Henri Rol-Tanguy


Henri Rol-Tanguy w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Henri Rol-Tanguy, właśc. Georges René Henri Tanguy[1] ps. "Louis", "Théo", "Morel", "Prat", "Gay", "Imbert", "Nordal", "Rol"[2] (ur. 12 czerwca 1908 w Morlaix, zm. 8 września 2002 w Paryżu) – francuski robotnik, oficer Brygad Międzynarodowych, czołowy działacz francuskiego ruchu oporu, dowódca powstania paryskiego, oficer francuskich wojsk lądowych i działacz kombatancki, wieloletni członek Komitetu Centralnego Francuskiej Partii Komunistycznej.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Młodość | edytuj kod

Jego matką była praczka Mathilde Bizien z Bretanii. Dzieciństwo spędził w miejsocowściach Brest i Tulon, gdzie służbę wojskową odbywał jego przybrany ojciec Anatole Tanguy, oficer Marynarki Wojennej. W wieku 14 lat zaczął pracę w zakładach metalurgicznych. W wieku lat 15 wraz z matką przeniósł się do Paryża[3]. Uzyskał jedynie podstawowe wykształcenie w Breście i Cherbourgu.

W 1925 rozpoczął pracę w zakładach Renaulta w Boulogne-Billancourt i zapisał się do młodzieżówki Francuskiej Partii Komunistycznej. Zorganizował w swoim zakładzie komórkę partyjną, kilkakrotnie stawał na czele strajku, co ostatecznie kosztowało go zwolnienie z pracy i zakaz zatrudnienia w wielkich fabrykach. W 1929 odbył służbę wojskową w 8 Pułku Żuawów, służąc w Algierii za karę za zbyt późne stawienie się w jednostce wojskowej. W czasie służby był wzorowym żołnierzem, uzyskał stopień starszego szeregowego i uprawnienia mechanika wojskowego.

Od 1930, po ukończeniu dalszych kursów zawodowych, pracował kolejno jako tokarz, hydraulik i spawacz, a w 1934 powrócił do działalności w partii. Założył w fabryce Bregueta w Montrouge komórkę komunistyczną, co ponownie zakończyło się zwolnieniem z pracy w roku następnym. W 1936 został sekretarzem związku zawodowego metalowców przy CGT w regionie paryskim. Zarabiał ok. 2000 franków miesięcznie. Wówczas poznał Cécile Le Bihan, swoją przyszłą żonę.

Hiszpańska wojna domowa | edytuj kod

Organizował kampanię solidarnościową z Republiką Hiszpańską, a 19 lutego 1937 wyjechał do tego kraju, by wstąpić do Brygad Międzynarodowych. W stopniu kapitana prowadził szkolenia dla ochotników z zakresu mechaniki w Albacete. Następnie w randze komisarza batalionu objął polityczne kierownictwo nad jedną z utworzonych jednostek. W sierpniu tego roku wstąpił do Komunistycznej Partii Hiszpanii. W październiku 1937 na polecenie PCF wrócił do Francji jednak już w lutym 1938 ponownie wyjechał do Hiszpanii gdzie zorganizował ewakuację ośrodka szkoleniowego BI z Albacate. W maju mianowany komisarzem XIV Brygady Międzynarodowej. 18 czerwca 1938 został ranny na skutek ostrzalnia z karabinu maszynowego jego samochodu (do końca życia nosił kulę w łopatce)[4]. Następnie walczył nad rzeką Ebro. Po klęsce przeszedł Pireneje i wrócił do Francji.

II wojna światowa | edytuj kod

We wrześniu 1939 Henri Tanguy został zmobilizowany i włączony do 57 Pułku Piechoty Kolonialnej w Lotaryngii, następnie przeniesiony do 28 Pułku Piechoty Senegalskiej w stopniu porucznika, z którym walczył od 5 do 24 czerwca 1940, wyróżniając się odwagą. Po demobilizacji, wspólnie ze swoją żoną na nowo zaczął działać w zdelegalizowanej PCF. Uniknął aresztowania w czasie pierwszej fali zatrzymań komunistów, a następnie razem z Raymondem Losserandem i Gastonem Carre organizował komunistyczne jednostki zbrojnego ruchu oporu – Organizacja Specjalna (OS) – w Paryżu i okolicach. Kiedy w maju 1942, po trzech miesiącach od powstania nowej komunistycznej organizacji – Wolnych Strzelców i Partyzantów Francuskich (w skrócie FTPF lub FTP), obaj jego współpracownicy zostali schwytani i rozstrzelani, Tanguy powołał na ich miejsce Rogera Lineta i Raymonda Colina. Zagrożony aresztowaniem, Tanguy wyjechał do Poitou, gdzie kontynuował tworzenie podziemnych jednostek wojskowych. Wrócił do Paryzą w maju 1943, by razem z żoną redagować podziemną gazetę FTP, a razem z Józefem Epsteinem i Eduardem Vallerandem przeprowadzić skuteczną reorganizację stworzonych już grup. Od września 1943 koordynował akcje antydeportacyjne, sabotując wywózki z Francji, a następnie został dowódcą FTP w rejonie paryskim (departamenty Seine, Seint-et-Oise, Seine-et-Marne oraz Oise). W celu uniknięcia aresztowania, w 1944, przybrał pseudonim "Rol", na cześć Théophile'a Rol'a, dowódcy batalionu XIV BI i swojego przyjaciela, który poległ nad Ebro w 1938.

W lutym 1944, po zjednoczeniu FTPF, gaullistowskiej Tajnej Armii (AS), giraudyjskiej Organizacji Ruchu Oporu Armii (ORA) i innych grup podziemia we Francuskie Siły Wewnętrzne (FFI), został ich dowódcą w Île-de-France (Region P1) oraz szefem III Biura Sztabu FFI[5]. Od początku roku 1944 był szczególnie zaangażowany w przygotowanie do wyzwolenia Paryża. Osobiście wzywał paryżan do strajku generalnego w mieście, wznoszenia barykad, a następnie objął dowództwo nad siłami powstańczymi po wybuchu powstania, 25 sierpnia razem z generałem Leclerciem przyjął kapitulację niemieckiego garnizonu w mieście.

We wrześniu 1944 skierowany do służby w Francuskiej Armii Wyzwolenia, gdzie współorganizował 10 Dywizję Piechoty. Następnie przeniesiony na stanowisko zastępcy dowódcy 151 Pułku Piechoty, wchodzącym w skład 2 Dywizji Piechoty Marokańskiej. Wziął udział we wszystkich walkach jednostki od Renu pod Dunaj[6]. Za swoje zasługi otrzymał z rąk generała de Gaulle'a Order Wyzwolenia. Do 2 października 1945 pozostał w Niemczech jako zastępca komendanta wojsk okupacyjnych Koblencji.

Okres powojenny | edytuj kod

Po wojnie ppłk Henri Tanguy dowodził 27 Pułkiem Piechoty i 7 Pułkiem Piechoty Liniowej. W 1947 zatrudniony w ministerstwie obrony, w latach 1948-51 kierował III Biurem Sztabu Generalnego[7]. W styczniu 1952, mimo, iż od zakończenia wojny nie działał w PCF, został odsunięty na boczny tor i do przejścia na emeryturę, w czerwcu 1962, pozostał bez stanowiska w wojsku[8].

Zaraz po odejściu z armii powrócił do działalności w partii. W 1964 został wybrany do Komitetu Centralnego PCF, gdzie zasiadał aż do 1987 roku. Pozostawał raczej symbolem walki komunistów w ruchu oporu niż autentycznym partyjnym liderem. Prezydował również Narodowemu Stowarzyszeniu Bojowników Ruchu Oporu (ANACR) i Stowarzyszeniu Francuskich Ochotników w Republice Hiszpańskiej (AVER). Z okazji 50 rocznicy powstania paryskiego, Prezydent Francji François Mitterrand odznaczył go Krzyżem Wielkim Legii Honorowej. W 1996, z okazji 60 rocznicy wybuchu hiszpańskiej wojny domowej, otrzymał honorowe obywatelstwo Hiszpanii wraz z innymi weteranami Brygad Międzynarodowych[9].

Zmarł w Paryżu, w wieku 94 lat. Pochowano go w Monteaux, chociaż uroczystości pogrzebowe, z udziałem Prezydenta Francji Jacques'a Chiraca, odbyły się w paryskim Kościele Inwalidów. Od 2004 Henri Rol-Tanguy ma swoją ulicę w Paryżu, w XIV okręgu, w pobliżu placu Denfert-Rochereau, z którego dowodził powstaniem w 1944.

Życie prywatne | edytuj kod

W listopadzie 1936 Henri Tanguy poznał młodszą o 11 lat Marguerite Marie Cécile Le Bihan (ur. 10 kwietnia 1919), której ojcem był François Le Bihan (11 stycznia 1893 – 19 września 1942) – współzałożyciel PCF, zamordowany później w KL Auschwitz. Para razem walczyła w hiszpańskiej wojnie domowej. Po powrocie do ojczyzny pobrali się 19 kwietnia 1939 roku. Na świat przyszło pięcioro ich dzieci: Hélène (nauczyciel akademicki), Jean (dziennikarz), Claire i Francis (urzędnicy) oraz Françoise, która zmarła w dzieciństwie. W czasie okupacji Cécile Tanguy razem z mężem działała jako jego sekretarka i oficer łącznikowy w ruchu oporu (FTPF i FFI) pod pseudonimami "Jeanne", "Yvette" i "Lucie". Za swoją działalność w La Resistance została odznaczona min. Orderami Legii Honorowej (Wielki Oficer), Wyzwolenia i Narodowym Zasługi (Wielki Krzyż).

21 października 1970 Henri Tanguy dokonał urzędowej zmiany nazwiska na Rol-Tanguy, którego prawo do noszenia otrzymała także jego żona i potomkowie[10].

Awanse | edytuj kod

Francja | edytuj kod

Brygady Międzynarodowe | edytuj kod

  • kapitan (Capitán) – luty 1937
  • Komisarz Polityczny Batalionu (Comisario de Batallón) – maj 1937
  • Komisarz Polityczny Brygady (Comisario de Brigada) – maj 1938

Odznaczenia | edytuj kod

Francja | edytuj kod

Zagraniczne | edytuj kod

Prace autorstwa Rol-Tanguy'a | edytuj kod

  • La libération de Paris (1964)
  • Le parti communiste français dans la Résistance (1967)
  • La vérité sur la libération de Paris (1971)
  • La libération de Paris. Les 100 documents (1994)

W kulturze | edytuj kod

W filmie Czy Paryż płonie? rolę "Pułkownika Rol'a" zagrał francuski aktor Bruno Cremer[14].

Przypisy | edytuj kod

  1. TANGUY Henri [TANGUY Georges, René, Henri]. Pseudonyme dans la clandestinité : ROL, dit depuis 1970 ROL-TANGUY – Maitron, maitron-en-ligne.univ-paris1.fr [dostęp 2018-08-03]  (fr.).
  2. Henri ROL-TANGUY | L'Ordre de la Libération et son Musée, www.ordredelaliberation.fr [dostęp 2019-06-15]  (fr.).
  3. ROL-TANGUY Henri – Encyclopédie : Brigades Internationales,volontaires français et immigrés en Espagne (1936-1939), brigadesinternationales.fr [dostęp 2018-08-05]  (fr.).
  4. ROL-TANGUY Henri – Encyclopédie : Brigades Internationales,volontaires français et immigrés en Espagne (1936-1939), brigadesinternationales.fr [dostęp 2018-08-05]  (fr.).
  5. Henri Rol-Tanguy, 1038 compagnons, Compagnons – Musée de l'Ordre de la Libération, www.ordredelaliberation.fr [dostęp 2018-07-13] .
  6. Henri Rol-Tanguy, 1038 compagnons, Compagnons – Musée de l'Ordre de la Libération, www.ordredelaliberation.fr [dostęp 2018-07-13] .
  7. Henri Rol-Tanguy, 1038 compagnons, Compagnons – Musée de l'Ordre de la Libération, www.ordredelaliberation.fr [dostęp 2018-07-13] .
  8. ROL-TANGUY Henri – Encyclopédie : Brigades Internationales,volontaires français et immigrés en Espagne (1936-1939), brigadesinternationales.fr [dostęp 2018-08-03]  (fr.).
  9. Henri Rol Tanguy – Alchetron, The Free Social Encyclopedia, alchetron.com [dostęp 2018-08-09]  (ang.).
  10. ROL-TANGUY Henri – Encyclopédie : Brigades Internationales,volontaires français et immigrés en Espagne (1936-1939), brigadesinternationales.fr [dostęp 2018-08-03]  (fr.).
  11. Używany wówczas przez Tanguya pseudobim brzmiał Colonel Rol (pol. Pułkownik Rol), ta ranga widnieje też na większości tablic pamiątkowych i nazwach ulic poświęconych Henri'emu Tanguy'owi mimo, że do końca życia pozostał w randze podpułkownika.
  12. Musée de la résistance en ligne, museedelaresistanceenligne.org [dostęp 2018-07-19] .
  13. TANGUY Henri [TANGUY Georges, René, Henri]. Pseudonyme dans la clandestinité (...) - Maitron, maitron-en-ligne.univ-paris1.fr [dostęp 2019-01-23]  (fr.).
  14. Czy Paryż płonie? (1966) - Pełna obsada - Filmweb, www.filmweb.pl [dostęp 2018-11-19]  (pol.).

Bibliografia | edytuj kod

  • Roger Bourderon, Rol-Tanguy, Tallandier, Paris 2004
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Henri Rol-Tanguy" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy