Gwiezdne wojny


Gwiezdne wojny w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Logo serii Gwiezdne wojny Mapa galaktyki, w której rozgrywa się akcja Gwiezdnych wojen (w starym kanonie) Planeta Naboo. Scena została nakręcona na placu w Sewilli (Hiszpania). Planeta Tatooine. Zdjęcia planety były kręcone w Tunezji w miejscowości Tatawin. Cosplay Lei, Luke’a i innych postaci Tatooine Tatooine Skraplacze wilgoci na planecie Tatooine Alfabet i cyfry Mandalorian

Gwiezdne wojny (ang. Star Wars) – amerykańska franczyza filmowa z gatunku space opera oparta na trylogii filmów stworzonej przez George’a Lucasa.

Franczyza została zapoczątkowana w 1977 roku premierą filmu Star Wars (któremu później dodano podtytuł: Część IV – Nowa nadzieja[1][2]). Stał się on światowym popkulturowym fenomenem. W kolejnych latach LucasFilm wyprodukował dwa sequeleImperium kontratakuje (1980) oraz Powrót Jedi (1983). Wszystkie trzy filmy stanowią oryginalną trylogię Gwiezdnych wojen. W latach 1999–2005 powstała trylogia prequeliMroczne widmo (1999), Atak klonów (2002) i Zemsta Sithów (2005).

W 2012 roku firma Walt Disney Company przejęła LucasFilm za 4,06 mld USD i uzyskała prawa do dystrybucji kolejnych filmów serii[3]. Były dystrybutor 20th Century Fox zachował prawa do fizycznej dystrybucji dwóch pierwszych trylogii, jest właścicielem praw do filmu z 1977 roku, a także będzie posiadać prawa do części I, II, III, V i VI do maja 2020 roku[4][5]. Walt Disney Studios jest właścicielem praw do cyfrowej dystrybucji filmów, z wyjątkiem Nowej nadziei[5][6].

W 2015 roku odbyła się premiera filmu Gwiezdne wojny: Przebudzenie Mocy, który zapoczątkował nową trylogię sequeli. W kolejnych latach ukazały się następne części: Ostatni Jedi (2017) oraz Skywalker. Odrodzenie (2019). W tym okresie powstały też dwa spin-offyŁotr 1 (2016) oraz Han Solo (2018).

Gwiezdne wojny osiągnęły komercyjny sukces, zarabiając do końca 2019 roku prawie 10 mld USD[7]. Aktualnie Gwiezdne wojny zajmują 2. miejsce w rankingu najbardziej dochodowych serii filmowych[8].

Seria stworzyła rozległą franczyzę – Star Wars Expanded Universe – rozszerzoną o powieści, komiksy[9], seriale telewizyjne oraz gry komputerowe. W 2015 roku całkowita wartość franczyzy wyniosła 42 mld USD[10][11], co pozwoliło zająć jej 2. miejsce wśród najbardziej dochodowych franczyz.

Spis treści

Świat przedstawiony | edytuj kod

 Osobny artykuł: Chronologia Gwiezdnych wojen.  Osobny artykuł: Galaktyka Gwiezdnych wojen.  Osobny artykuł: Lista ras z serii Gwiezdne wojny.

Zdanie Dawno, dawno temu w odległej galaktyce... rozpoczynające każdy z filmów jest jedyną wskazówką co do miejsca i czasu akcji. Wydarzenia pokazane w filmach są mitami przeszłości, na wzór fabuły baśni oraz starożytnych eposów o herosach.

Akcja filmów i innych kanonicznych elementów franczyzy opisuje ponad 60 lat historii. Akcja utworów należących do Legend sięga nawet ponad 25 000 lat wstecz, oraz wiek naprzód, opisując niekanoniczną przyszłość w której obca rasa zwana Yuuzhan Vong przybywa z innej galaktyki.

Galaktykę zamieszkują ludzie i wiele innych inteligentnych gatunków, często humanoidalnych. Powszechny jest hipernapęd umożliwiający szybkie podróże międzygwiezdne. Broń palna jest rzadka, zamiast niej używane są blastery oraz charakterystyczne miecze świetlne, z których korzystają dysponujący Mocą Jedi i wrodzy im Sithowie.

Postacie | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Postacie z cyklu Gwiezdne wojny.

Główny cykl filmów | edytuj kod

Główne

Anakin Skywalker (Darth Vader)Luke SkywalkerObi-Wan KenobiSheev Palpatine (Darth Sidious)Han SoloLeia OrganaChewbaccaPadmé AmidalaC-3POR2-D2YodaReyFinnKylo Ren (Ben Solo)BB-8Poe Dameron

Drugoplanowe

Aayla Secura • Gial Ackbar • Bail Organa • Beru Lars • Bib Fortuna • Boba FettDarth MaulHrabia Dooku (Darth Tyranus) • Finis Valorum • Generał Grievous • Admirał Holdo • Generał Hux • JabbaJango FettJar Jar Binks • Kapitan Phasma • Ki-Adi Mundi • Kit FistoLando Calrissian • Lobot • Lor San Tekka • Lott Dod • Mace Windu • Maz Kanata • Mon Mothma • Nute Gunray • Owen Lars • Plo Koon • Kapitan Panaka • Rose Tico • Qui-Gon Jinn • Sabé • Shaak Ti • Shmi Skywalker • Snoke • WattoWilhuff TarkinWicketWedge Antilles • Zam Wesell

Inne filmy, seriale, gry itd. | edytuj kod

Jyn Erso • Cassian Andor • K-2SO • Saw Gerrera • Orson Krennic • Ahsoka Tano • Asajj Ventress • Galen MarekRevanKreiaKyle KatarnMara JadeThrawn • Qi’ra • Tobias Beckett • Dryden Vos • Din Djarin • Cara Dune • Greef Karga • Ezra Bridger • Kanan Jarrus • Garazeb Orrelios • Sabine Wren • Hera Syndulla

Frakcje | edytuj kod

Republika GalaktycznaImperium GalaktyczneJediSithowieSojusz RebeliantówNowa RepublikaKonfederacja Niezależnych SystemówFederacja HandlowaMandalorianieNajwyższy PorządekRuch OporuDroidy bojoweSzturmowcyŻołnierze-klony

Filmy | edytuj kod

Główne filmy kinowe | edytuj kod

Gwiezdne wojny – historie | edytuj kod

Historia | edytuj kod

Pomysł Gwiezdnych wojen powstał we wczesnych latach 70. XX wieku i w tym czasie był wielokrotnie zmieniany. Oryginalny film Gwiezdne wojny (jeszcze bez podtytułu Część IV: Nowa nadzieja, który dodano w 1981 roku) miał premierę w 1977 roku, ale rok wcześniej wydano adaptację książkową autorstwa Alana Deana Fostera (jako ghostwritera). Zgodnie z wypowiedzią Fostera udzieloną magazynowi Empire, w przypadku, gdyby film nie odniósł znaczącego sukcesu, planowano jego niskobudżetową kontynuację w oparciu o książkę Spotkanie na Mimban.

Gwiezdne wojny okazały się jednak przebojem, co pozwoliło na nakręcenie dwóch kolejnych filmów, o uprzednio zaplanowanej fabule[14]. W 1993 roku ogłoszono, że powstanie kolejna trylogia – prequele uzupełniające historię Anakina Skywalkera. W 1999 ukazał się pierwszy film z nowej serii – Mroczne widmo, zaś premiera szóstego filmu (w kolejności kręcenia), czyli Zemsty Sithów, odbyła się 19 maja 2005.

30 października 2012 wytwórnia Lucasfilm, odpowiedzialna za dotychczasowe części serii, została sprzedana korporacji The Walt Disney Company (za 4,05 miliardów dolarów). Studio zaplanowało realizację trzech sequeli[15][16][17]. Pierwszy – Przebudzenie Mocy, powstał w 2015 roku i został wyreżyserowany przez J.J. Abramsa[18].

Miejsce w kulturze | edytuj kod

Filmy czerpią bardzo wiele z archetypowych postaci i motywów obecnych w klasycznej literaturze. Oparte są one na koncepcji Mocy – energii, która może być kontrolowana przez kogoś obdarzonego wrodzoną zdolnością, oraz odpowiednio wytrenowanego, aby móc z niej korzystać. Moc może być użyta, aby przesuwać przedmioty, czytać i kontrolować myśli, a nawet wpływać na przebieg bitew. Można tu dopatrzyć się pewnych inspiracji mitologią hinduską (Brahman). W Galaktyce istnieje zakon Jedi – światłych rycerzy jasnej strony Mocy, stojących na straży pokoju. Wielu upadłych Jedi, którzy opuścili zakon, pogrążyło się w chaosie. Mroczni Jedi utworzyli w zamierzchłych czasach imperium Sithów, w którym tworzyła się kultura adeptów ciemnej strony. Po jego unicestwieniu, ostatni lordowie Sith „w ukryciu” czekali na odpowiednią chwilę, by znów zawładnąć galaktyką (rządy Imperatora).

Akcja toczy się Dawno, dawno temu, w odległej galaktyce… . Zdanie to pojawia się na początku każdej z części filmu oraz w wielu nawiązaniach. Budzi jednocześnie skojarzenia z antyczną epiką heroiczną.

Polityka | edytuj kod

Jednym z najczęściej wspominanych nawiązań jest nazwa systemu obronnego USA: Wojny Gwiezdne, któremu nazwę nadał prezydent Ronald Reagan. W 1983 komunistyczny reżim ZSRR został natomiast przez niego określony mianem imperium zła[19].

Do motywów i postaci z Gwiezdnych wojen nawiązują także wypowiedzi polskich polityków (np. Tomasz Nałęcz w 2003 w wywiadzie dla radia RMF FM nazwał autorów propozycji korupcyjnej złożonej Adamowi Michnikowi „Imperium zła”, i stwierdził, że Lord Vader się zaniepokoił działaniami komisji śledczej[20]).

Nawiązania do innych filmów | edytuj kod

Liczba 1138 pojawia się w wielu filmach (m.in. pierwszych sześciu kanonicznych), a także w niektórych grach[21]. Jeden z pierwszych filmów Lucasa to Elektroniczny labirynt THX 1138 4EB, którego akcja ma miejsce w roku 2187. W części IV Leia jest uwięziona w celi 2187, a imię jednego z głównych bohaterów części VII to FN-2187[22]. Jest to inspiracja filmem 21-87 Arthura Lipsetta[23].

Wpływ na kulturę masową | edytuj kod

Popularność sagi George’a Lucasa jest zjawiskiem na skalę światową. Jest to fenomen kinematograficzny, techniczny, ale też np. socjologiczny. Gwiezdne wojny są wyjątkowo silnie zakorzenione w kulturze; trudno jest zliczyć nawiązania do tych filmów Lucasa, zwłaszcza w kulturze popularnej.

Główne motywy i interpretacje | edytuj kod

Gwiezdne wojny przedstawiają samoniszczącą naturę gniewu i nienawiści. Określają to słowa Mistrza Yody: Strach prowadzi do gniewu, gniew prowadzi do nienawiści, nienawiść prowadzi do cierpienia, cierpienie prowadzi na Ciemną Stronę Mocy. Zło ma podstawy psychologiczne, a nienawiść rodzi się w człowieku w wyniku cierpienia, jakiego ów człowiek doświadcza. Anakin / Vader w dzieciństwie był pogardzanym niewolnikiem, nigdy nie miał ojca i wcześnie oddzielony został od matki, której późniejszej tragicznej śmierci nie mógł przez to zapobiec. Równocześnie młodzieniec kuszony jest przez zło (uosabiane przez mroczną postać Dartha Sidiousa), które odwołuje się do jego ambicji i podsyca je, aby ostatecznie zawrzeć „szatański pakt” – poddanie się mu za cenę zaspokojenia własnych pragnień i posiadania wszechmocy, która okazuje się złudna.

Dobro i Zło są w Gwiezdnych wojnach przedstawione jednoznacznie, jednak nie oznacza to, że opisywany świat jest czarno-biały: nawet Jedi (w tym Mistrz Yoda) mają swoje słabości. Nawet Vader nie jest w istocie zły, jest zwyczajnym człowiekiem, który uległ powabom zła. Gwiezdne wojny to opowieść o sile tkwiącej w miłości: to, czego nie mogli dokonać najwięksi i najpotężniejsi Rycerze Jedi – pokonanie Sithów – dokonuje się dzięki miłości syna do ojca oraz ojca do syna. Opowieść zestawia też dwa rodzaje „miłości”: egoistyczną, wpychającą Anakina w objęcia Ciemnej Strony, oraz altruistyczną, która doprowadza do jego ostatecznego ocalenia.

Istnieje także antytechnologiczna interpretacja. Prymitywne ludy Ewoków i Gungan pokonują wrogów wyposażonych w nowoczesną broń. Bywa to także interpretowane jako rozrachunek Lucasa z zakończoną na krótko przed rozpoczęciem zdjęć do pierwszej trylogii wojną w Wietnamie[potrzebny przypis].

Muzyka | edytuj kod

Muzykę do wszystkich części Gwiezdnych wojen skomponował John Williams, za co w 1978 roku otrzymał Oscara w kategorii „Najlepsza muzyka oryginalna”, a w latach 1981, 1984, 2016, 2018 i 2020 był nominowany do tej nagrody.

Inspiracje | edytuj kod

Kręcąc oryginalną sagę George Lucas inspirował się przede wszystkim powieścią Franka Herberta Diuna oraz komiksem science fiction Valerian (oba zostały wydane w latach 60. XX wieku). Duże znaczenie miały również Władca Pierścieni J.R.R. Tolkiena, cykl Fundacja Isaaca Asimova i filmy o samurajach (m.in. w reżyserii Akiry Kurosawy).

Inne media | edytuj kod

Expanded Universe (Legendy) | edytuj kod

Expanded Universe (EU), czyli z ang. rozszerzony wszechświat, obejmuje wszystkie oficjalnie licencjonowane materiały poza obiema filmowymi trylogiami. Są to książki, komiksy, gry komputerowe i fabularne, seriale animowane oraz inne rodzaje wydawnictw. EU zapoczątkowany został książką Spotkanie na Mimban napisaną przez Alana Deana Fostera w 1978 roku. Expanded Universe obejmuje okres daleko wybiegający poza ramy filmów, bardzo rozbudowując historię Galaktyki, zarówno przed akcją filmów, jak i po nich. Książki najczęściej skupiają się na wydarzeniach poprzedzających lub następujących bezpośrednio po akcji filmów.

EU wprowadza wiele nowych postaci. Są nimi np. bliźniaki Jaina i Jacen Solo, Mara Jade oraz taktyczny geniusz: wielki admirał Thrawn. Wprowadzone są nowe wielkie historie, takie jak wojna z Yuuzhan Vongami, także historia postaci pobocznych w EU jest znacząco rozbudowana – na przykład losy Jango i Bobby Fetta. Dokładnie zostają też opisane historie Sithów, wraz z wprowadzeniem Zasady Dwóch, czy też historia zakonu Jedi.

25 kwietnia 2014, planując wydanie siódmego filmu, firma Lucasfilm Ltd. ogłosiła, że za kanon z wydanych dotąd utworów uważane będą tylko dwie filmowe trylogie i serial animowany Gwiezdne wojny: Wojny klonów, a pierwszym nowym elementem będzie Star Wars: Rebelianci. Kolejne wydania pozostałych utworów z poprzedniego EU otrzymały szyld Legends[24].

Adaptacja radiowa | edytuj kod

Radiowa adaptacja Gwiezdnych wojen została wyemitowana w amerykańskim National Public Radio w 1981 roku. Potem kolejno przedstawiono nagrania dwóch pozostałych części. Scenariusze były stworzone przez pisarza science-fiction Briana Delaya, który także napisał serię książek o przygodach Hana Solo.

Seriale animowane | edytuj kod

Krótkometrażowe seriale animowane | edytuj kod

Filmy telewizyjne | edytuj kod

Seriale aktorskie | edytuj kod

Filmy i seriale LEGO | edytuj kod

Książki | edytuj kod

 Osobny artykuł: Lista książek w uniwersum Gwiezdnych wojen.

Komiksy | edytuj kod

  • Mroczne Imperium (Dark Empire) 1-3 (TM-Semic 1997)
  • Mroczne Imperium II (Dark Empire II) 1-3 (polska numeracja jako 4-6; TM-Semic 1997)
  • Gwiezdne wojny – komiks (miesięcznik, kompilacje po kilka komiksów) 1-5/1999, 1-6/2000 (Egmont)
  • Mroczne widmo (The Phantom Menace) (Egmont 1999)
  • Opowieści Jedi (Tales of the Jedi) (Egmont):
  1. Złoty wiek Sith (Golden Age of the Sith) 1-2 (Egmont 2000)
  2. Upadek Imperium Sith (The Fall of the Sith Empire) (Egmont)
  • Atak klonów (Attack of the Clones) (Egmont 2002)
  • Trylogia Thrawna (Thrawn Trilogy) (Amber):
  1. Dziedzic Imperium (Heir to the Empire) (Amber)
  2. Ciemna strona Mocy (Dark Force Rising) (Amber)
  3. Ostatni Rozkaz (The Last Command) (Amber)
  • Karmazynowe Imperium (Crimson Empire) (Egmont)
  • Karmazynowe Impeium II: Rada w krwi (Crimson Empire II: Council of Blood) (Egmont)
  • Jango Fett (Amber)
  • Zam Wesell (Amber 2002)
  • Ciemność I, II (Darkness) (Amber komiks 2003)
  • Związek I, II (Union) (Amber komiks 2004)
  • Republika (Republic) 67 (Mandragora 2005)
  • Obsesja (Obsession) 1-5 (Mandragora 2005)
  • Tag i Bink kopnęli w kalendarz (Tag & Bink Are Dead – Issue 1) (Mandragora 2005)
  • Więzy krwi, wojny klonów (Republic – issue #64: bloodlines) (Mandragora 2005)
  • Tag & Bink kopnęli w kalendarz II (Tag & Bink Are dead – Issue 2) (Mandragora 2006)
  • „Generał” Skywalker (Empire #27: „General” Skywalker) 1-2 (Mandragora 2006)
  • Star Wars Komiks (miesięcznik, kompilacje po kilka komiksów) (Egmont, od 2008)
  • Dziedzictwo: Złamany (Legacy: Broken) (Egmont 2008)
  • Dziedzictwo: Kawałki (Legacy: Shards) (Egmont 2008)
  • Dziedzictwo: Smocze Szpony (Legacy: Claws of Dragon) (Egmont 2009)
  • Dzieci Mocy (Egmont 2008)
  • Chwila Zwątpienia (Egmont 2008)
  • Ścieżka Wojownika (Egmont 2008)
  • Dziedzictwo: Nowy (Egmont 2008)
  • Boba Fett: Narzędzie Zniszczenia (Egmont 2008)
  • Wedge Antilles: Szczęściarz (Egmont 2008)
  • Sith Pośród Cieni (Egmont 2008)
  • Darth Maul: Naznaczony (Egmont 2008)
  • Dzięki, Stwórco (Egmont 2008)
  • Troje Przeciwko Galaktyce (Egmont 2008)
  • Rutyna (Egmont 2009)
  • Cienie i Światło (Egmont 2009)
  • Boba Fett: Poświęcenie (Egmont 2009)
  • Żołnierz (Egmont 2009)
  • Hoth (Egmont 2009)
  • Za Linią Wroga (Egmont 2009)

Gry komputerowe | edytuj kod

 Osobny artykuł: Lista gier komputerowych w uniwersum Gwiezdnych wojen.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. When did Star Wars become known as A New Hope?, inafarawaygalaxy.com [dostęp 2017-04-25] .
  2. ScreenPrism, Why was „Star Wars Episode IV: A New Hope” originally released under another title | ScreenPrism, screenprism.com [dostęp 2017-04-25]  (ang.).
  3. Mickey + 'Star Wars' = Disney completes Lucasfilm acquisition, „EW.com”, 21 grudnia 2012 [dostęp 2017-04-25]  (ang.).
  4. Tangled Rights Could Tie Up Ultimate 'Star Wars' Box Set (Analysis), „The Hollywood Reporter” [dostęp 2017-04-25]  (ang.).
  5. a b The Walt Disney Company FY 2013 SEC Form 10-K Filing, The Walt Disney Company, 2013, s. 13 [zarchiwizowane z adresu 2015-03-11] .
  6. 'Star Wars' Movie Franchise Headed to Digital HD, „The Hollywood Reporter” [dostęp 2017-04-25]  (ang.).
  7. Star Wars Franchise Box Office History – The Numbers, the-numbers.com [dostęp 2019-02-14] .
  8. Movie Franchises – Box Office History – The Numbers, the-numbers.com [dostęp 2018-04-09] .
  9. JędrekJ. Bukowski JędrekJ., Najlepsze komiksy Star Wars. Co warto przeczytać?, Najlepsze komiksy, 25 maja 2019 [dostęp 2019-05-28]  (pol.).
  10. This is How Much the Entire Star Wars Franchise Is Worth, Fortune [dostęp 2017-04-25] .
  11. The Star Wars Economy is Bigger Than You Think, „Reason.com”, 20 listopada 2015 [dostęp 2017-04-25]  (ang.).
  12. The official title for the new 'Star Wars' is 'The Rise of Skywalker' (ang.). yahoo.com. [dostęp 2019-04-12].
  13. Nowy polski tytuł IX epizodu „Gwiezdnych Wojen”. Czy poprawki naniesiono po uwagach fanów?, Gwiezdne wojny: Skywalker odrodzenie - polski tytuł poprawiony  (pol.).
  14. io9: 10 Things You Didn’t Know About The Empire Strikes Back (ang.). W: Underwire [on-line]. Wired, 2010-10-12. [dostęp 2010-10-12].
  15. Epizody VII-IX „Gwiezdnych wojen” od Disneya! (pol.). filmweb.pl, 2012-10-31. [dostęp 2012-10-31].
  16. Disney kupił Gwiezdne wojny. Za... (pol.). W: Fakt.pl [on-line]. 2012-10-31. [dostęp 2012-10-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-05-03)].
  17. George Lucas oddał „Gwiezdne wojny” Disneyowi (pol.). W: Polskie Radio [on-line]. 2012-10-31. [dostęp 2012-10-31].
  18. Joey Paur: Disney Confirms J.J. Abrams Is Directing STAR WARS! (ang.). geektyrant.com, 2013-01-26. [dostęp 2013-01-26].
  19. Wizja Reagana na stronach Instytutu R. Reagana
  20. Nałęcz: Afera Rywina ma swego Lorda Vadera. RMF24, 2003-09-16. [dostęp 2012-05-30].
  21. THX 1138 References in Star Wars | StarWars.com, starwars.com [dostęp 2017-11-23]  (ang.).
  22. Force Awakens Cameos: Michael Giacchino, Daniel Craig, Nigel Godrich, slashfilm.com [dostęp 2017-11-23]  (ang.).
  23. The Force Awakens’ 21-87 reference pays homage to the Arthur Lipsett film that inspired Star Wars, slate.com [dostęp 2017-11-23] .
  24. The Legendary Star wars Universe Turns a New Page, [w:] StarWars.com [online], Lucasfilm, 25 kwietnia 2014 [dostęp 2016-01-01]  (ang.).
  25. Star Wars: Forces of Destiny. [dostęp 2018-12-28].Filmweb. [dostęp 2018-12-28]
  26. Star Wars Galaxy of Adventures to Debut on New “Star Wars Kids” YouTube Channel, StarWars.com, 28 listopada 2018 [dostęp 2018-12-28]  (ang.).
  27. Znamy tytuł i opis fabuły aktorskiego serialu „Gwiezdne Wojny”. Antyradio. [dostęp 2018-10-04].
  28. More Details Revealed For ‘Star Wars’ Series ‘The Mandalorian’: Taika Waititi, Bryce Dallas Howard Directing & More; First Look Image Drops. Deadline.com. [dostęp 2018-10-04].
  29. Cassian Andor Live-Action Series Announced, StarWars.com [dostęp 2018-12-28]  (ang.).
  30. Disney+ confirms its Obi-Wan Kenobi series will begin shooting in 2020, theverge.com [dostęp 2019-08-24]  (ang.).
  31. Lego Star Wars: The Resistance Rises to Debut on Disney XD February 15, Oh My Disney, 12 lutego 2016 [dostęp 2018-12-26]  (ang.).

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (franczyza medialna):
Na podstawie artykułu: "Gwiezdne wojny" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy