Henryk Jerzy Chmielewski


Henryk Jerzy Chmielewski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Kamienica Piwnica Gdańska przy ul. Nowomiejskiej 18/20, w której do 1944 mieszkał Henryk Chmielewski. Budynek został wzniesiony w miejscu Barbakanu, widoczne są jego dolne partie odsłonięte wraz z murami obronnymi w latach 30. Do historii kamienicy nawiązuje tytuł autobiografii Chmielewskiego Urodziłem się w Barbakanie (1999) Publiczna Szkoła Powszechna nr 3 przy ul. Rybaki 32, do której w latach 1930–1936 uczęszczał Chmielewski. Budynek został zniszczony w 1944 roku

Henryk Jerzy Chmielewski, ps. „Papcio Chmiel” (ur. 7 czerwca 1923 w Warszawie)[1] – polski grafik, rysownik i publicysta, autor serii komiksowejTytus, Romek i A’Tomek”, uczestnik powstania warszawskiego[2].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Urodził się i wychował w kamienicy nazywanej Piwnicą Gdańską przy ul. Nowomiejskiej 18/20 m. 7 w Warszawie[3]. Zniszczony w 1944 budynek nie został odbudowany po wojnie (na jego miejscu znajduje się zrekonstruowany Barbakan)[4]. W latach 1930–1936 uczęszczał do Publicznej Szkoły Powszechnej nr 3 przy ul. Rybaki 32[5][6]. W 1936 rozpoczął naukę w prywatnym męskim Gimnazjum im. Stefana Żeromskiego Towarzystwa Przyjaciół Polskich Szkół Średnich przy ul. Marszałkowskiej 150[7][8]. Był członkiem 70 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej[9].

Opuścił miasto 7 września 1939, po radiowym apelu Romana Umiastowskiego, i dotarł do Łukowa[10]. Wrócił do Warszawy w październiku 1939[11].

W marcu 1943 złożył przysięgę i został żołnierzem Armii Krajowej. Otrzymał pseudonim „Jupiter”[12]. We wrześniu 1943 rozpoczął naukę w nowo uruchomionej Państwowej Szkole Budownictwa[12]. W czasie powstania warszawskiego był żołnierzem w stopniu starszego strzelca w szeregach 7 pułku piechoty AK „Garłuch”[13]. Najważniejszym zadaniem pułku było opanowanie lotniska na Okęciu[14]. Atak został jednak odwołany. W dniach 1 i 2 sierpnia 1944 część żołnierzy „Garłucha” poległa lub została wzięta do niewoli (w tym 1 sierpnia Henryk Chmielewski)[15], większości udało się jednak wycofać lub rozproszyć po okolicy[16].

Z powodu zniszczenia lewobrzeżnej Warszawy, w 1945 zamieszkał przy ul. Nawrot 8 m. 15 w Łodzi[17]. W marcu 1945 rozpoczął pracę w Centralnym Zarządzie Przemysłu Włókienniczego jako kreślarz w Wydziale Technicznym oraz rozpoczął naukę w drugiej klasie licealnej prywatnego Gimnazjum im. Duczymińskiego[18]. W lipcu 1945 został powołany do wojska[19]. Służył w Toruniu[20].

Karierę graficzną rozpoczął w wojsku, od opieki nad gazetką. Po przejściu do cywila w sierpniu 1947[21] pracował jako rysownik, początkowo w „Świecie Przygód”, następnie w „Świecie Młodych”. W latach 1950–1956 studiował na Akademii Sztuk Plastycznych w Warszawie na Wydziale Grafiki.

Jest autorem kontynuacji serii komiksowej „Sierżant King z królewskiej konnicy” (1947) oraz komiksów własnego pomysłu „Półrocze bumelanta” (1951) i „Witek sprytek” (1955–1956). Szerzej znany z bardzo popularnej, ukazującej się od 1957, serii komiksów „Tytus, Romek i A’Tomek”, która rozeszła się w łącznym nakładzie 11 milionów egzemplarzy. Przez wiele lat pracował w czasopiśmie „Świat Młodych”, w którym publikował kolejne odcinki. W latach 1989–1990 powstały dwa dziesięciominutowe odcinki serialu animowanego pt. „Narodziny Tytusa” oraz „Edukacja”. Dwanaście lat później na podstawie scenariusza wyłonionego w drodze konkursu powstał pełnometrażowy film animowany Tytus, Romek i A’Tomek wśród złodziei marzeń.

Do maja 2010 ukazało się 31 części serii komiksów „Tytus, Romek i A’Tomek” oraz książki W odwiedziny do rodziny. Papcio Chmiel napisał też autobiografię Urodziłem się w Barbakanie (1999) oraz będącą jakby drugim tomem tej biografii, książkę Tytus zlustrowany (2007). Trzecia część autobiografii to Tarabanie w Barbakanie (rozszerzona wersja pierwszego tomu Urodziłem się w Barbakanie) – wydana pod koniec 2013 roku. Jest również autorem ilustracji do książki Barbary Tylickiej Generał Ciupinek. W styczniu 2005 premierę miała gra komputerowa Tytus, Romek i A’Tomek – Armia zbuntowanych robotów[potrzebny przypis]. W 2009 Poczta Polska wprowadziła do obiegu znaczki pocztowe z Tytusem, Romkiem i A’Tomkiem, a także kolekcjonerską kopertę FDC. Pod koniec 2010 wydawnictwo Agora wydało słuchowisko CD na podstawie XIII księgi przygód „Tytusa, Romka i A’Tomka” – wyprawa na wyspy nonsensu – z dołączoną książeczką z rysunkami Papcia Chmiela. Pod koniec 2010 Poczta Polska wydała w wersji limitowanej kalendarz na rok 2011 – 4 pory uśmiechu z ilustracjami narysowanymi m.in. przez H.J. Chmielewskiego. W maju 2011 została wydana książka autorstwa Papcia Chmiela pt. Witek sprytek i inne opowieści. W czerwcu 2015 roku wydawnictwo Egmont wydało grę planszową Tytus, Romek i A’Tomek, a w maju 2015 roku, wyd. Prószyński i spółka – komiks Elemelementarz.

Za swoją twórczość został uhonorowany Orderem Uśmiechu. W 2005 był członkiem Honorowego Komitetu Lecha Kaczyńskiego w wyborach prezydenckich. W 2006 wspierał kampanię Kazimierza Marcinkiewicza w wyborach na prezydenta stolicy. W 2007 poparł Prawo i Sprawiedliwość w wyborach parlamentarnych i zasiadał w Komitecie Honorowego Poparcia PiS.

31 maja 2007 został odznaczony Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[22].

Podczas uroczystości z okazji 65. rocznicy wybuchu powstania warszawskiego, 2 sierpnia 2009 w Parku Wolności, odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za osiągnięcia w działalności na rzecz rozwoju polskiej kultury[23].

17 lipca 2013 w Biurze Rady m.st. Warszawy przewodnicząca Rady Ewa Malinowska-Grupińska wręczyła rysownikowi wyróżnienie „Zasłużony dla Warszawy”[24].

W 2019, Chmielewski otrzymał z rąk Prezydenta RP Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości.[25][26].

Rodzina | edytuj kod

Jego ojcem był Józef Chmielewski (1879–1944), a matką Antonina z d. Mikonowicz (1884–1974). Miał dwie siostry: Wacławę (Ogrodowczyk 1910–1997) i Stanisławę (Ostrowską 1912–1975)[27]. Ojciec pracował jako woźny, a następnie kasjer w Banku Dyskontowym[28].

Jego syn, Artur Bartłomiej Chmielewski, jest pracownikiem Jet Propulsion Laboratory i w 2014 był menadżerem projektu Rosetta z ramienia NASA[29]. Córka, Monique Lehman, jest artystką, twórczynią gobelinów[30].

Tytus, Romek i A’Tomek i ich twórca na tablicy pamiątkowej przy ul. Nawrot 8 w Łodzi

Odznaczenia i nagrody | edytuj kod

Publikacje | edytuj kod

  • Program teatralny, 1984
  • Plany lekcji (wiele wzorów)
  • Kolorowanka, cz. I i II, MAW 1984
  • Kolorowanka, cz. III, Jaworski 2001
  • Serial animowany, dwa odcinki 1990
  • Pocztówka, Jasełka
  • Pocztówka, WOŚP Gliwice 2000
  • Kalendarzyk kieszonkowy, WOŚP Gliwice 2000
  • Tytus kwestarzem WOŚP Gliwice 2000
  • Urodziłem się w Barbakanie, Prószyński i S-ka, 1999 (autobiografia)
  • Tytus zlustrowany, Opole 2007 (II tom autobiografii)
  • W odwiedziny do rodziny, Księgarnia Prawnicza 2006
  • Tytus, Romek i A’Tomek wśród złodziei marzeń, film 2003
  • Figurki bohaterów filmu (Tytus, A’Tomek, Romek, prof. T.Alent), KFC 2003
  • Tramwajolot, model kartonowy do składania, KFC 2003
  • Kalendarze ścienne, jednokartkowe 2003
  • Malujemy Tytusa, książka do kolorowania, Księgarnia Prawnicza 2002
  • Tarabanie w Barbakanie (III tom autobiografii) 2013
  • Kubeczki z Tytusem firmy „Dimo” oraz kubki termiczne (Empik)
  • Żywot człeka zmałpionego, Prószyński i S-ka, 2016

Komiksy | edytuj kod

„Książeczkowe” | edytuj kod

  • Księga I – Tytus zostaje harcerzem, wyd. I 1966, Wydawnictwo Harcerskie, wyd. V (na nowo narysowane) 1988, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
  • Księga II – Tytus otrzymuje prawko jazdy, wyd. I 1967, Wydawnictwo Harcerskie, wyd. IV (na nowo narysowane) 1990, Prószyński i S-ka
  • Księga III – Tytus kosmonautą, wyd. I 1968, Wydawnictwo Harcerskie, wyd. IV (na nowo narysowane) 1992, Prószyński i S-ka
  • Księga IV – Tytus żołnierzem, wyd. I 1969, Wydawnictwo Harcerskie, wyd. IV (w pełni kolorowe) 2001, Prószyński i S-ka
  • Księga V – Podróż do ćwierć koła świata, wyd. I 1970, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”
  • Księga VI – Tytus olimpijczykiem, wyd. I 1971, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”, wyd. II (w pełni kolorowe) 2003, Prószyński i S-ka
  • Księga VII – Tytus poprawia dwójkę z geografii Polski, wyd. I 1972, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”, wyd. IV (w pełni kolorowe, rozszerzone) 1990, Prószyński i S-ka
  • Księga VIII – Tytus zdobywa sprawność astronoma, wyd. I 1973, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”
  • Księga IX – Tytus na dzikim zachodzie, wyd. I 1974, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”
  • Księga X – Ochrona przyrody, wyd. I 1975, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”, wyd. II (zmienione i rozszerzone) 1991, Prószyński i S-ka
  • Księga XI – Ochrona zabytków, 1975, „Świat Młodych”, wyd. I 1977, Wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty”, wyd. II (w pełni kolorowe, rozszerzone) 1990, Prószyński i S-ka
  • Księga XII – Operacja „Bieszczady”, 1976, „Świat Młodych”, wyd. I 1977, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
  • Księga XIII – Wyprawa na Wyspy Nonsensu, 1977, „Świat Młodych”, wyd. I 1979, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
  • Księga XIV – Nowe metody nauczania, 1978, „Świat Młodych”, wyd. I 1980, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
  • Księga XV – Tytus geologiem, 1979, „Świat Młodych”, wyd. I 1982, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
  • Księga XVI – Tytus dziennikarzem, 1980, „Świat Młodych”, wyd. I 1982, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
  • Księga XVII – Uczłowieczanie Tytusa przez umuzykalnienie, 1983, „Świat Młodych”, wyd. I 1985, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
  • Księga XVIII – Tytus plastykiem, 1985, „Świat Młodych”, wyd. I 1987, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza
  • Księga XIX – Tytus aktorem, wyd. I 1991, Prószyński i S-ka
  • Księga XX – Druga wyprawa na Wyspy Nonsensu, wyd. I 1992, Prószyński i S-ka
  • Księga XXI – Tytus entomologiem, wyd. I 1994, Prószyński i S-ka
  • Księga XXII – Walka z przestępczością, wyd. I 1996, Prószyński i S-ka
  • Księga XXIII – Tytus tajnym agentem, wyd. I 1997, Prószyński i S-ka
  • Księga XXIV – Wstąpienie do NATO, wyd. I 1998, Prószyński i S-ka
  • Księga XXV – Tytus się żeni, wyd. I 2000, Prószyński i S-ka
  • Księga XXVI – Podróż poślubna Tytusa, wyd. I 2001, Wydawnictwo Jaworski
  • Księga XXVII – Tytus graficiarzem, wyd. I 2002, Egmont
  • Księga XXVIII – Tytus internautą, wyd. I 2003, Egmont
  • Księga XXIX – Tytus piernikarzem, wyd. I 2004, Egmont
  • Księga XXX – Wyprawa po owoce chichotu, wyd. I 2006, Księgarnia Prawnicza
  • Księga XXXI – Tytus kibicem, wyd. I 2008, Axel Springer oraz Egmont
  • Tytus, Romek i A’Tomek jako warszawscy powstańcy 1944 z wyobraźni Papcia Chmiela narysowani, wyd. I 2009, Prószyński i S-ka
  • Tytus, Romek i A’Tomek w Bitwie Warszawskiej 1920 r., wyd. I 2010, Prószyński i S-ka
  • Tytus, Romek i A’Tomek w Bitwie Grunwaldzkiej 1410 r., wyd. I 2011. Prószyński i S-ka
  • Tytus, Romek i A'Tomek w odsieczy wiedeńskiej 1683 roku, wyd. I 2012, Prószyński i S-ka
  • Tytus, Romek i A'Tomek w wojnie o niepodległość Ameryki, wyd. I 2013, Prószyński i S-ka
  • Tytus, Romek i A'Tomek jako rycerze Bolesława Krzywoustego, wyd. I 2014, Prószyński i S-ka
  • Tytus, Romek i A’Tomek poznają historię hymnu Polski, wyd. I 2016, Prószyński i S-ka
  • Tytus, Romek i A'Tomek obchodzą 100-lecie odzyskania niepodległości, wyd. I 2018, Prószyński i S-ka
  • Tytus, Romek i A'Tomek na jedwabnym szlaku, wyd. I 2019, Prószyński i S-ka
  • Księga zero, zbiór najstarszych historii ze Świata Młodych, Egmont 2002
  • Księga 80-lecia, zbiór starych i nowych historii ze Świata Młodych i innych źródeł 2003
  • Tytus, Romek i A’Tomek – (8 złotych ksiąg), wyd. I 2002–2008, Prószyński i S-ka
  • Elemelementarz, wyd. I 2015, Prószyński i S-ka

Gazetowe, promocyjne itp. | edytuj kod

  • Tytus, Romek i A’Tomek – W kosmosie. Spotkanie z Tytusem, „Świat Młodych” 1957
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Podróż do Australii, „Świat Młodych” 1958
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Na Wyspach Bożego Narodzenia, „Świat Młodych” 1959
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Podróż w czasie, „Świat Młodych” 1960, wyd. albumowe zmienione: Księga VIII
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Różne przygody, „Świat Młodych” 1961
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Na obozie harcerskim, „Świat Młodych” 1962, wyd. albumowe zmienione: Księga I
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Rozalia, „Świat Młodych” 1962, wyd. albumowe zmienione: Księga II
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Podróż poduszkowcem, „Świat Młodych” 1963
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Tytus w redakcji. Zawody Tytusa, „Świat Młodych” 1964
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Wyprawa autokonikiem i wirolotem, „Świat Młodych” 1964
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Spółdzielnia „Odnawianko”, „Świat Młodych” 1965
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Zabawa w wojsko, „Świat Młodych” 1965, wyd. albumowe zmienione: Księga IV
  • Tytus, Romek i A’Tomek – W kosmosie, „Świat Młodych” 1966, wyd. albumowe zmienione: Księga III
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Jednoplanszowe przygody, „Świat Młodych” 1967
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Wyprawa wannolotem na olimpiadę w Meksyku, „Świat Młodych” 1968
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Tytus w szkole, „Świat Młodych” 1970
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Western, „Świat Młodych” 1970, wyd. albumowe zmienione: Księga IX
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Wyprawa pod głaz babci Straszakowej, „Świat Młodych” 1971
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Mielolotem przez epoki historyczne, „Świat Młodych” 1972
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Wycieczka zimowa. Wyprawa na Wyspy Mrówcze, „Świat Młodych” 1973
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Wyprawa młynkolotem, „Świat Młodych” 1974
  • Tytus, Romek i A’Tomek – 35 lat „Świata Młodych”, „Świat Młodych” 1984
  • Tytus, Romek i A’Tomek – W teatrze, „Świat Młodych” 1985
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Historie przedksiążeczkowe, „Super Boom” 1993-1994
  • Tytus – Reklama lodów, „Super Boom” 1994
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Humoreski, „Gazeta Wyborcza” wyd. krakowskie 1994
  • Tytus, Romek i A’Tomek – Humoreski, „Super Express – Gilotyna” 1996
  • Tytus i telewizja, Super-TV 1996
  • Tytus gorylem, Krakers 1997
  • Tytus na WOŚP w Gliwicach, 2000
  • Tytus księga TVP, Biuro reklamy TVP 2000
  • Tytus sprzedaje maszynkę do ostrzenia żyletek, Biuro reklamy TVP 2000
  • Tytus, Romek i A’Tomek – 2014

Pozostałe | edytuj kod

  • Witek Sprytek i As, „Świat Młodych” 1955
  • Szczudełko i Sadełko, „Świat Przygód” 1957
  • Cyrk Bum Tarara, „Świat Młodych” 1957
  • Piechotek i Miechotek, „Świat Młodych” 1959
  • Meteor 8 nie odpowiada, „Świat Młodych” 1959
  • Anka Telemanka, „Świat Młodych” 1969
  • Kapitan Mewka, „Świat Młodych” 1970
  • Tędyk Owędyk i jego mądry pies Cyber, „Świat Młodych” 1972
  • Kopernik, „Świat Młodych” 1973
  • Roz i Bitek, „Świat Młodych” 1977

Przypisy | edytuj kod

  1. Chmielewski 1999 ↓, s. 25, 151.
  2. Artur Szrejter: Henryk Jerzy Chmielewski (Papcio Chmiel). Gildia Komiksu.
  3. Chmielewski 1999 ↓, s. 24, 34.
  4. Nowomiejska 18/20. Dawna „Piwnica Gdańska”. Warszawa 1939. [dostęp 2017-02-19].
  5. Chmielewski 1999 ↓, s. 71.
  6. Ryszard Mączewski: Warszawa między wojnami. Łódź: Księży Młyn, 2009, s. 124. ISBN 978-83-61253-51-8.
  7. Chmielewski 1999 ↓, s. 141.
  8. Ryszard Mączewski: Warszawa między wojnami. Łódź: Księży Młyn, 2009, s. 125. ISBN 978-83-61253-51-8.
  9. Chmielewski 1999 ↓, s. 158.
  10. Chmielewski 1999 ↓, s. 168, 170.
  11. Chmielewski 1999 ↓, s. 177, 182.
  12. a b Chmielewski 1999 ↓, s. 202.
  13. Piotr Rozwadowski (red. nauk.): Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego. Tom 5. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona i Fundacja „Warszawa Walczy 1939–1945”, 2002, s. 98. ISBN 83-11-09579-5.
  14. Piotr Rozwadowski (red. nauk.): Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego. Tom 1. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona i Fundacja „Warszawa Walczy 1939–1945”, 2002, s. 164. ISBN 83-11-10124-8.
  15. Michał Wojtczuk, Tomasz Urzykowski: Papcio Chmiel kończy 94 lata. Posłuchajcie jego wspomnień. Gazeta Stoleczna, 7 czerwca 2017. [dostęp 2017-06-19].
  16. Piotr Rozwadowski (red. nauk.): Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego. Tom 1. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona i Fundacja „Warszawa Walczy 1939–1945”, 2002, s. 165–166. ISBN 83-11-10124-8.
  17. Chmielewski 1999 ↓, s. 255.
  18. Chmielewski 1999 ↓, s. 259.
  19. Chmielewski 1999 ↓, s. 265.
  20. Chmielewski 1999 ↓, s. 268.
  21. Chmielewski 1999 ↓, s. 294.
  22. Gloria Artis za Tytusa, Nerwosolka oraz Kajka i Kokosza. 31 maja 2007. [dostęp 2012-12-18].
  23. Prezydent odznaczył uczestników Powstania. prezydent.pl, 2 sierpnia 2009. [dostęp 2012-12-18].
  24. Zasłużony dla m.st. Warszawy Witryna Rady Warszawy [dostęp 16 marca 2017].
  25. Papcio Chmiel odznaczony Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości - tvp.info, www.tvp.info [dostęp 2020-06-09]  (pol.).
  26. Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Aktualności / Ordery i odznaczenia / Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości dla Henryka Chmielewskiego, www.prezydent.pl [dostęp 2020-06-09]  (pol.).
  27. Tytus Romek i Atomek, Tytus, Romek i A’Tomek [dostęp 2015-12-01] .
  28. Chmielewski 1999 ↓, s. 87.
  29. Art B. Chmielewski. [dostęp 13 listopada 2014].
  30. Monique Lehman, Żony Hollywood [dostęp 2017-03-20]  (pol.).
  31. Papcio Chmiel i Jego Podopieczni (opracowanie Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego w Warszawie), strona Muzeum Ziemi Lubuskiej [dostęp 2017-04-15].
  32. A. Napiórska, Henryk Jerzy Chmielewski: Najlepsze pomysły wpadały w nocy (zdjęcie), WP Magazyn [dostęp 2017-04-15].
  33. Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej / Aktualności / Ordery i odznaczenia / Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości dla Henryka Chmielewskiego, www.prezydent.pl [dostęp 2019-02-08] .
  34. NAGRODY "ZASŁUŻONY DLA KOMIKSU POLSKIEGO" NA WARSAW COMIC CON (pol.). pl.ign.com, 2019-06-03. [dostęp 2019-07-03].

Literatura | edytuj kod

  • Henryk Jerzy Chmielewski: Urodziłem się w Barbakanie. Warszawa: Prószyński i S-ka, 1999. ISBN 83-7180-478-4.
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Henryk Jerzy Chmielewski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy