Harry Potter (seria powieści)


Harry Potter (seria powieści) w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Harry Potter – seria siedmiu powieści fantasy autorstwa brytyjskiej pisarki J.K. Rowling, wydawanych od 1997 do 2007 roku. Cykl przedstawia świat magii, czyli społeczność czarodziejów, istniejącą równolegle do świata niemagicznego, tak zwanego mugolskiego. Głównymi bohaterami są nastoletni Harry Potter oraz jego przyjaciele: Ron Weasley i Hermiona Granger, uczniowie Szkoły Magii i Czarodziejstwa w Hogwarcie. Najważniejszym wątkiem powieści jest walka czarodziejów, w szczególności Harry’ego, z czarnoksiężnikiem Lordem Voldemortem, dążącym do zyskania nieśmiertelności i przejęcia władzy w świecie magii.

Serię otwiera powieść Harry Potter i Kamień Filozoficzny, wydana 10 kwietnia 1997 roku, zamyka zaś Harry Potter i Insygnia Śmierci, wydana 21 lipca 2007 roku. Brytyjskim wydawcą sagi jest Bloomsbury Publishing, zaś amerykańskim – Scholastic Corporation. W Polsce powieści ukazywały się po raz pierwszy w latach 2000–2008 nakładem wydawnictwa Media Rodzina, z tłumaczeniem Andrzeja Polkowskiego. Harry Potter reprezentuje liczne gatunki literackie, między innymi fantasy, powieść przygodową, powieść młodzieżową czy dreszczowiec. Zdaniem samej Rowling, głównym tematem serii jest śmierć.

Już od premiery pierwszej części, Harry Potter odnosił olbrzymi sukces komercyjny, równocześnie spotykając się z uznaniem krytyków literackich. Szczególną popularnością cykl cieszy się wśród młodszych czytelników, uchodząc za jeden z najważniejszych reprezentantów współczesnej literatury młodzieżowej. Powieści zostały przetłumaczone na 80 języków. Do 2018 roku światowa sprzedaż siedmiu książek przekroczyła 500 milionów egzemplarzy, co jest najwyższym wynikiem spośród cyklów powieściowych. Cztery ostatnie części pobiły rekordy najszybciej sprzedających się książek w historii.

Seria powieści stała się początkiem franczyzy medialnej Harry Potter. Wytwórnia Warner Bros. Pictures wyprodukowała ośmioczęściową serię filmowych adaptacji pod tym samym tytułem (ostatnią powieść zekranizowano w dwóch filmach), wydawanych w latach 2001–2011. Łączny dochód z filmów przekracza 7,7 miliarda dolarów amerykańskich, co stanowi trzeci najwyższy wynik w historii spośród serii filmowych. Rowling rozszerzyła cykl siedmiu książek o dodatkowe utwory literackie osadzone w świecie magii, a także sztukę teatralną Harry Potter i przeklęte dziecko oraz serwis internetowy Pottermore. Warner Bros. Pictures produkuje osadzony w świecie magii cykl filmowych spin-offów serii Harry Potter, zatytułowany Fantastyczne zwierzęta (od 2016 roku). Franczyza obejmuje także gry wideo, audiobooki i parki rozrywki. W 2016 roku wartość franczyzy Harry Potter wyceniono na 25 miliardów dolarów amerykańskich.

Spis treści

Lista powieści | edytuj kod

Świat przedstawiony i fabuła | edytuj kod

 Zobacz też: Zaklęcia z cyklu Harry Potter.

Fabuła Harry’ego Pottera osadzona jest w świecie magii, istniejącym równolegle do świata niemagicznego, tak zwanego mugolskiego. Świat magii tworzy społeczność czarodziejów, czyli ludzi obdarzonych zdolnością używania magii. W większości są to przedstawiciele rodzin czarodziejskich. W skład społeczności wchodzą także charłaki, czyli osoby z rodzin czarodziejskich, które nie przejawiają zdolności magicznych, a także czarodzieje pochodzący z rodzin mugolskich, nazywani mugolakami. Elementami świata magii są obiekty takie jak zaklęcia, różdżki, eliksiry, latające miotły, poruszające się obrazy czy waluty pieniężne. Ponadto, Rowling wykreowała szereg własnych pojęć, obiektów czy środków komunikacji. Częścią świata magii są również duchy oraz magiczne zwierzęta i stwory wywodzące się z folkloru i mitologii. Czarodzieje stworzyli także własny sport, quidditch, którego gracze latają na miotłach.

W przeciwieństwie do chociażby Narnii z cyklu Opowieści z Narnii C.S. Lewisa czy Śródziemia z legendarium J.R.R. Tolkiena, świat magii nie jest odrębnym światem. Istnieje wewnątrz świata rzeczywistego i składa się z rzeczywistych ludzi, wśród których panuje podział na osoby magiczne i mugoli. W związku z tym Harry Potter obejmuje elementy świata rzeczywistego, w tym miejsca akcji. Świat magii istnieje w tajemnicy przed mugolami, a prawo czarodziejskie zakazuje używania magii w obecności osób niemagicznych.

Replika Hogwartu w parku rozrywki Universal’s Islands of Adventure w Orlando

Choć świat magii obejmuje całą Ziemię, akcja powieści skupia się na Wielkiej Brytanii. Funkcjonuje w niej lokalne Ministerstwo Magii w Londynie, zajmujące się administracją i ukrywaniem społeczności czarodziejskiej w tajemnicy przed Mugolami. Brytyjska młodzież uczy się magii w Szkole Magii i Czarodziejstwa w Hogwarcie – zamku w Szkocji, w którym mieści się także internat. Nauka w Hogwarcie trwa siedem lat i rozpoczyna się w wieku jedenastu lat, a uczniowie podzieleni są pomiędzy cztery domy: Gryffindor, Hufflepuff, Ravenclaw i Slytherin, nazwane na cześć czterech założycieli szkoły.

Główna akcja Harry’ego Pottera obejmuje wydarzenia od 1991 do 1998 roku, choć w powieściach pojawiły się także retrospekcje i epilog z 2017 roku. Akcja każdej powieści trwa od wakacji do zakończenia następnego roku szkolnego.

Tomy 1–4 | edytuj kod

 Główne artykuły: Harry Potter i Kamień Filozoficzny (powieść), Harry Potter i Komnata Tajemnic (powieść), Harry Potter i więzień Azkabanu (powieść)Harry Potter i Czara Ognia (powieść).

Osierocony w okresie niemowlęcym Harry Potter jest wychowywany przez spokrewnioną rodzinę Dursleyów, którzy traktują z pogardą. W dniu jedenastych urodzin chłopiec poznaje gajowego Hogwartu, Rubeusa Hagrida, który wyjawia jego przynależność do świata magii, ukrywaną przez Dursleyów w tajemnicy. Harry dowiaduje się, że dziesięć lat wcześniej czarnoksiężnik Lord Voldemort zamordował jego rodziców, a następnie chciał zabić jego, jednak jego mordercze zaklęcie się odbiło. Od tej pory Voldemort zniknął, a Harry stał się w społeczności czarodziejskiej żywą legendą i symbolem pokonania czarnoksiężnika, który wraz ze swoimi poplecznikami zwanymi śmierciożercami terroryzował świat magii. We wrześniu chłopiec rozpoczyna naukę w Hogwarcie. Zostaje przydzielony do Gryffindoru, gdzie zaprzyjaźnia się z Ronem Weasleyem i Hermioną Granger. Poza Hagridem w szkole pracują między innymi: przejawiający niechęć do Harry’ego nauczyciel eliksirów Severus Snape, jąkający się nauczyciel obrony przed czarną magią Kwiryniusz Quirell oraz piastujący posadę dyrektora Albus Dumbledore, uważany za najpotężniejszego żyjącego czarodzieja. Harry, Ron i Hermiona odkrywają, że w zamku został ukryty zapewniający długowieczność kamień filozoficzny. Pod koniec roku szkolnego bohaterowie, podejrzewając, że Snape chce go wykraść, udają się do komnaty, w której kamień jest ukryty. Okazuje się, że przebywa tam opętany przez Voldemorta Quirrell. Harry’emu udaje się go powstrzymać przed zabraniem kamienia, wskutek czego Voldemort opuszcza ciało Quirrella, ten zaś umiera.

Fanowskie grafiki przedstawiające Harry’ego, Rona i Hermionę

Gdy Harry, Ron i Hermiona powracają do Hogwartu na drugi rok, naukę rozpoczyna siostra Rona, Ginny Weasley. W szkole dochodzi do serii ataków na mieszkańców, którzy są petryfikowani. Na ścianie pojawia się napis o ponownym otwarciu Komnaty Tajemnic, którą według legendy zbudował jeden z założycieli Hogwartu, Salazar Slytherin. Miał on umieścić wewnątrz zabijającego wzrokiem bazyliszka, zaś Komnatę może otworzyć tylko dziedzic Slytherina. Podczas zajęć uczniowie odkrywają, że Harry posiada bardzo rzadką znajomość mowy wężów, kojarzoną ze Slytherinem i czarną magią, wskutek czego padają na niego oskarżenia o odpowiedzialność za ataki. Po tym, jak Hermiona zostaje spetryfikowana, Harry odkrywa wejście do Komnaty i udaje się do środka. Znajduje nieprzytomną Ginny oraz żywe wspomnienie nastoletniego Voldemorta, które przez ostatni rok opętało Ginny poprzez dziennik czarnoksiężnika z czasów szkolnych. Harry niszczy dziennik i zabija bazyliszka, a w kolejnych dniach spetryfikowani bohaterowie zostają ożywieni.

Replika Hogsmeade w parku rozrywki Universal’s Islands of Adventure w Orlando

W wakacje przed rozpoczęciem przez Harry’ego, Rona i Hermionę trzeciego roku w Hogwarcie z więzienia czarodziejów, Azkabanu, ucieka seryjny morderca Syriusz Black. Harry dowiaduje się, że Black przyjaźnił się z jego rodzicami, a następnie zdradził Voldemortowi miejsce ich pobytu i dokonał masowego mordu. Spodziewając się, iż Black będzie próbował zabić Harry’ego, Ministerstwo Magii zwiększa w Hogwarcie środki ochronne. Szkoła jest patrolowana przez dementorów, upiorne stworzenia strzegące Azkabanu i wysysające z ludzi szczęście, ale mimo tego Blackowi udaje się dostać do zamku. Tymczasem Harry nawiązuje bliską relację z nowym nauczycielem obrony przed czarną magią i dawnym przyjacielem jego rodziców, Remusem Lupinem. Pod koniec roku szkolnego Harry, Ron i Hermiona trafiają na Blacka w pobliskiej wiosce Hogsmeade. Dowiadują się od niego i Lupina, iż Black został niesłusznie umieszczony w Azkabanie, a w rzeczywistości zdrady Potterów i masowego mordu dokonał ich szkolny przyjaciel Peter Pettigrew, od tamtej pory żyjący z rodziną Weasleyów jako szczur. Pettigrew ucieka od Rona, zaś Black kontynuuje ukrywanie się, nawiązując z Harrym przyjaźń.

Wkrótce po tych wydarzeniach Harry’ego zaczynają prześladować sny i wizje związane z Voldemortem. Tymczasem podczas następnego roku szkolnego Hogwart organizuje Turniej Trójmagiczny, w którym ma rywalizować trójka uczniów reprezentujących różne szkoły czarodziejskie: Hogwart, francuską Beauxbatons i bułgarski Durmstrang. Czara Ognia, która tradycyjnie wybiera uczestników, wyłania wbrew regulaminowi czterech reprezentantów, w tym Harry’ego. Mimo zbyt młodego wieku zostaje on zmuszony przez organizatorów do wzięcia udziału. Podczas trzeciego i ostatniego zadania Harry i drugi reprezentant Hogwartu, Cedrik Diggory, przenoszą się po dotknięciu turniejowego pucharu na cmentarz. Pettigrew zabija Cedrika, po czym używa krwi Harry’ego do przywrócenia osłabionemu Voldemortowi ciała i mocy magicznej. Odrodzony czarnoksiężnik usiłuje zabić Pottera, któremu udaje się powrócić do Hogwartu i w tragicznych okolicznościach wygrać turniej. Okazuje się, że śmierciożerca Barty Crouch Junior przez cały rok szkolny podszywał się pod nowego nauczyciela obrony przed czarną magią, Alastora Moody’ego, oszukał Czarę Ognia i zaczarował puchar, by przenieść Harry’ego do Voldemorta.

Tomy 5–7 | edytuj kod

 Główne artykuły: Harry Potter i Zakon Feniksa (powieść), Harry Potter i Książę Półkrwi (powieść)Harry Potter i Insygnia Śmierci (powieść). Dom służący w filmach jako siedziba Zakonu Feniksa

Dumbledore wznawia działalność Zakonu Feniksa – tajnej organizacji, utworzonej przed laty w celu przeciwdziałania Voldemortowi i śmierciożercom. Jej członkami są między innymi Black, Lupin, Moody, Weasleyowie i Snape. Tymczasem Ministerstwo Magii nie uznaje wiadomości o powrocie Voldemorta. W największej gazecie społeczności czarodziejskiej, „Proroku Codziennym”, trwa kampania wymierzona przeciwko Harry’emu i Dumbledore’owi, zarzucająca im kłamstwa i spisek mający na celu przejęcie władzy. W wakacje Harry i Dudley Dursley zostają zaatakowani przez dementorów. Ministerstwo organizuje pokazowy proces Harry’ego w sprawie nielegalnego użycia magii w obecności mugola, wyrok jest jednak uniewinniający. Tymczasem posadę nauczycielki obrony przed czarną magią obejmuje pracownica Ministerstwa, Dolores Umbridge, która zakazuje używania magii podczas zajęć i stosuje na Harrym kary cielesne za rzekome kłamstwa na temat powrotu Voldemorta. Wkrótce zostaje mianowana Wielkim Inkwizytorem Hogwartu, co daje jej dodatkowe prawa do zarządzania szkołą.

Harry dzięki wizjom ma wzgląd do umysłu Voldemorta. Odkrywa w ten sposób, iż Voldemort pragnie zdobyć ukrytą w Ministerstwie Magii broń. Widząc w jednej z wizji, iż czarnoksiężnik torturuje tam Blacka, udaje się ze szkolnymi przyjaciółmi do gmachu Ministerstwa. Dochodzi tam do walki między śmierciożercami a Zakonem Feniksa, w której ginie Black. Zjawiają się też urzędnicy, którzy widzą Voldemorta, wskutek czego Ministerstwo uznaje jego powrót i usuwa Umbridge z Hogwartu. Dumbledore zdradza Harry’emu, że podczas walki została zniszczona kryształowa kula z treścią przepowiedni, według której Harry ma moc pokonania Voldemorta, a jeden z nich zabije drugiego.

Podczas szóstego roku nauki w Hogwarcie Harry odbywa prywatne lekcje z Dumbledorem, podczas których poznaje życie Voldemorta. Dzięki wspomnieniu zdobytemu od nowego nauczyciela, Horacego Slughorna, dowiadują się, iż Voldemort planował podzielenie swojej duszy i umieszczenie jej fragmentów w przedmiotach, zwanych horkruksami. Dedukują, iż dzięki temu przeżył mimo zniszczenia ciała wskutek morderczego zaklęcia, odbitego przez Harry’ego w dniu śmierci jego rodziców, a warunkiem ostatecznego pokonania Voldemorta jest zniszczenie horkruksów. Dwa z nich, w tym dziennik, który opętał Ginny, zostały już zniszczone. Harry i Dumbledore udają się do jaskini, skąd zabierają medalion, który – jak sądzą – jest kolejnym horkruksem. W międzyczasie do Hogwartu przedostają się śmierciożercy, do których dołącza Snape. Po powrocie do zamku Dumbledore zostaje przez niego zamordowany. Harry, Ron i Hermiona odkrywają, że medalion jest fałszywy, a prawdziwy horkruks z jaskini został już wcześniej zabrany. Bohaterowie postanawiają nie wracać do Hogwartu na siódmy i ostatni rok nauki, by w tym czasie odnaleźć i zniszczyć pozostałe horkruksy. Podczas wakacji Voldemort i śmierciożercy dokonują zamachu stanu i przejmują władzę w świecie magii. Harry, Ron i Hermiona rozpoczynają życie w ukryciu, przemieszczając się z miejsca do miejsca, bez wskazówek, gdzie szukać kolejne horkruksy.

Symbol Insygniów Śmierci

Bohaterowie odkrywają, że prawdziwy medalion posiada Umbridge. Zakradają się do Ministerstwa Magii, wykradają go jej, a następnie niszczą. Podczas wielomiesięcznej tułaczki odkrywają, że celem Voldemorta jest znalezienie legendarnych Insygniów Śmierci, trzech przedmiotów dających posiadaczowi moc pokonania śmierci. Zostają schwytani przez śmierciożerców, jednak udaje im się uciec, uprzednio dedukując, że kolejny horkruks jest ukryty w Banku Gringotta. Dostają się do środka i go wykradają. Dzięki wizjom Harry dochodzi do wniosku, że piąty horkruks jest ukryty w Hogwarcie, zaś szóstym jest Nagini. Bohaterowie udają się do szkoły, gdzie zjawiają się śmierciożercy i Zakon Feniksa. Dochodzi do całonocnej bitwy, podczas której zostają zniszczone oba horkruksy. Harry zdobywa wspomnienia umierającego Snape’a, z których wynika, że dawny nauczyciel eliksirów był szpiegiem Dumbledore’a u śmierciożerców, a Harry jest siódmym, nieumyślnie stworzonym horkruksem. Bohater pozwala Voldemortowi się zabić, pragnąc w ten sposób zniszczyć ostatniego hokruksa. Udaje mu się jednak raz jeszcze przeżyć mordercze zaklęcie. Osłabiony i pozbawiony horkruksów Voldemort zostaje ostatecznie pokonany i umiera.

W epilogu Harry z Ginny oraz Ron z Hermioną są małżeństwami, a ich dzieci udają się do Hogwartu.

Analiza | edytuj kod

Gatunki | edytuj kod

Harry Potter jest cyklem powieści młodzieżowych, kierowanych do młodych dorosłych. Seria reprezentuje przede wszystkim fantasy, w szczególności urban fantasy, low fantasy[2], wainscot fantasy[3] i contemporary fantasy. Styl jest głównie dramatyczny i utrzymany w mrocznym klimacie, choć książki zawierają elementy tragikomedii i czarnej komedii. Harry Potter ma ponadto elementy bildungsromanu, powieści przygodowej, horroru, dreszczowca i romansu. Poza kilkoma rozdziałami, książki są napisane w narracji trzecioosobowej.

Inspiracje | edytuj kod

Harry Potter wpisuje się w tradycję brytyjskiej literatury dziecięcej, której akcja jest osadzona w szkole z internatem. Literaturoznawczyni Lana A. Whited napisała w książce The Ivory Tower and Harry Potter: Perspectives on a Literary Phenomenon, że powieści Rowling są „spadkobiercami Szkolnych lat Toma Browna Thomasa Hughesa oraz innych powieści o życiu w brytyjskiej szkole publicznej z epok wiktoriańskiej i edwardiańskiej[4].

Harry Potter czerpie także z obrazowości średniowiecznej i legend o Królu Arturze. Bohaterowie piszą na pergaminach, zaklęcia wywodzą się z łaciny, sowy pełnią funkcję posłańców listów, a w Świecie Magii żyją smoki. Umiejscowienie Hogwartu w starym zamku, w którym na ścianach wiszą herby i zbroje, nawiązuje do Camelotu. Z kolei postać Albusa Dumbledore’a, wielkiego czarodzieja i mentora Harry’ego, przypomina Merlina. Heather Arden i Kathryn Lorenz, profesorowie Uniwersytetu w Cincinnati, zwrócili w artykule „The Harry Potter Stories and French Arthurian Romance” uwagę na podobieństwa Harry’ego Pottera do francuskojęzycznych legend arturiańskich, podkreślając, że Rowling ukończyła literaturę francuską na University of Exeter i przez rok mieszkała we Francji. Według Arden i Lorenz postać Harry’ego została wykreowana na wzór Parsifala[5].

Motywy i interpretacje | edytuj kod

Rowling wyznała: „Moje książki są przede wszystkim o śmierci. Zaczynają się od śmierci rodziców Harry’ego. Jest obsesja Voldemorta na punkcie pokonania śmierci i osiągnięcia za wszelką cenę nieśmiertelności. Poniekąd rozumiem tę obsesję, wszyscy boimy się śmierci”[6].

Autorka przyznała, że w powieściach pojawiają się w dużej mierze paralelizmy do chrześcijaństwa i problemy natury religijnej. Choć początkowo starała się ukryć chrześcijańskie nawiązania, z czasem korzystała z nich w wyraźniejszy sposób, choćby cytując Ewangelię Mateusza i 1. List do Koryntian z Biblii Króla Jakuba w scenie wizyty Harry’ego na grobie rodziców. Hermiona tłumaczy Harry’emu, że te wersy dotyczą życia pośmiertnego, co zdaniem Rowling stanowi podstawę rozważań na temat zmartwychwstania i stanowi uosobienie idei Harry’ego Pottera[7]. Ponadto autorka kreuje Dumbledore’a na wzór Boga jako bohatera o niemalże boskim wymiarze, zaufanego przywódcę, przewodzącemu Harry’emu w jego zadaniu. W szczególności ta kreacja jest widoczna w siódmym tomie, podczas odbywającej się w niesprecyzowanym miejscu rozmowy Dumbledore’a z Harrym po zabiciu w nim horkruksa.

Naukowcy i dziennikarze zwracali uwagę na inne interpretacje Harry’ego Pottera, szczególnie w aspekcie polityczno-społecznym. W powieściach pojawiają się motywy dążenia do normalności, opresji u walki o przetrwanie[8]. Rowling wyznała, że cykl stanowi „długi apel o tolerancję i zaprzestanie bigoterii”, a jego ważnym przesłaniem jest konieczność kwestionowania autorytetów oraz umiejętności oceny, czy media mówią prawdę[9].

Etymologia | edytuj kod

Słowa w powieściach w dużej mierze wywodzą się z łaciny, co Rowling uzasadniła przywiązaniem świata czarodziejskiego do archaizmów[10]. Łacińskie imiona bądź nazwiska postaci nawiązują do ich cech, przykładowo Severus oznacza „silny”, Albus „biały”, zaś Draco „smok” lub „wąż”. Z kolei nazwisko wilkołaka Lupina jest zniekształceniem słowa „lupus” oznaczającego „wilka”. Z łaciny wywodzą się także zaklęcia: przywołujące Accio oznacza „wzywam”, tworzące światło Lumos jest zniekształceniem „lumen” oznaczającego „światło”, z kolei rozbrajające Expelliarmus jest połączeniem słów „expello” i „arma”, oznaczających kolejno „wyrzucam” i „broń”[10][11].

Kolejnym źródłem pochodzenia nazw jest mitologia rzymska. Pomona Sprout, nauczycielka zielarstwa, jest nazwana na cześć Pomony, bogini sadów, ogrodów i drzew owocowych, zaś Minerwa McGonagall, nauczycielka transmutacji, na cześć Minerwy, bogini mądrości, nauki i literatury. Kwiryniusz Quirrell, na którego tyle głowy znajdowała się twarz Lorda Voldemorta, nawiązuje do przedstawianego z dwoma twarzami Janusa, niekiedy nazywanego Januszem Kwirynem[10].

Powstanie i publikacja | edytuj kod

J.K. Rowling w 1999

Pomysł na opowieść o Harrym Potterze narodził się u Rowling podczas podróży zatłoczonym pociągiem z Manchesteru do Londynu w 1990 roku. Autorka wspominała:

Choć pisałam niemal bez przerwy od kiedy miałam sześć lat, nigdy dotąd nie byłam tak podekscytowana. Ku mojej ogromnej frustracji, nie miałam przy sobie działającego długopisu i wstydziłam się poprosić kogoś o pożyczenie mi jakiegoś. Teraz myślę, że wyszło mi to na dobre, bo przez cztery godziny jazdy opóźnionym pociągiem siedziałam i myślałem, pomysły kłębiły mi się w głowie, a ten chudy, czarnowłosy czarodziej w okularach stawał się coraz bardziej realny. Zapewne gdybym spisywała pomysły na papier, część z nich bym odrzucała (choć zastanawia mnie, ile pomysłów z tej podróży zapomniałam przed wzięciem długopisu).

J.K. Rowling, [12]

Rowling zaczęła pisać Harry’ego Pottera i Kamień Filozoficzny tego samego wieczoru, choć początkowy kształt powieści nie przypominał jej ostatecznej wersji. W grudniu 1990 zmarła jej matka, co miało znaczący wpływ na treść książki. W latach 1991–1994 powieść powstawała w Porto, gdzie Rowling pracowała wieczorami jako nauczycielka języka angielskiego, a za dnia pisała, słuchając koncertu skrzypcowego Piotra Czajkowskiego. Po przeprowadzce do Edynburga w 1994 pisarka tworzyła powieść w kawiarniach, w towarzystwie śpiącej w wózku córki, Jessiki. Ostatecznie książka została ukończona w 1995 roku[12][13].

Rowling wysłała rękopis trzech pierwszych rozdziałów do agenta literackiego, który natychmiast go odrzucił. Kolejny agent, Christopher Little, przez rok poszukiwał dla Rowling wydawnictwa. Dopiero w sierpniu 1996[12], po odrzuceniu oferty przez dwanaście innych wydawnictw[14], Bloomsbury Publishing zaoferowało Rowling 2500 funtów brytyjskich zaliczki za publikację powieści[15]. Nigel Newton, prezes Bloomsbury, został przekonany do wydania Harry’ego Pottera i Kamienia Filozoficznego przez ośmioletnią córkę Alice, którą zachwycił przeczytany fragment[16]. Wydawnictwo zasugerowało autorce, żeby przyjęła pseudonim, gdyż książka napisana przez kobietę może odnieść mniejszy sukces. Rowling postanowiła przyjąć inicjały J.K. od swojego imienia Joanne i imienia prababci, Kathleen (w rzeczywistości Rowling nie posiada drugiego imienia)[17].

Premiera Harry’ego Pottera i Kamienia Filozoficznego na terenie Wielkiej Brytanii odbyła się 26 czerwca 1997 roku. Pierwszy wydruk obejmował 500 egzemplarzy, z czego 300 zostało wysłane do bibliotek[18]. Amerykańskie wydawnictwo Scholastic Corporation kupiło za 105 tysięcy dolarów amerykańskich prawa do publikacji powieści na terenie Stanów Zjednoczonych[19]. Arthur Levine, edytor Scholastic, uznał, że słowo „filozof” brzmi archaicznie, więc tytuł książki na terenie Stanów został zmieniony na Harry Potter and the Sorcerer’s Stone (tłumaczenie: Harry Potter i Kamień Czarodzieja). Rowling przyznała, że żałuje zgody na zmianę i nie wyraziłaby jej, gdyby miała wówczas silniejszą pozycję[20].

Hotel Balmoral w Edynburgu, gdzie Rowling zakończyła pisanie Harry’ego Pottera

11 stycznia 2007 roku Rowling zamieściła na plecach popiersia Hermesa w hotelu Balmoral w Edynburgu napis: „11 stycznia 2007, w tym pokoju (552), J.K. Rowling skończyła pisanie Harry’ego Pottera i Insygniów Śmierci[21]. Autorka wyznała, że ostatni rozdział ostatniej powieści z cyklu pod tym właśnie tytułem napisała około 1990 roku[22]. Premiera książki odbyła się 21 lipca 2007 roku[23].

Oprawa graficzna i tłumaczenia | edytuj kod

Na okładce pierwszego brytyjskiego wydania Harry’ego Pottera i Kamienia Filozoficznego znalazł się rysunek Thomasa Taylora[24]. Okładki późniejszych części ilustrowali Cliff Wright (część druga i trzecia), Giles Greenfield (czwarta) i Jason Cockcroft (piąta, szósta i siódma)[25]. W późniejszych latach Bloomsbury wydał edycje dla dorosłych z czarno-białymi obrazkami na okładkach[26]. Amerykańskie wydania (okładki i obrazki na początkach rozdziałów) ilustrowała Mary GrandPré[25]. Jej oprawa graficzna została także wykorzystana w polskich wydaniach[27].

Harry Potter został przetłumaczony na 80 języków, co czyni z Rowling jednego z najczęściej tłumaczonych pisarzy w historii[28]. Pierwszy tom został wydany w języku starogreckim, co czyni go najdłuższym tekstem w tym języku od czasów tworzącego w III wieku Heliodora z Emesy[29].

Wydanie polskojęzyczne | edytuj kod

Little wysłał Harry’ego Pottera do kilku polskich wydawnictw, jednak żadne z nich nie wyraziło zainteresowaniem publikacją książek[30]. W 1999 roku Robert Gamble, założyciel poznańskiego wydawnictwa Media Rodzina, złożył agentowi Rowling ofertę wydania trzech pierwszych tomów Harry’ego Pottera w Polsce. Za pośrednictwem znajomej anglikańskiej pastor poznał pisarkę w Edynburgu i przekonał ją do przyjęcia oferty[31]. Pierwsze polskojęzyczne wydanie Harry’ego Pottera i Kamienia Filozoficznego, które ukazało się w kwietniu 2000 roku, obejmowało 5 tysięcy egzemplarzy. Jeszcze w tym samym roku ukazały się dodruki oraz tom drugi, Harry Potter i Komnata Tajemnic[30]. Premiera ostatniej części, Harry’ego Pottera i Insygniów Śmierci, odbyła się w styczniu 2008 roku[1]. W grudniu 2012 roku Media Rodzina opublikowała całą serię w nowej, czarnej oprawie graficznej, adresowanej dla dorosłych czytelników[1]. Wszystkie siedem tomów przetłumaczył na język polski Andrzej Polkowski[32]. Pod wpływem uwag czytelników Media Rodzina wprowadzała w nowych dodrukach poprawki w tłumaczeniu. Przykładowo, w pierwszym wydaniu pierwszego tomu słowo „mugole” było pisane z wielkiej litery[30].

Adaptacje filmowe | edytuj kod

 Główny artykuł: Harry Potter (seria filmów).

W 1998 roku Rowling sprzedała wytwórni Warner Bros. za milion funtów prawa do ekranizacji czterech pierwszych powieści z serii Harry Potter. Jej żądaniem było obsadzenie tylko brytyjskich aktorów, z możliwymi wyjątkami tylko na rzecz Irlandczyków i poza postaciami spoza Anglii z czwartego tomu. Producentem całej serii, który przedstawił wytwórni pomysł adaptacji Harry’ego Pottera, jest David Heyman. W 2000 roku Chris Columbus został zatrudniony jako reżyser, zaś Steven Kloves jako scenarzysta. Po wielomiesięcznych przesłuchaniach Daniel Radcliffe, Rupert Grint i Emma Watson zostali obsadzeni w rolach kolejno Harry’ego, Rona i Hermiony.

Zdjęcia do filmu Harry Potter i Kamień Filozoficzny rozpoczęła się w październiku 2000 roku. Seria objęła osiem filmów, jako że siódmy i ostatni tom został zekranizowany w dwóch filmach. Zdjęcia do ostatniego filmu zakończymy się w grudniu 2010 roku. Przez cały, ponad dziesięcioletni okres kręcenia Harry’ego Pottera Rowling miała czynną kontrolę artystyczną, ponadto została obsadzona jako producent wykonawczy ostatnich dwóch części. Kloves napisał scenariusz do siedmiu części, jedynie w piątej został zastąpiony przez Michaela Goldenberga. Po dwóch pierwszych częściach Columbus zrezygnował z reżyserii, pracując nad trzecią częścią już tylko jako producent, z kolei reżyserem został Alfonso Cuarón. Czwarta część została wyreżyserowna przez Mike’a Newella, zaś cztery ostatnie przez Davida Yatesa.

Filmy z serii Harry Potter odniosły olbrzymi sukces komercyjny, przynosząc ponad 7,7 miliarda dolarów amerykańskich dochodu. Czyni go to trzecią najbardziej dochodową serią filmową w historii, zaraz za Marvel Cinematic Universe i Gwiezdnymi wojnami.

Lista filmów | edytuj kod

Kontynuacje | edytuj kod

W międzyczasie wydane zostały również książki Fantastyczne zwierzęta i jak je znaleźć (ang. Fantastic Beasts and Where to Find Them) oraz Quidditch przez wieki (ang. Quidditch Through the Ages), rozwijające świat Harry’ego Pottera, z których dochód został przeznaczony na cele charytatywne.

Po napisaniu siódmego tomu autorka napisała książkę, wydaną pierwotnie w siedmiu odręcznie pisanych i ilustrowanych egzemplarzach, pod tytułem Baśnie barda Beedle’a (ang. The Tales of Beedle the Bard). Niespełna rok później książka trafiła do sprzedaży detalicznej.

W maju 2008 roku natomiast, Rowling napisała na potrzeby aukcji prequel serii Harry Potter liczący 800 słów. Tekst został zlicytowany 10 czerwca na cele dobroczynne. Akcja opowieści dzieje się 3 lata przed narodzinami Harry’ego i dotyczy przygody Jamesa Pottera i Syriusza Blacka z mugolskimi policjantami.

Latem 2016 odbyła się premiera spektaklu Harry Potter i przeklęte dziecko na londyńskim West Endzie[33]. Przedstawienie jest oparte na zupełnie nowej historii, współtworzonej przez Rowling wraz z Jackiem Thorne’em (scenariusz) i Johnem Tiffanym (reżyseria). 31 lipca 2016 scenariusz przedstawienia ukazał się w formie książkowej nakładem wydawnictwa Little, Brown[34].

Pottermore | edytuj kod

 Osobny artykuł: Pottermore.

W kwietniu 2012 roku, Rowling uruchomiła portal internetowy Pottermore, na którym znajdują się liczne gry i zabawy, nawiązujące do wydarzeń w powieściach. Dodatkowo, autorka co jakiś czas zamieszcza na nim krótkie opowiadania i ciekawostki na temat dalszych losów bohaterów serii.

Sukces i kontrowersje | edytuj kod

W sumie sagę przetłumaczono (nie zawsze w całości) na 67 języków. Wszystkie siedem części spotkało się z olbrzymim uznaniem na całym świecie i odniosło potężny sukces. Za sprawą 450 milionów egzemplarzy, Harry Potter jest najlepiej sprzedającą się serią książek w historii. Z drugiej strony, powieści wywołały sporo sporów i kontrowersji, w tym religijnych i politycznych.

Autorka uparcie strzegła tajemnic serii, podając jedynie lakoniczne informacje dotyczące kolejnych tomów serii. Także wydawcy na całym świecie zabraniali rozpowszechniania książek przed premierą, zobowiązując recenzentów i swoich pracowników do zachowania fabuły książki w tajemnicy.

Sukces cyklu przyczynił się do powstania olbrzymiej marki wartej 15 miliardów dolarów. Przede wszystkim, najważniejszą jej częścią jest seria ośmiu ekranizacji filmowych (ostatni film podzielono na dwie części) wyprodukowanych w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych przez Warner Bros. i zaprezentowanych między rokiem 2001 a 2011. Za sprawą 7,7 miliarda dolarów była to najbardziej dochodowa seria filmów w historii (dopiero w 2015 została zepchnięta na drugie miejsce przez Marvel Cinematic Universe[35]), ponadto każda pojedyncza część plasuje się w czołówce najbardziej kasowych produkcji wszech czasów. Kolejnymi elementami marki są gry komputerowe, audiobooki oraz dwa parki rozrywki.

Liczba sprzedanych książek | edytuj kod

Polska

Świat

  • 2000 – 30 mln egz.
  • 2003 – 200 mln egz.
  • 2007 – 325 mln egz. (stan na lipiec)
  • 2013 – 450 mln egz.[36]

Krytyka organizacji religijnych | edytuj kod

Wraz ze wzrostem popularności książek o Harrym Potterze w kręgach religijnych zaczęła narastać krytyka twórczości J.K. Rowling. Niektóre środowiska chrześcijańskie zarzucają serii promowanie magii i okultyzmu, twierdząc, że wizja dzieci praktykujących magię i spożywających substancje wywołujące zmiany fizyczne i psychiczne może oswajać młody umysł z praktykami charakterystycznymi dla satanizmu i neopoganizmu, jednocześnie umniejszając znaczenie religii. Fabuła książek nie uwzględnia sfery religijnej, a przedstawione życie jest pozbawione wpływu religii[37]. Benedykt XVI wyraził dezaprobatę wobec treści książek jeszcze jako kardynał[38].

Identyczną krytykę jak środowiska chrześcijańskie wobec twórczości J.K. Rowling prezentują również środowiska muzułmańskie. Według imamów i mułłów książki o Harrym Potterze odciągają dzieci od religii i Boga[39][40], opisując magiczne i fantastyczne elementy rzeczywistości, stojące w sprzeczności z religią.

Marketing | edytuj kod

Ludzie w księgarni podczas premiery siódmej części Harry’ego Pottera

Seria o Harrym Potterze odniosła olbrzymi sukces komercyjny na świecie w zakresie wyników sprzedaży książek, gadżetów promocyjnych, gier komputerowych, oglądalności w kinach czy sprzedaży filmów. Została zaliczona do jednej z ważniejszych wydarzeń współczesnej popkultury. Książki zostały przetłumaczone na ponad siedemdziesiąt języków[41]. Prawami do sfilmowania wszystkich części serii dysponuje wytwórnia Warner Brothers. Zjawisko fascynacji światem Harry’ego Pottera nazwano potteromanią. J.K. Rowling w 2003 roku zajęła piąte miejsce na opublikowanej na łamach Sunday Times liście 500 najlepiej zarabiających Brytyjczyków.

Gry | edytuj kod

Opracowania | edytuj kod

  • Tezaurus Harry Potter, aut. Andrzej Polkowski i Joanna Lipińska
  • Księga wiedzy czarodziejskiej: Przewodnik po zaczarowanym świecie Harry’ego Pottera, aut. Allan Zola Krodzek i Elizabeth Krodzek
  • Potterowa myślodsiewnia: Tajemnica świata magii Harry’ego Pottera, aut. Karen Farrington o Lewis Constable
  • Harry Potter i filozofia: Przewodnik po Hogwarcie dla mugoli, aut. William Irwin, Gregory Bassham

Parodie | edytuj kod

  • Książki
    • Barry Trotter Michaela Gerbera, seria parodii książek o Harrym Potterze, będąca jednocześnie satyrą na zjawisko potteromanii. W Polsce wszystkie części Barry’ego Trottera ukazały się nakładem wydawnictwa Mag. Serię przełożyła Paulina Braiter-Ziemkiewicz. Dotychczas ukazały się:
      • Barry Trotter i bezczelna parodia (Barry Trotter and the Unauthorized Parody lub Barry Trotter and the Shameless Parody)
      • Barry Trotter i niepotrzebna kontynuacja (Barry Trotter and the Unnecessary Sequel)
      • Barry Trotter i końska kuracja (Barry Trotter and the Dead Horse)
    • Porri Gatter Andrieja Żwalewskiego i Igora Mytki, wydane na Białorusi
    • Tania Grotter Dmitrija Jemeca, seria parodii Harry’ego Pottera wydawana w Rosji nakładem wydawnictwa Eksmo, pierwsza część ukazała się także w Holandii. Swego czasu książki budziły kontrowersje, traktowane były jako plagiat. Dotychczas ukazały się:
      • Таня Гроттер и магический контрабас (Tania Grotter i magiczny kontrabas)
      • Таня Гроттер и Исчезающий Этаж (Tania Grotter i znikające piętro)
      • Таня Гроттер и Золотая Пиявка (Tania Grotter i złota pijawka)
      • Таня Гроттер и трон Древнира (Tania Grotter i tron Drevnira)
      • Таня Гроттер и посох волхвов (Tania Grotter i kostur magów)
      • Таня Гроттер и молот Перуна (Tania Grotter i młot Peruna)
      • Таня Гроттер и пенсне Ноя (Tania Grotter i pince-nez Noya)
      • Таня Гроттер и ботинки кентавра (Tania Grotter i buty centaura)
      • Таня Гроттер и колодец Посейдона(Tania Grotter i studnia Posejdona)
      • Таня Гроттер и локон Афродиты (Tania Grotter i lok Afrodyty)
      • Таня Гроттер и перстень с жемчужиной (Tania Grotter i Pierścień z Perłą)
      • Таня Гроттер и проклятье некромага (Tania Grotter i Przekleństwo Nekromanta)
    • Rafael Bielecki Aniki Stasińskiej[42], parodia opowiadająca o polskim nastolatku, który trafia do Hogpartu (odpowiednika Hogwartu) z czasów Huncwotów. Książka wydana została przez wydawnictwo Kotori. Dotychczas ukazały się dwie części:
      • Rafael Bielecki: Pół roku bez wyroku
      • Rafael Bielecki: Pół sensu bezsensu
    • oprócz autoryzowanych parodii pojawiły się setki innych, publikowanych przez fanów, m.in. w Internecie (fan fiction)
  • Skecze dla Saturday Night Live
    • Welcome Back, Potterteaser nowego programu; wyświetlony 12 listopada 2002 roku
    • Hogwart’s Academy – wyświetlony 1 maja 2004 roku
  • Inne
    • Harry Potter został sparodiowany w popularnym serialu dla dzieci i młodzieży Z innej beczki emitowanym na kanale Disney Channel. Jego postać została ukazana m.in. w Kole Fortuny, Harry Potter w prawdziwym świecie. W serialu ukazało się również kilka skeczy o Lordzie Voldemorcie, np. sklep Voldemart.
    • Harry Potter i inne postaci z książek J.K. Rowling zostały sparodiowane w filmie Wielkie kino. W tej parodii Harry, Ron i Hermiona mimo iż mają 14 lat wyglądają na 30–40 lat. Harry jest tam erotomanem, któremu spodobały się kobiece kształty Zuzanny oraz uczy Piotra walczyć mieczem – w wyniku nauki ginie Minerwa McGonagall, Hagrid i Albus Dumbledore. Ron z kolei w tym filmie jest otyłym, dorosłym mężczyzną z wąsem, uczącym Zuzannę strzelać z łuku, w wyniku czego sam dostaje strzałą w szyję i umiera. Hermiona wygląda na starszą kobietę, pali papierosy i jest w ciąży (prawdopodobnie z Ronem). Uczy Łucję rzucać zaklęcia, w wyniku czego Hermiona dostaje kurzajek.
    • Harry Potter and the Kidney Stone Desmonda Devlinma, ilustrowany przez Jamesa Warholę, ukazał się w marcu 2000 roku.
    • PotterPuppetPals – „nowe przygody” Harry’ego Pottera w technice Flash.
    • Torg Potter and the Sorcerer’s Nuts, Torg Potter and the Chamberpot of Secretions i Torg Potter and the president from Arkansaskomiksowe parodie przygód Harry’ego Pottera z Edith
    • Ethel Roberts: The Thruth Behind Harry Potter!
    • Harry Potter zostały także sparodiowany w filmie Straszny film 2; jeden z bohaterów trzyma książkę pt. Harry Pothead (Harry Blanciarz), na okładce której przedstawiony zostaje leżący w łóżku z bongiem chłopiec, z wyglądu przypominający Pottera.
    • W 25. odcinku anime Rockman.exe Axess główny bohater wybiera się do kina na film Star Potter – Reloaded wyglądający jak połączenie Harry’ego Pottera, Matrixa i Gwiezdnych wojen.
    • Parodia Harry’ego Pottera wyświetlana w serialu Fristajlo emitowanym w VIVA Polska.
    • Harry Potter pojawił się gościnnie w serialu Simpsonowie, w odcinku [13x01] Straszny domek na drzewie XII.
    • Chary Porter i sezon polowań na czarownice, manga autorstwa Agaty Sutkowskiej i Anny Marii Sutkowskiej. Przedstawiono tam wątek szukania horkruksów. Akcja dzieje się w Polsce.
    • A Very Potter Musicalmusical, nieoficjalna parodia przygód Harry’ego Pottera stworzona przez Team Starkid. Jego kontynuacjami są A Very Potter Sequel i „A Very Potter Senior Year”. W Harry’ego Pottera wcielił się Darren Criss. Wszystkie trzy części opublikowano na YouTube.
    • Harry Potter and the Methods of Rationality – alternatywna historia autorstwa Eliezera Yudkowsky’ego wyjaśniająca magię za pomocą metody naukowej[43]

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Harry Potter w liczbach (pol.). Media Rodzina. [dostęp 2013-07-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-01)].
  2. Fenske 2008 ↓, s. 377.
  3. Le Lievre 2003 ↓, s. 25–26.
  4. Whited 2004 ↓, s. 28.
  5. Arden i Lorenz 2003 ↓, s. 54–68.
  6. Geordie Greig: 'There would be so much to tell her...' (ang.). W: The Telegraph [on-line]. 2006-01-11. [dostęp 2020-06-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-03-11)].
  7. Shawn Adler: ‘Harry Potter’ Author J.K. Rowling Opens Up About Books’ Christian Imagery (ang.). MTV, 2007-10-17. [dostęp 2020-06-17].
  8. Todd A. Czubek, Janey Greenwald. Understanding Harry Potter: Parallels to the Deaf World. „Journal of Deaf Studies and Deaf Education”. 10 (4), s. 442–450, 2005-07-06. Oxford University Press
  9. Hephzibah Anderson: How Harry Potter became a rallying cry (ang.). BBC, 2018-03-26. [dostęp 2020-06-17].
  10. a b c Why Latin was so important to the Harry Potter books (ang.). Wizarding World. [dostęp 2020-05-17].
  11. Joanna Paul: How does JK Rowling use Latin and other classical languages in Harry Potter? (ang.). The Open University, 2017-07-27. [dostęp 2020-05-17].
  12. a b c J.K. Rowling: Section: Biography (ang.). jkrowling.com. [dostęp 2020-02-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-04-21)].
  13. Ian Parker: Mugglemarch (ang.). W: The New Yorker [on-line]. 2012-09-24. [dostęp 2020-02-18].
  14. Anjelica Oswald: J.K. Rowling shares photos of her rejection letters for 'inspiration' (ang.). W: Business Insider [on-line]. 2016-03-25. [dostęp 2020-02-18].
  15. Anna Singh, Gaby Wood: JK Rowling based her Casual Vacancy character on me, says man who set author on the road to riches (ang.). 2012-09-27. [dostęp 2020-02-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-30)].
  16. John Lawless: Revealed: The eight-year-old girl who saved Harry Potter (ang.). W: The New Zealand Herald [on-line]. 2005-07-03. [dostęp 2020-02-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-09-26)].
  17. Richard Savill: Harry Potter and the mystery of J K’s lost initial (ang.). W: The Telegraph [on-line]. 2001-06-19. [dostęp 2020-02-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-12-20)].
  18. Roisin O’Connor: Harry Potter: ‘Holy grail’ first edition of Philosopher’s Stone sells for £28,000 on Bargain Hunt (ang.). W: The Independent [on-line]. 2020-01-25. [dostęp 2020-02-18].
  19. Nigel Reynolds. $100,000 Success Story for Penniless Mother. „The Daily Telegraph”, 1997-07-07 (ang.). 
  20. Marc Snetiker: 7 secrets of the Harry Potter and the Sorcerer’s Stone cover (ang.). W: Entertainment Weekly [on-line]. 2018-10-19. [dostęp 2020-02-18].
  21. Potter author signs off in style (ang.). BBC News, 2007-02-02. [dostęp 2020-02-18].
  22. Rowling to kill two in final book (ang.). BBC News, 2006-06-27. [dostęp 2020-02-18].
  23. Long Lines and Wide Smiles Greet the Final Volume of ‘Harry Potter’ (ang.). W: The New York Times [on-line]. 2007-07-21. [dostęp 2020-02-18].
  24. Thomas Taylor: Me and Harry Potter (ang.). thomastaylor-author.com. [dostęp 2020-02-18].
  25. a b Madeline Boardman, Jessica Derschowitz: See how Harry Potter book covers have changed through the years (ang.). W: Entertainment Weekly [on-line]. 2020-02-06. [dostęp 2020-02-18].
  26. Adult Hardbacks (ang.). Bloomsbury Publishing. [dostęp 2020-02-18].
  27. Kto rysuje Harry’ego? (ang.). Wirtualna Polska, 2010-04-23. [dostęp 2020-02-18].
  28. First book in Harry Potter series translated into Scots (ang.). BBC, 2017-11-10.
  29. Tim Castle: Harry Potter? It’s All Greek to Me (ang.). BBC, 2004-02-08.
  30. a b c Jak Robert Gamble kupił prawa do Harry’ego Pottera (pol.). Rynek Książki, 2019-01-02. [dostęp 2020-02-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-11-15)].
  31. Aleksander Hudzik: Harry Potter – chłopiec, który przeżył i przewrócił świat do góry nogami. Mija 20 lat od debiutu małego czarodzieja (pol.). W: Gazeta Wyborcza [on-line]. 2017-06-26. [dostęp 2020-02-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-05)].
  32. Justyna Sobolewska: Zmarł Andrzej Polkowski, tłumacz „Harry’ego Pottera” i nie tylko (pol.). W: Polityka [on-line]. 2019-09-08. [dostęp 2020-02-23].
  33. Strona oficjalna J.K.Rowling.
  34. Little, Brown Book Group to Publish Harry Potter and the Cursed Child Parts I & II Script Book (ang.). Little, Brown Book Group, 2016-02-10. [dostęp 2016-02-11].
  35. Joe Comicbook: Marvel Cinematic Universe Is Now Highest Grossing Movie Franchise In The World (ang.). ComicBook, 5 marca 2015. [dostęp 2016-10-23].
  36. Redakcja „Time”: Because It’s His Birthday: Harry Potter, By the Numbers (ang.). „Time”, 31 lipca 2013. [dostęp 2016-02-14].
  37. Lev Grossman: Who Dies in Harry Potter? God (ang.). time.com, Thursday, July 12, 2007. [dostęp 2011-07-17].
  38. Pope Opposes Harry Potter Novels – Signed Letters from Cardinal Ratzinger Now Online. LifeSite News, 2005-07-13. [dostęp 2011-07-17].
  39. Harry Potter: Facts about Fiction, albalagh.net [dostęp 2017-11-23] .
  40. Harry Who? An Islamic Analysis of the Harry Potter Phenomenon, missionislam.com [dostęp 2017-11-23] .
  41. Kolekcja książek Daniela Muniowskiego.
  42. Rafael Bielecki – pół roku bez wyroku (pol.). Kotori. [dostęp 2018-02-28].
  43. http://polter.pl/Wiron-Harry-Potter-i-metody-racjonalnosci-b13610.

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (cykl książek):
Na podstawie artykułu: "Harry Potter (seria powieści)" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy