Henryk Karkosza


Henryk Karkosza w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Henryk Władysław Karkosza (ur. 25 maja 1953[1][2] w Mielcu[2]) – polski działacz opozycyjny w PRL, wydawca publikacji drugiego obiegu, równocześnie tajny współpracownik Służby Bezpieczeństwa.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Od 1976 do lutego 1978 pracował jako młodszy inspektor sekcji kryminalnej Wydziału Dochodzeniowo-Śledczego Komendy Wojewódzkiej MO w Tarnowie[2][3]. W 1978 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim[1][2]. Od 1978 był zatrudniony w PKO BP[1][2]. Od tego samego roku zajmował się poligrafią Studenckiego Komitetu Solidarności w Krakowie. Jesienią 1978 przejął kierowanie założoną przez SKS Krakowską Oficyną Studentów[1][4], która od 1979 działała samodzielnie, a od początku 1980 pod nazwą Wydawnictwo KOS[2][4]. Był też członkiem rady programowej wydawnictwa, które zajmowało się przede wszystkim literaturą piękną oraz w mniejszym zakresie publicystyką[5]. Równocześnie od lutego 1979 był jednym z najważniejszych i najlepiej opłacanych tajnych współpracowników Służby Bezpieczeństwa w Krakowie, zajmował się inwigilacją struktur opozycyjnych (poza SKS, także ROPCiO, KPN i RMP), w szczególności zajmował się podziemną działalnością wydawniczą, kontynuował tę działalnością także w latach 80., posługiwał się pseudonimem „Monika”[2][6][7]. Dzięki tej współpracy SB prowadziła działalność dezintegrującą środowisko opozycyjne, m.in. starało się zdyskredytować zaangażowanego w druk wydawnictw SKS Andrzeja Mietkowskiego, skłócić SKS z krakowskim środowiskiem Ruchu Młodej Polski, próbowała wpływać na treści podejmowane w drugim obiegu[8].

Od września 1980 uczestniczył w działalności NSZZ „Solidarność”, udostępnił swoje mieszkanie na punkt konsultacyjny związku, drukował instrukcje dotyczące zakładania organizacji związkowych, został przewodniczącym komisji zakładowej „Solidarności” w swoim zakładzie pracy, a następnie zorganizował w oparciu o swoje wydawnictwo bazę wydawniczo-poligraficzną związku, drukował m.in. ulotki, plakaty i biuletyny związkowe, jak również biuletyny krakowskiego Niezależnego Zrzeszenia Studentów[1][9]. Równocześnie Wydawnictwo KOS w dalszym ciągu wydawało literaturę piękną[1][5]. W tym czasie zajmował się równocześnie inwigilacją struktur związkowych, informował o podziałach i konfliktach personalnych, a także o strukturach poligraficznych[10].

13 grudnia 1981 został internowany, przebywał w zakładzie karnym w Wiśniczu, a następnie obozie w Jaworzu[1]. W maju 1982 został zwolniony, otrzymał wymówienie z pracy, zajął się działalnością podziemną, tworząc Oficynę Literacką (OL)[1][2], największe krakowskie wydawnictwo podziemne, specjalizujące się w literaturze pięknej i cechujące się profesjonalnym drukiem (potajemnie korzystano z oficjalnych drukarni)[11]. Od jesieni 1985 był przedstawicielem OL jako jedynego wydawnictwa pozawarszawskiego w Funduszu Wydawnictw Niezależnych. W ramach funduszu opiniował wnioski o dotacje krakowskich wydawnictw podziemnych i pośredniczył w przekazywaniu pieniędzy i sprzętu[2]. Służba Bezpieczeństwa umożliwiła mu eliminowanie niektórych konkurencyjnych wydawców oraz preferowanie przy finansowaniu wydawnictw umiarkowanych z punktu widzenia władz PRL[12]. Służby PRL mogły także dzięki jego działalności likwidować niektóre punkty poligraficzne, a także represjonować osoby zaangażowane w działalność podziemną[13]. Jego wydawnictwo zostało w 1986 laureatem Nagrody Komitetu Kultury Niezależnej[1]. Jako tajny współpracownik był zarejestrowany do stycznia 1990[2].

W 1989 włączył się w kampanię wyborczą Komitetu Obywatelskiego „Solidarności” przed wyborami do Sejmu i Senatu, drukując w ramach swojego wydawnictwa ulotki i biuletyn komitetu[1]. Od 1990 prowadził legalnie działającą Oficynę Literacką[1].

W 2004 jego współpracę z SB ujawnili, na podstawie dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej, działacze krakowskiego SKS. Początkowo informacje te spotkały się niedowierzaniem opinii publicznej[14].

Henryk Karkosza zaprzeczył współpracy i wystąpił o autolustrację[15], ale postępowanie z jego udziałem zostało umorzone. Sąd stwierdził, że procesowi lustracyjnemu nie mogą się poddać osoby nie sprawujące funkcji publicznej[16].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j k Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–1989. Tom 2, wyd. Ośrodek Karta, Warszawa 2002, s. 158–160 (biogram autorstwa Krzysztofa Burnetki).
  2. a b c d e f g h i j Encyklopedia Solidarności. Opozycja w PRL 1976–1989. Tom 4, wyd. Stowarzyszenie Pokolenie i IPN, Warszawa 2020, s. 158–159 (biogram autorstwa Henryka Głębockiego).
  3. Jarosław Szarek Czarne juwenalia. Rzecz o Studenckim Komitecie Solidarności, wyd. Znak, Kraków 2007, s. 129.
  4. a b Cecylia Kuta Niecenzurowane. Z dziejów drugiego obiegu wydawniczego w Krakowie w latach 1976–1990, wyd IPN, Kraków 2019, s. 315.
  5. a b Cecylia Kuta Niecenzurowane. Z dziejów drugiego obiegu wydawniczego w Krakowie w latach 1976–1990, wyd IPN, Kraków 2019, s. 316.
  6. Cecylia Kuta Niecenzurowane. Z dziejów drugiego obiegu wydawniczego w Krakowie w latach 1976–1990, wyd IPN, Kraków 2019, s. 471–475.
  7. Ewa Zając, Henryk Głębocki „Ketman” i „Monika” – żywoty równoległe, s. 77, 82.
  8. Jarosław Szarek Czarne juwenalia. Rzecz o Studenckim Komitecie Solidarności, wyd. Znak, Kraków 2007, s. 130, 131, 137.
  9. Cecylia Kuta Niecenzurowane. Z dziejów drugiego obiegu wydawniczego w Krakowie w latach 1976–1990, wyd IPN, Kraków 2019, s. 317.
  10. Ewa Zając, Henryk Głębocki „Ketman” i „Monika” – żywoty równoległe, s. 97.
  11. Cecylia Kuta Niecenzurowane. Z dziejów drugiego obiegu wydawniczego w Krakowie w latach 1976–1990, wyd IPN, Kraków 2019, s. 326.
  12. Cecylia Kuta Niecenzurowane. Z dziejów drugiego obiegu wydawniczego w Krakowie w latach 1976–1990, wyd IPN, Kraków 2019, s. 365.
  13. Cecylia Kuta Niecenzurowane. Z dziejów drugiego obiegu wydawniczego w Krakowie w latach 1976–1990, wyd IPN, Kraków 2019, s. 544, 595, 596, 598.
  14. Ewa Zając, Henryk Głębocki „Ketman” i „Monika” – żywoty równoległe, s. 76.
  15. Proces lustracyjny Karkoszy – koniec pierwszej rozprawy.
  16. Lustracja Karkoszy umorzona.

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Henryk Karkosza" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy