Grzęska


Na mapach: 50°04′29″N 22°27′07″E/50,074722 22,451944

Grzęska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Grzęskawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie przeworskim, w gminie Przeworsk[4].

Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii Podwyższenia Krzyża.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

Przez Grzęskę przechodzi Linia kolejowa nr 91 Kraków Główny-Medyka.

Spis treści

Części wsi | edytuj kod

Historia | edytuj kod

Na terenie Grzęski archeolodzy odkryli cmentarzysko popielnicowe z II wieku. W pobliskim lesie zwanym Dębrzyna średniowieczni poganie posiadali miejsce pogańskiego kultu, do modlitw i składania ofiar, których pozostałością jest kamień ofiarny. Początkowo wieś nazywała się Hruszcza, od prasłowiańskiego słowa chruszcz. Następnie wieś z powodu grząskiego terenu nazwano Grzęska[6].

Grzęska była wzmiankowana w regestrach poborowych, które zapisali poborcy podatkowi ziemi przemyskiej z 1515 roku, gdy wieś posiadała 22 łanów kmiecych, a także już istniała cerkiew[7] i 1589 roku, gdy wieś posiadała już 17 łanów[8]

Następne wzmianki o wsi w rejestrach poborowych zapisano w latach: 1628[9], 1651[10], 1658[11]. W 1674 roku w Grzęsce było 69 domów[12]. W 1921 roku w Grzęsce było 320 domów.

24 lutego 2019 roku na budynku Wiejskiego Domu Kultury dokonano uroczystego odsłonięcia tablicy pamiątkowej, poświęconej pamięci Braci Olearków[13].

Kościół | edytuj kod

 Osobny artykuł: Cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego w Grzęsce.

Pierwsza wzmianka o cerkwi pochodzi z 1515 roku, gdy już od jakiegoś czasu istniała parochia. W czasie kościelnych reform józefińskich w Galicji, parochia greckokatolicka została zlikwidowana, a cerkiew stała się cerkwią filialną parochii w Mirocinie, Gdy wybuchły walki z Ukraińskimi nacjonalistami, 10 czerwca 1944 roku cerkiew została spalona przez członków Narodowej Organizacji Wojskowej, w ramach akcji „Odwet”.

 Osobny artykuł: Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Grzęsce.

Rzymskokatolicy w Grzęsce należeli do parafii farnej w Przeworsku. W 1980 roku podjęto decyzję o budowie własnego kościoła, a w latach 1982–1984 zbudowano murowany kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego. 15 czerwca 1983 roku została erygowana parafia. 15 września 1984 roku kościół został poświęcony przez bpa Ignacego Tokarczuka. 15 września 2008 roku odbyła się konsekracja kościoła, której dokonał abp Józef Michalik[14].

Oświata | edytuj kod

 Osobny artykuł: Szkoła Podstawowa im. Władysława Kojdra w Grzęsce.

Początki szkolnictwa w Grzęsce są datowane na połowę XIX wieku. W 1858 roku został zbudowany drewniany budynek szkolny. W latach 1873–1874 szkoła była ludowa, w latach 1874–1912 szkoła była 1-klasowa, a od 1912 szkoła była 2-klasowa.

W 1910 roku zbudowano murowany budynek szkolny, gdy po II wojnie światowej wprowadzono szkołę 7-letnią, z powodu problemów lokalowych podjęto decyzję o rozbudowie szkoły. W latach 1964–1966 dokonano rozbudowy szkoły, a 12 października 1985 roku odbyła się uroczystość nadania szkole imienia Władysława Kojdra[15].

W 1999 roku na mocy reformy oświaty zorganizowano 6-letnią szkołę podstawową i 3-letnie gimnazjum. W 2010 roku rozpoczęto rozbudowę szkoły - budowę sali gimnastycznej z budynkiem dydaktyczno-żywieniowym i łącznikiem. 4 września 2017 roku odbyło się poświęcenie nowej szkoły[16]. W 2017 roku na mocy reformy oświaty przywrócono 8-letnią szkołę podstawową.

Osoby związane z miejscowością | edytuj kod

Sport | edytuj kod

W Grzęsce działa klub sportowy LKS „Błękitni” Grzęska, który został założony w 1945 roku[17].

Zobacz | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-05-16].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  4. a b GUS. Rejestr TERYT
  5. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Opis Grzęski na stronie gminy
  7. Aleksander Jabłonowski Źródła dziejowe. Tom XVIII, część I. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. Tom VII, część 1. Ziemie Ruskie, Ruś Czerwona Warszawa. 1902. (s. 136) [dostęp 2017-09-25]
    [Cytat: Grzaska, lan 22, tab. brax. fert., pop gr. 15..]
  8. Aleksander Jabłonowski Źródła dziejowe. Tom XVIII, część I. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. Tom VII, część 1. Ziemie Ruskie, Ruś Czerwona Warszawa. 1902. (s. 6) [dostęp 2017-09-25]
    [Cytat: Grzęska, lan. 17, pop, hort. c. agr. 4, inq. c. pec. 10, inq. paup. 17, ort. 2..]
  9. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe. Tom I, część I. Rejestr poborowy ziemi przemyskiej 1628. (s. 61) Wydawnictwo WSP. Rzeszów 1997. ​ISBN 83-87288-60-8
    [Cytat: Grzeska: de laneis 17 per gr 30; pop de sinagoga fl. 2; hortulani in agris 10 per gr 6; inquilini pecora habentes 10 per gr 8; inquilini pauperes 17 per gr 2; artifices 2 per gr 4......25/2/0.]
  10. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe, tom 1, część 2. Rejestr poborowy ziemi przemyskiej 1651 (s. 41) Wydawnictwo WSP. Rzeszów 1997. ​ISBN 83-87288-55-1
    [Cytat: Grzeska: de laneis 17 per gr 30, sinagoga libera, hortulani in agris 10 per gr 6, inquilini cum pecore 10 per gr 8, inquilini pauperes 17 per gr 2, artifices 2 per gr 8 ................ 23/10/0.]
  11. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe, tom I, część 3. Rejestr poborowy ziemi przemyskiej 1658 (s. 69) Wydawnictwo WSP. Rzeszów 2000. ​ISBN 83-87288-55-1
    [Cytat: Grzęska: de laneis 17 per gr 30, ecclesia libera, hortulani in agris 10 per gr 6, inquilini cum pecore 10 per gr 8, inquilini pauperes 17 per gr 2, artifices 2 per gr 8 .................... 23/10/0.]
  12. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe. Tom I, część 4. Rejestr pogłównego ziemi przemyskiej 1674. (s. 18) Wydawnictwo WSP. Rzeszów 2000. ​ISBN 83-87288-55-1
    [Cytat: Grzęska: a personis subditorum n[umer]o 69 per fl. unum facit......69/0.]
  13. Odsłonięcie tablicy Braci Olearków w Grzęsce
  14. Wiekopomne chwile. Stanisława Czepińska, Tygodnik Katolicki „Niedziela”. Niedziela Przemyska 43/2008 .
  15. Historia szkoły
  16. Etapy rozbudowy szkoły
  17. futbolowo.pl Historia

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Grzęska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy