybkostrzelne)[4] (cały teren Pola Mokotowskiego był otoczony drutem kolczastym i broniony sześcioma gniazdami ckm-ów[5][4]) i – wspólnie z II Batalionem Szturmowym „Odwet” – na koszary niemieckie przy ul. Rakowieckiej. Koszary Stauferkaserne były wyjątkowo dobrze uzbrojone. Stacjonowały tam 2 niemieckie bataliony: batalion ochrony SS pod dowództwem obersturmfürera Martina Patza i 3 batalion grenadierów pancernych SS[6], w sumie 600 dobrze uzbrojonych żołnierzy wzmocnionych wydzieloną z 5 Dywizji Pancernej SS „Viking” kompanią czołgów, wyposażoną w 4 czołgi tygrys, ponadto 1 pantera, 4 PzKpfw IV i 1 działo samobieżne[7].

Po odpartym przez Niemców ataku Grupa wycofała się na teren południowego Mokotowa, 3 sierpnia jej 6 plutonów weszło w skład Zgrupowania Pułku „Baszta”. 4 września z żołnierzy grupy artyleryjskiej „Granat” utworzono dwa oddziały dywersji bojowej (ODB) pod dowództwem por. Waldemara Olszewskiego „Waldemara”. Oddziały te zostały przydzielone do Batalionu „Ryś” (stanowiły jego trzon[1]) i walczyły w obronie Sielc pod dowództwem cc Andrzeja Czaykowskiego „Gardy”, z którego resztek po upadku Sielc 16 września utworzono Batalion „Oaza”-„Ryś” pod dowództwem Jacka Wyszogrodzkiego „Janusza” (który wszedł w skład Pułku „Waligóra” dowodzonego przez ppłk. Adama Remigiusza Grocholskiego „Waligórę”). Ostatecznie oddziały „Granatu” weszły 21 września w skład 10 Dywizji Piechoty AK im. Macieja Rataja, 27 września Mokotów skapitulował[8].

Od 17 sierpnia Grupa artyleryjska „Granat” zaczęła wydawać gazetę polową Granat, początkowo dwa razy dziennie. Ukazało się jednak tylko kilka numerów.

Ordre de bataille na 1 sierpnia 1944 roku | edytuj kod

dowódca – kpt. art. Józef Szyszko „Bachmat” (zginął 13 sierpnia przy ul. Kazimierzowskiej[9]) zastępca – kpt. art. Stefan Aleksander Arnoldt "„Janusz” (ranny 3 sierpnia, 4 września przeszedł na oficera ordynansowego dowódcy Obwodu) I Grupa Szturmowa dowódca, zastępca dowódcy Grupy artyleryjskiej – por. rez. art. inż. Adam Jastrzębski „Rożan” II Grupa Szturmowa dowódca – por. rez. art. Waldemar Olszewski „Waldemar” zastępca – ppor. art. Jerzy Roman „Jerzy” III Grupa Szturmowa dowódca – kpt. art. Stefan Aleksander Arnoldt „Janusz” zastępca – por. rez. art. Andrzej Pietraszkiewicz „Adolf” Pluton Techniczny dowódca – por. rez. art. Aleksander Rummel „Alik” Skwer Grupy AK „Granat” w Warszawie Obelisk poświęcony Grupie „Granat” na skwerze jej imienia Płyta memoriałowa na skwerze im. Olgi i Andrzeja Małkowskich w Warszawie ku czci żołnierzy 10 Kadrowego Pułku Artylerii Armii Krajowej Zgrupowania „Granat” poległych w konspiracji i w powstaniu warszawskim w latach 1939–1944

Ordre de bataille po 3 sierpnia 1944 roku | edytuj kod

dowódca – kpt. art. Józef Szyszko „Bachmat”[10] zastępca – kpt. art. Stefan Aleksander Arnoldt „Janusz”

Dowódcy plutonów:

1 pluton – por. rez. art. inż. Adam Jastrzębski „Rożan” ppor. art. Jerzy Roman „Jerzy” (ranny 19 sierpnia przy ul. Grottgera, 4 września został zastępcą dowódcy ODB) ppor. rez. art. Jerzy Fabianowski „Tolek” 2 pluton – por. rez. art. Andrzej Pietraszkiewicz „Adolf” (14 sierpnia opuścił Mokotów) ppor. rez. Stanisław Wolski „Szrapnel” (odkomenderowany 2 września do lasu) plut. pchor. Zbigniew Wroński „Kret” ppor. rez. art. Zbigniew Roguski „Tłomacki” (zginął 26 września przy ul. Puławskiej 99) 3 pluton – por. sł. st. art. Jan Wierusz-Kowalski „Rok” (przeszedł na p.o. dowódcy „Granatu”) 4 pluton – ppor. rez. art. Włodzimierz Połulich „Włodek” (kontuzjowany 28 sierpnia w czasie walk na Sielcach) 5 pluton – ppor. rez. art. Władysław Nowiński „Waldemar II” (zginął 25 września w Parku Dreszera) 6 pluton – ppor. rez. art. Stanisław Eugeniusz Kietliński „Hel” (przeszedł we wrześniu na adiutanta batalionu „Oaza”, poległ 15 września w rejonie ul. Chełmskiej) pluton techniczny – por. rez. art. Aleksander Rummel „Alik”

Ordre de bataille 4 września 1944 roku | edytuj kod

Oddziały Dywersji Bojowej

dowódcy – por. rez. art. Waldemar Olszewski „Waldemar” ppor. art. Jerzy Roman „Jerzy” I Oddział Dywersji Bojowej – plut. pchor. Zbigniew Wroński „Kret” II Oddział Dywersji Bojowej – kpr. pchor. Jan Krok-Paszkowski „Gozdawa” (ranny 11 września na Sielcach) sanitariat – dr med. Alfred Piotrowski „Lulek”[11].

Niektórzy pozostali żołnierze Grupy artyleryjskiej „Granat” | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Żołnierze Grupy artyleryjskiej „Granat”.

Podsumowanie | edytuj kod

W Grupie w czasie powstania walczyło ogółem 520 ludzi, z których 230 poległo[3]. Do obozów jenieckich dostało się 90 żołnierzy[2].

W uznaniu zasług Komenda Główna AK odznaczyła żołnierzy Grupy artyleryjskiej „Granat”:

Upamiętnienie | edytuj kod

  • W 1995 roku jeden z większych skwerów na warszawskim osiedlu Ksawerów (południowo-zachodnia część skrzyżowania ul. Puławskiej i Woronicza) został nazwany Skwerem Grupy Artyleryjskiej AK „Granat”. Na skwerze tym ustawiono obelisk upamiętniający historię Grupy artyleryjskiej „Granat”[3].
  • na Skwerze im. Olgi i Andrzeja Małkowskich (w pobliżu skrzyżowania ul. Puławskiej i Okolskiej) 10 Kadrowemu Pułkowi Artylerii AK poświęcono pamiątkową tablicę[12].

Pułkowi temu poświęcono książkę 10 Kadrowy Pułk Artylerii Armii Krajowej Zgrupowanie 548 Granat autorstwa Bogdana Wąsowskiego (wyd. nakładem autora).

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Ugrupowania powstańcze. [dostęp 2015-07-19].
  2. a b c d e f g Grupa Artyleryjska „GRANAT”. [dostęp 2015-07-19].
  3. a b c Skwer i pomnik Grupy Artyleryjskiej AK „Granat”. polskaniezwykla.pl. [dostęp 2015-07-20].
  4. a b Bartelski 1986 ↓, s. 182.
  5. Rozwadowski 2012 ↓, s. 100.
  6. Maja Motyl, Stanisław Rutkowski: Powstanie Warszawskie – rejestr miejsc i faktów zbrodni. Warszawa: GKBZpNP-IPN, 1994, s. 133.
  7. Bartelski 1986 ↓, s. 183.
  8. Bartelski 1986 ↓, s. 281–602.
  9. Bartelski 1986 ↓, s. 614.
  10. Bartelski 1986 ↓, s. 622.
  11. Bartelski 1986 ↓, s. 623.
  12. ul. Puławska Skwer Małkowskich. [dostęp 2015-07-20].

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Grupa artyleryjska „Granat”" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy