Gubernia mińska


Na mapach: 53,902246°N 27,561837°E/53,902246 27,561837

Gubernia mińska w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Mappa generalna gubernii mińskiey, Petersburg 1821 Gubernia mińska 1821 na tle ziem zaboru rosyjskiego

Gubernia mińska (ros. Ми́нская губе́рния, Minskaja gubiernija) – jedna z guberni Imperium Rosyjskiego utworzona na ziemiach zabranych I Rzeczypospolitej po II rozbiorze Polski w 1793. Istniała do 1917.

W 1903 powierzchnia guberni wynosiła 91 213 km², a ludność 2 539 100 mieszkańców. Od 1819 roku gubernia mińska pozostawała pod naczelnym zarządem administracyjnym wielkiego księcia Konstantego[1].

Spis treści

Administracja i samorząd | edytuj kod

W 1885 składała się z następujących powiatów:

Na terenie guberni, podobnie jak na innych terenach ziem zabranych, władze rosyjskie szczególnie długo opóźniały utworzenie samorządu terytorialnego, tzw. ziemstw. Wynikało to z obawy przed zdominowaniem ich przez miejscową ludność nierosyjską, szczególnie Polaków. Podczas gdy w innych częściach Imperium Rosyjskiego ziemstwa tworzone były już w drugiej połowie XIX wieku, w guberni mińskiej ich namiastka powstała dopiero 2 kwietnia 1903 roku. Członkowie ziemstw byli jednak wyznaczani przez administrację carską i mieli skrajnie ograniczone kompetencje. Samorząd w guberni uległ wzmocnieniu 14 marca 1911 roku, gdy ta została objęta ukazem carskim o wprowadzeniu ziemstw z 12 czerwca 1890 roku. Była to jednak jego zmodyfikowana wersja, gwarantująca dominującą pozycję Rosjan[2].

Oświata | edytuj kod

Według spisu z 1897 roku, w guberni umiejętność czytania i pisania posiadało 24% ludności powyżej 9 roku życia[3]. 23 kwietnia 1913 roku miński gubernator Aleksiej Girs wydał tajne rozporządzenie, zalecające, by dzieci mówiące w języku białoruskim uczyć religii tylko w języku rosyjskim[4].

W wyniku rewolucji lutowej nastąpiła legalizacja polskiej oświaty na ziemiach zabranych. W roku szkolnym 1917/1918 w guberni mińskiej powstały 243 polskie szkoły, w tym średnie w Kojdanowie i Nieświeżu. Według oficjalnych danych uczyło się w nich 11 199 dzieci, czyli prawie 1/4 wszystkich uczniów na terenie tej guberni. Poza Mińskiem polskie szkolnictwo szczególnie rozwinęło się w powiatach: ihumeńskim, słuckim i borysowskim[5].

Demografia | edytuj kod

Lachowiccy muzycy, powiat słucki guberni mińskiej, rok 1913

Według rosyjskiego spisu ludnościowego z 1897 roku Gubernie zamieszkiwało 2 147 621 osób, podział etniczny populacji przedstawiał się następująco[6]:

  • Rosjanie (w spisie jako Rosjan określano także Ukraińców i Białorusinów) – 1 727 159 (80,4%) w tym:
    • Białorusini 1 633 091 (76%)
  • Żydzi – 343 466 (15,9%)
  • Polacy – 64 617 (2,9%)
  • Inni – 12 379 (0,8%)

Natomiast podział wyznaniowy tejże guberni, na podstawie tegoż samego spisu, wyglądał następująco[7]:

  • prawosławni – 1 558 264 (72,5%)
  • wyznawcy judaizmu – 345 015 (16%)
  • katolicy – 217 959 (10,1%)[8]
  • starowiercy – 15 860 (0,73%)
  • luteranie – 5552 (0,25%)
  • muzułmanie – 4619 (0,21%)
  • pozostali – 352 (0,01%)
  • łącznie – 2 147 621

Największe miasta | edytuj kod

Lista największych miast na podstawie danych z carskiego spisu powszechnego z 1897 roku, przynależność administracyjna przed rozbiorami Polski oraz przynależność państwowa w międzywojniu i współcześnie:

Mińsk, ok. 1903

Przypisy | edytuj kod

  1. Wacław Tokarz, Wojna polsko-rosyjska 1830 i 1831, Warszawa 1993, s. 55–56.
  2. W walce o prymat w kraju. Samorząd lokalny. W: Między nadzieją... s. 165–166.
  3. Rozdział I. Białoruś i jej mieszkańcy w XIX i na początku XX wieku. W: Białoruska Republika Ludowa... s. 48.
  4. Życie społeczno-kulturalne. Oświata. W: Między nadzieją... s. 33.
  5. Życie społeczno-kulturalne. Oświata. W: Między nadzieją... s. 46.
  6. Demoscope Weekly – Annex. Statistical indicators reference.
  7. Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей
  8. Przy zestawieniu liczby katolików z liczbą respondentów określających się jako posługujących się językiem polskim należy się zastanowić na ile spis z roku 1897 oddał rzeczywisty stosunek narodowościowy w guberni mińskiej. Por. spis narodowościowy przeprowadzony w czasie okupacji niemieckiej (1916) na tym terytorium.

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Ziemie I Rzeczypospolitej pod zaborami 1772–1807

Ziemie I Rzeczypospolitej pod zaborami 1815–1918

Podział administracyjny Imperium Rosyjskiego w 1914 roku

Na podstawie artykułu: "Gubernia mińska" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy