Grzegorz Korczyński


Grzegorz Korczyński w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Grzegorz Jan Korczyński, właśc. Stefan Jan[1] Kilanowicz, ps. „Grzegorz”, „Korczyński”[2] (ur. 17 czerwca 1915 w Brzezinach, zm. 22 października 1971 w Algierze[3]) – polski działacz komunistyczny, generał broni Wojska Polskiego, wiceminister bezpieczeństwa publicznego (1946–1948) i obrony narodowej (1965–1971), szef Zarządu II Sztabu Generalnego WP (1956–1965) – wywiadu wojskowego PRL (1956–1965).

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Syn Szczepana i Antoniny. Po śmierci ojca w 1932 przerwał naukę w VII klasie gimnazjum. Pracował jako pracownik fizyczny, goniec, korepetytor i urzędnik. Należał do Organizacji Młodzieży Socjalistycznej „Życie”[4]. Z ostatniej pracy – w szpitalu przy ul. Karowej w Warszawie – został zwolniony po konflikcie z przełożonymi. Na początku 1937 roku wyjechał do Hiszpanii, gdzie brał udział w wojnie domowej, walcząc do 1939 po stronie republikańskiej w XIII Brygadzie im. Jarosława Dąbrowskiego wchodzącej w skład Brygad Międzynarodowych.

W 1940 kierował Centralną Techniką Partyjną, a potem Pomocą Ludową, w polskiej sekcji Partii Komunistycznej we Francji. Redagował też jej organ „Solidarność”. W 1942 kierował dywersją i sabotażem w okręgu paryskim[5].

W sierpniu 1942 przerzucony z Francji do Polski wraz z grupą Dąbrowszczaków przez dowódcę Gwardii Ludowej Bolesława Mołojca. Od 1942 członek PPR i GL. Skierowany przez Dowództwo Główne Gwardii Ludowej na Lubelszczyznę celem utworzenia oddziałów partyzanckich. Dowódca oddziału GL im. Tadeusza Kościuszki działającego na południowej Lubelszczyźnie. Władysław Gomułka w swoich pamiętnikach stwierdzał, że „zdobył sobie sławę najlepszego dowódcy wśród dowódców oddziałów partyzanckich w całym kraju”[6].

14 września 1942 jego oddział zniszczył urządzenia kolejowe w Szastarce, rozbroił policjanta i skonfiskował z kasy pieniądze. Następnego dnia zniszczył urządzenia na stacji w Rzeczycy, a następnie podpalił pociąg wojskowy jadący na wschód (spłonął wówczas transport z silnikami lotniczymi) i rozbił niemiecki samochód na drodze Rzeczyca-Potok, zdobywając broń i amunicję. 24 września stoczył pod Szwedami zwycięską walkę z kompanią niemieckiej żandarmerii (zginęło 10 żandarmów, a 7 zostało rannych; gwardziści stracili 1 zabitego i 1 rannego). 9 października 1942 zniszczył w Trzydniku urząd gminny, pocztę i mleczarnię, uwolnił z aresztu jedną osobę i skonfiskował pieniądze i maszynę do pisania, a następnie, w nocy z 9 na 10 października zaatakował więzienie w Kraśniku i uwolnił kilkudziesięciu więźniów, w tym blisko związanego z oddziałem aktywistę PPR Edwarda Marszałka. 14 października stoczył potyczkę z Niemcami pod Łysakowem. 7 listopada jego oddział rozbił obóz koncentracyjny pod Janiszowem koło Zawichostu, uwalniając 500 więźniów żydowskich i zabijając komendanta obozu Petera Ignora[7]. Między listopadem 1942 a lutym 1943 we wsi Ludmiłówka i jej okolicach w powiecie kraśnickim Grzegorz Korczyński i podlegli mu komunistyczni partyzanci z Gwardii Ludowej zamordowali około 100 Żydów (głównie kobiet i dzieci). Zbrodnia miała charakter rabunkowy[8][9]. Na początku lat 50. wykorzystano ten fakt do aresztowania Grzegorza Korczyńskiego.

 Osobny artykuł: pogrom w Ludmiłówce.

W połowie lutego 1943 oddział Grzegorza Korczyńskiego, przekształcony przez dowództwo Gwardii Ludowej w Grupę Operacyjną im. Tadeusza Kościuszki, wyruszył na Zamojszczyznę, celem podjęcia działań w celu walki z niemieckimi oddziałami pacyfikacyjnymi. Oddział liczył ok. 300 osób[10]. 27 lipca 1943 pod Modliborzycami partyzanci z Grupy Operacyjnej GL „Grzegorza” wciągnęli w zasadzkę kilka niemieckich samochodów osobowych, zabijając kilkunastu Niemców wracających z Lublina z narady prowadzonej przez Hansa Franka, w tym kreishauptmanna Karla Adama i innymi urzędnikami hitlerowskimi z Biłgoraja; samochody spalono[11]. W sierpniu 1943 oddziały pod dowództwem Grzegorza Korczyńskiego wraz z oddziałami radzieckimi zmuszone były, na skutek hitlerowskich działań antypartyzanckich o kryptonimie „Wehrwolf”, opuścić swoje dotychczasowe bazy i przebijać się z Puszczy Solskiej w kierunku Karpat. Po sforsowaniu Sanu doszło do dużej bitwy w rejonie wsi Kończyce i Nowosielec. Dalszy marsz był niemożliwy, gdyż tereny były opanowane przez oddziały ukraińskich nacjonalistów. Grzegorz Korczyński wraz z żołnierzami ponownie forsował San, by udać się w lasy lipskie. We wrześniu 1943 udał się do Warszawy, gdzie został mianowany podpułkownikiem i objął funkcję szefa wydziału operacyjnego Sztabu Głównego Gwardii Ludowej[12]. Od czerwca 1944 był dowódcą obwodu lubelskiego Armii Ludowej. W 1945 dokonywał pacyfikacji wiosek na terenie Lubelszczyzny, uznanych za współpracujące z antykomunistyczną partyzantką.

Od 15 marca 1946 do 5 września 1948 pełnił funkcję pomocnika ministra w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego do spraw operacyjnych (miał nadzór nad pracą Departamentu I, Wydziału I Samodzielnego, Zarządu Informacji, Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Głównego Urzędu Cenzury). W 1947 był zastępcą do spraw bezpieczeństwa dowódcy Grupy Operacyjnej „Wisła” podczas Akcji „Wisła”. W sierpniu 1948 za „chwiejność ideologiczną i pojednawczość wobec odchylenia prawicowo-nacjonalistycznego” zdegradowany z członka Komitetu Centralnego PPR na zastępcę członka[13].

Aresztowany 21 maja 1950 przez grupę operacyjną Biura Specjalnego MBP i po 4 latach śledztwa oskarżony i skazany w dniu 22 maja 1954 na dożywocie m.in. za mordy na ludności polskiej i żydowskiej. MBP zamierzała także wykorzystać materiał dowodowy, aby skłonić Grzegorza Korczyńskiego do zeznań przeciwko Władysławowi Gomułce. Więziony w latach 1950–1956. 24 grudnia 1954 Sąd Najwyższy zmienił wyrok na 15 lat więzienia. Na wolność wyszedł na fali politycznej „odwilży” w kwietniu 1956. W lipcu tegoż roku ówczesny I sekretarz PZPR Edward Ochab poinformował plenum KC o przywróceniu mu legitymacji partyjnej[14]. Na wniosek Generalnej Prokuratury Sąd Najwyższy postanowieniem z 10 listopada 1956 wznowił postępowanie oraz uchylił wyrok skazujący, uzasadniając uchylenie tym, że śledztwo prowadzone było przez organa BP w sposób tendencyjny, a aresztowanie pod zarzutem szpiegostwa było spowodowane „chęcią wymuszenia od niego zeznań obciążających Władysława Gomułkę”. Podczas śledztwa stosowano wobec Grzegorza Korczyńskiego przymus fizyczny i psychiczny. Postanowieniem Prokuratora Generalnego z dnia 12 stycznia 1957 śledztwo przeciwko niemu umorzono[15].

Od końca grudnia 1956 do lipca 1965 szef Zarządu II Wywiadowczego Sztabu Generalnego WP – wywiadu wojskowego. Wiceminister obrony narodowej w latach 1965–1971. Od 1965 główny inspektor obrony terytorialnej, od 1968 w stopniu generała broni.

Był jedną z niewielu osób, które publicznie, w obecności Władysława Gomułki, pozwalały sobie na polemikę i krytykę jego posunięć. Tłumaczono to ich szczególną zażyłością związaną z postawą Grzegorza Korczyńskiego, który mimo represji w czasach stalinowskich nie wystąpił przeciwko „Wiesławowi”[16].

W wydarzeniach marcowych w 1968 należał do wewnątrzpartyjnego stronnictwa „partyzantów” Mieczysława Moczara. W grudniu 1970 dowodził oddziałami Wojska Polskiego pacyfikującymi demonstracje robotnicze na Wybrzeżu, był jednym z głównych odpowiedzialnych za masakry robotników w czasie tamtych wydarzeń i został za to usunięty z zajmowanych stanowisk, a następnie wysłany jako ambasador do Algierii. Zmarł tam 22 października 1971, według oficjalnej wersji z powodu zatrucia amebą (nieoficjalnie mówiono o samobójstwie, wypadku lub zabójstwie).

Działacz PPR i PZPR. W latach 1959–1971 członek Komitetu Centralnego PZPR. W latach 1961–1971 poseł na Sejm PRL III, IV i V kadencji z okręgu Radzyń Podlaski.

Został pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera B2-tuje-12)[17]. W pogrzebie uczestniczyli m.in. członkowie Biura Politycznego KC PZPR: minister obrony narodowej gen. broni Wojciech Jaruzelski oraz sekretarz KC PZPR Mieczysław Moczar, a także były I sekretarz KC PZPR Władysław Gomułka. W imieniu kierownictwa MON gen. Grzegorza Korczyńskiego pożegnał wiceminister obrony narodowej gen. dyw. Józef Urbanowicz.

Jego brat, Jerzy Kilanowicz, również był działaczem komunistycznym, oficerem GL-AL i funkcjonariuszem UB.

Przebieg służby od 1944 | edytuj kod

  • 26 lipca 1944 – komendant wojewódzki Milicji Obywatelskiej w Lublinie.
  • 1 października 1944 – komendant wojewódzki Milicji Obywatelskiej w Warszawie.
  • 4 kwietnia 1945 – szef Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Gdańsku.
  • 8 czerwca 1945 – oddelegowany do pracy w Rządowej Komisji Walki z Bandytyzmem.
  • 15 marca 1946 – pomocnik ministra bezpieczeństwa publicznego ds. operacyjnych.
  • 6 września 1948 – odwołany z Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i przeniesiony do dyspozycji Departamentu Personalnego Ministerstwa Obrony Narodowej.
  • 17 sierpnia 1949 – przeniesiony do rezerwy.
  • sierpień 1949 – dyrektor administracyjny Centrali Handlowej Przemysłu Drzewnego.
  • 21 maja 1950 – aresztowany.
  • 22 maja 1954 – skazany na dożywocie m.in. za „mordowanie ludności żydowskiej”, także w związku ze sprawą Władysława Gomułki.
  • 24 grudnia 1954 – wyrok dożywocia decyzją Sądu Najwyższego zostaje zamieniony na 15 lat więzienia.
  • 25 kwietnia 1956 – zwolniony z więzienia.
  • 7 listopada 1958 – szef Zarządu II Sztabu Generalnego WP.
  • 8 lipca 1965 – szef Głównego Inspektoratu Obrony Terytorialnej i jednocześnie wiceminister obrony narodowej.
  • 10 marca 1971 – odwołany.
  • 4 kwietnia 1971 – ambasador nadzwyczajny i pełnomocny PRL w Algierii.
  • 22 października 1971 – zmarł w Algierii w niewyjaśnionych okolicznościach.

Ordery i odznaczenia | edytuj kod

Grób Grzegorza Korczyńskiego na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie

Przypisy | edytuj kod

  1. Kazimierz Krajewski, Tomasz Łabuszewski: Rzecz o dowolności dowodów zbrodni. marzec–kwiecień 2006. s. 95. [dostęp 2020-08-12].
  2. Dla ściślejszej konspiracji, jednym z rozkazów dziennych, zostały zmienione pseudonimy „Grzegorza” i „Orła”. „Grzegorza” na „Korczyński”, „Orła” zaś na „Grzybowski”. Źródło: Edward Gronczewski, Wspomnienia „Przepiórki”, rozdział IV
  3. Korczyński Grzegorz, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-08-12] .
  4. Józef Bolesław Gargas: Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942–1945, Wydawnictwo MON 1971, s. 150.
  5. Kazimierz Sobczak 1975 ↓, s. 238.
  6. Władysław Gomułka: Pamiętniki t. II, s. 134, BGW 1994, ​ISBN 83-7066-552-7​.
  7. Józef Bolesław Gargas: Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942–1945, Wydawnictwo MON 1971, s. 152.
  8. Piotr Gontarczyk: Polska Partia Robotnicza: droga do władzy (1941–1944). Warszawa: Fronda, 2006, s. 178–182. ISBN 83-60335-75-3.
  9. Marek Jan Chodakiewicz, Piotr Gontarczyk, Leszek Żebrowski: Tajne oblicze GL-AL i PPR: dokumenty. T. 2. Warszawa: „Burchard Edition”, 1997, s. 61–64. ISBN 83-904446-7-4.
  10. Józef Bolesław Gargas: Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942–1945, Wydawnictwo MON 1971, s. 153–155.
  11. Jerzy Ślaski: Polska Walcząca t. III, Warszawa 1999, s. 1094.
  12. Józef Bolesław Gargas: Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942–1945, Wydawnictwo MON 1971, s. 158–159.
  13. MirosławM. Szumiło MirosławM., Roman Zambrowski 1909–1977, Warszawa: IPN, 2014, s. 243, ISBN 978-83-7629-621-0, OCLC 890410659 .
  14. MirosławM. Szumiło MirosławM., Roman Zambrowski 1909–1977, Warszawa: IPN, 2014, s. 346, ISBN 978-83-7629-621-0, OCLC 890410659 .
  15. Dane osoby z katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa. bip.ipn.gov.pl. [dostęp 2020-08-12].
  16. Franciszek Szlachcic: Gorzki smak władzy, Wydawnictwo Fakt 1990, s. 51.
  17. Juliusz Jerzy Malczewski: Cmentarz komunalny (dawny wojskowy) na Powązkach. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1975, s. 13.
  18. M.P. z 1945 r. nr 44, poz. 109.
  19. M.P. z 1947 r. nr 12, poz. 28.
  20. M.P. z 1946 r. nr 26, poz. 43.

Bibliografia | edytuj kod

  • Słownik biograficzny działaczy polskiego ruchu robotniczego, t. III, s. 292.
  • M. J. Chodakiewicz, P. Gontarczyk, L. Żebrowski: oprac. Tajne oblicze GL-AL, PPR. Dokumenty, Burchard Edition, t. II, Warszawa 1997.
  • J. B. Garas: Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942–1945, Warszawa 1971.
  • J. Ślaski: Polska Walcząca, t. II i III, Warszawa 1999.
  • P. Gontarczyk: Polska Partia Robotnicza. Droga do władzy 1941–1944 Warszawa 2003.
  • W. Czyżewski: Barwy życia i walki, część II, Wydawnictwo Projekt, Warszawa 2000.
  • J. Eisler: Grudzień ’70, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1995.
  • H. P. Kosk: Generalicja Polska, tom I, Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, Pruszków 1999.
  • J. Królikowski: Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990 Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2010.
  • Kazimierz Sobczak: Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: 1975.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Grzegorz Korczyński" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy