Haplogrupa R1a (Y-DNA)


Haplogrupa R1a1 (Y-DNA) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii (Przekierowano z Haplogrupa R1a (Y-DNA)) Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Dystrybucja R1a (kolor różowy) w populacjach wybranych państw

Haplogrupa R1a1 (Y-DNA) – w genetyce haplogrupa występująca w męskim chromosomie Y. W Europie występuje najczęściej wśród niektórych ludów słowiańskich: Serbów Łużyckich (63%), Polaków (55%), Ukraińców (43%), Rosjan (46%) i Białorusinów (50%)[1], oraz Węgrów (25%)[2] i Estończyków (33%)[3], przynależących do ugrofińskiej grupy językowej. Istotny procent R1a występuje także u Skandynawów: Norwegów (25–30%), Szwedów (15–20%), Duńczyków (10–15%) oraz u Niemców (15–20%). Ludy bałtyckie również charakteryzują się wysoką częstością występowania haplogrupy R1a: Litwini (34–45%), Łotysze (40%)[3]. Poza Europą R1a występuje najczęściej wśród mieszkańców Indii Północnych (48–73%) i Azji Środkowej: irańskojęzycznych Iszkaszimów (68%), Tadżyków (30%) i Pasztunów (40–45%), ludów turańskich: Kirgizów (63%) i Ałtajczyków (38–53%).

Spis treści

Rozprzestrzenienie | edytuj kod

Na kontynencie europejskim dominuje wśród Słowian i Węgrów. Obecnie występuje z częstotliwością 40% w krajach słowiańskich z małymi odchyleniami (60% Polska, Węgry[4]). Inne badania podają 20% dla Węgrów[5]. W Europie procentowo najwięcej (63%) R1a1 jest na Łużycach, ale tylko wśród resztek słowiańskiej ludności[6].

R1a1 występuje w Europie najczęściej wśród Serbołużyczan (63%), a najwięcej jego nosicieli jest wśród Rosjan (47%, ponad 50 mln). Rozprzestrzenienie R1a1 w Europie przedstawia mapa C[7] z publikacji Marijany Pericić[5]. Ona też znalazła datujące się na paleolit mikrosatelitarne zgrupowanie w badanej populacji w Macedonii, co świadczy że nosiciele R1a1 zamieszkiwali badany rejon od paleolitu. Mikrosatelitarna zmienność jest w Macedonii mniejsza niż w Polsce, a procentowy udział R1a1 trzykrotnie niższy. Badania te rzucają światło na aspekty 'wędrówki ludów' – tezy lansowanej szczególnie przez niemieckojęzycznych badaczy przełomu XIX i XX wieku, i ciągle silnie powtarzanej[potrzebny przypis]. Wędrówki te – o ile następowały – nie były tak masowe. Mikrosatelitarne klastry świadczą, że nosiciele R1a1 wędrowali po Eurazji, ale z Europy, a ponadto stale ich część pozostawała w badanej okolicy[potrzebny przypis]. Sekwencjonowanie rejonu mikrosatelitarnego chromosomu Y pozwala uzyskać dużo bardziej precyzyjne dane niż tylko mapowanie alleli. Badania te przeprowadza się jednocześnie. Chromosom Y dziedziczy się tylko w prostej linii od ojca, dziada, pradziada itd. Ten, u kogo po raz pierwszy wystąpiła haplogrupa R1a1, jest w 100% praojcem każdego mężczyzny, który posiada R1a1. R1a1 powstała w ewolucji ludzi tylko jeden raz u tylko jednego człowieka. Wszyscy posiadacze R1a1 to jego potomkowie w linii ojcowskiej.

Również w krajach Europy północnej R1a1 występuje z częstością 10–20%, przy czym najwyższe częstości odnotowano w Norwegii i Islandii, ale jest to mniej niż połowa częstości jej występowania u Polaków. Istnieją przypuszczenia, iż ta haplogrupa została tam rozprzestrzeniona przez wikingów i Słowian[potrzebny przypis].

W Indiach haplogrupa R1a1 jest spotykana zarówno wśród populacji najwyższych kast (około 45%[8], wśród braminów w Uttar Pradesh, Biharze ponad 60%, Bengalu Zachodnim ponad 70%[9]) jak i plemion (12%–4%). Znacznie wyższe procenty są wśród ludów na północ od Indii[10], co może wskazywać na kierunek rozprzestrzeniania się R1a1 do Indii.

Pochodzenie | edytuj kod

Mutacja tworząca R1a1 powstała u osoby zamieszkującej Eurazję ok. 15 tys. lat temu (Europa południowo-wschodnia, Północny Kaukaz lub Azja Środkowa). Według niektórych teorii do mutacji doszło w cieplejszej strefie klimatycznej nazywanej Ukraińską ostoją maksimum ostatniego zlodowacenia. Zespół badaczy pod kierownictwem Ornelli Semino jako pierwszy wykazał związek R1a1 z kulturą grobów jamowych. Istnieją też poglądy, że mutacja powstała na terenie Indii lub Afganistanu i stamtąd rozprzestrzeniła się w przeciwnym kierunku[11].

Ewolucja haplogrup | edytuj kod

R1a1 jest podgrupą haplogrupy R (M207). Jest blisko spokrewniona z haplogrupą R1b (M343), która dominuje w Europie zachodniej, i nieco dalej spokrewniona z haplogrupą R2 (M124).

Przypisy | edytuj kod

  1. AlenaA. Kushniarevich AlenaA. i inni, Uniparental genetic heritage of belarusians: encounter of rare middle eastern matrilineages with a central European mitochondrial DNA pool, „PLoS One”, 8 (6), 2013, e66499, DOI10.1371/journal.pone.0066499, PMID23785503, PMCIDPMC3681942 .c?
  2. A. Völgyi, A. Zalán, E. Szvetnik, H. Pamjav. Hungarian population data for 11 Y-STR and 49 Y-SNP markers. „Forensic Sci Int Genet”. 3 (2), s. e27-e28, 2009. DOI: 10.1016/j.fsigen.2008.04.006. PMID: 19215861
  3. a b KristiinaK. Tambets KristiinaK. i inni, The western and eastern roots of the Saami – the story of genetic „outliers” told by mitochondrial DNA and Y chromosomes, „American Journal of Human Genetics”, 74 (4), 2004, s. 661–682, DOI10.1086/383203, PMID15024688, PMCIDPMC1181943 .
  4. O. Semino, G. Passarino, PJ. Oefner, AA. Lin i inni. The genetic legacy of Paleolithic Homo sapiens sapiens in extant Europeans: a Y chromosome perspective. „Science”. 290 (5494), s. 1155-1159, 2000. DOI: 10.1126/science.290.5494.1155. PMID: 11073453
  5. a b M. Pericić, LB. Lauc, IM. Klarić, S. Rootsi i inni. High-resolution phylogenetic analysis of southeastern Europe traces major episodes of paternal gene flow among Slavic populations. „Mol Biol Evol”. 22 (10), s. 1964-1975, 2005. DOI: 10.1093/molbev/msi185. PMID: 15944443
  6. Doron M.D.M. Behar Doron M.D.M. i inni, Multiple origins of Ashkenazi Levites: Y chromosome evidence for both Near Eastern and European ancestries, „American Journal of Human Genetics”, 73 (4), 2003, s. 768–779, DOI10.1086/378506, PMID13680527, PMCIDPMC1180600 .
  7. http://mbe.oxfordjournals.org/content/vol22/issue10/images/large/molbiolevolmsi185f05_ht.jpeg
  8. ncbi.nlm.nih.gov: HG Frequencies in Social and Linguistic Subgroups of Indian Populations (ang.). [dostęp 28 czerwca 2014].
  9. S. Sharma, E. Rai, P. Sharma, M. Jena i inni. The Indian origin of paternal haplogroup R1a1* substantiates the autochthonous origin of Brahmins and the caste system. „J Hum Genet”. 54 (1), s. 47-55, 2009. DOI: 10.1038/jhg.2008.2. PMID: 19158816
  10. R.S.R.S. Wells R.S.R.S. i inni, The Eurasian heartland: a continental perspective on Y-chromosome diversity, „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 98 (18), 2001, s. 10244–10249, DOI10.1073/pnas.171305098, PMID11526236, PMCIDPMC56946 .c?
  11. T.T. Kivisild T.T. i inni, The genetic heritage of the earliest settlers persists both in Indian tribal and caste populations, „American Journal of Human Genetics”, 72 (2), 2003, s. 313–332, DOI10.1086/346068, PMID12536373, PMCIDPMC379225 .
Na podstawie artykułu: "Haplogrupa R1a (Y-DNA)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy