Henryk Samsonowicz


Henryk Samsonowicz w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Henryk Bohdan Samsonowicz (ur. 23 stycznia 1930 w Warszawie[1], zm. 28 maja 2021[2] tamże) – polski historyk mediewista i nauczyciel akademicki, profesor nauk humanistycznych. W latach 1980–1982 rektor Uniwersytetu Warszawskiego, w latach 1989–1991 minister edukacji narodowej w rządzie Tadeusza Mazowieckiego. Kawaler Orderu Orła Białego.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Wykształcenie i kariera naukowa | edytuj kod

Włodzimierz Lengauer, Norman Davies i Henryk Samsonowicz (2007)

Podczas okupacji niemieckiej uczestniczył w tajnych kompletach, a następnie w tzw. kursach przygotowawczych do szkoły rybackiej przy ul. Siennej 16, zorganizowanych przez nauczycieli z Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego[3]. Po wojnie ukończył VII Liceum Ogólnokształcącego im. Juliusza Słowackiego[4].

W 1950 ukończył studia na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego, po których podjął pracę na stanowisku asystenta tej uczelni. W 1954 otrzymał stopień doktora nauk historycznych, na podstawie pracy kandydackiej zatytułowanej Rzemiosło wiejskie w Polsce w XIV–XVI w. i przygotowanej pod kierunkiem profesora Mariana Małowista[5]. W 1960 habilitował się w oparciu o rozprawę Badania nad kapitałem mieszczańskim Gdańska w drugiej połowie XV wieku. W 1969 otrzymał tytuł naukowy profesora nauk humanistycznych[6].

Profesorem nadzwyczajnym został w 1971, a dziewięć lat później profesorem zwyczajnym w zakresie nauk humanistycznych. W latach 1964–2009 prowadził seminarium magisterskie, w 1969 zaczął kierować mediewistycznym i nowożytnym seminarium doktorskim w Instytucie Historycznym. Wypromował 11 doktorów.

Od 1967 był prodziekanem Wydziału Historycznego UW, w okresie 1970–1973 pełnił funkcję dziekana tej jednostki. W latach 1975–1980 był dyrektorem Instytutu Historycznego, z którym zawodowo związany był nieprzerwanie od 1950. Od 1 października 1980 do 8 kwietnia 1982 pełnił funkcję rektora Uniwersytetu Warszawskiego.

Od 1978 do 1982 pełnił funkcję prezesa Polskiego Towarzystwa Historycznego, w 1982 został członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego[7].

W latach 1991–1996 był wiceprzewodniczącym Komitetu Badań Naukowych, w 1994 został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk, w latach 1999–2006 przewodniczył Wydziałowi I Nauk Społecznych PAN. W 2002 został członkiem rzeczywistym PAN, zasiadł też w jej prezydium. Został wykładowcą Akademii Humanistycznej w Pułtusku, a także członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, Academia Europaea i innych instytucji naukowych. Wszedł w skład m.in. jury Nagrody Naukowej KLIO. Zasiadał w Komitecie Nauk Historycznych Polskiej Akademii Nauk[8].

Opublikował około 800 prac naukowych, głównie z zakresu historii Polski okresu średniowiecza, w tym 16 książek i podręczników uniwersyteckich. Bywał też ekspertem teleturnieju Wielka gra. W 1975 organizował pierwszą olimpiadę historyczną. Wśród jego uczniów znaleźli się Agnieszka Bartoszewicz, Wojciech Fałkowski, Zbigniew Morawski, Grzegorz Myśliwski, Jerzy Pysiak, Paweł Żmudzki[9].

Działalność polityczna | edytuj kod

W latach 1956–1982 należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej[7]. Z partii został usunięty wkrótce po wprowadzeniu stanu wojennego. W 1968 był jedynym z pięciu orzekających członków Wyższej Komisji Dyscyplinarnej przy ministrze oświaty i szkolnictwa wyższego dla pracowników naukowo-dydaktycznych szkół wyższych, który zagłosował przeciwko podtrzymaniu decyzji uczelnianej komisji dyscyplinarnej, na mocy której zwolniono z pracy profesora Damazego Tilgnera[10].

Podczas wydarzeń sierpniowych w 1980 przyłączył się do skierowanego do władz komunistycznych apelu 64 naukowców, literatów i publicystów o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami[11]. Od tegoż roku działał w Niezależnym Samorządnym Związku Zawodowym „Solidarność”. W 1985 brał udział w przygotowaniu opracowania zatytułowanego Raport. Polska 5 lat po sierpniu. W 1988 został członkiem Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie, objął w jego ramach funkcję przewodniczącego komisji nauki i oświaty[7]. W 1989 brał udział w obradach plenarnych Okrągłego Stołu. Po wyborach do Sejmu kontraktowego został ministrem edukacji narodowej w rządzie Tadeusza Mazowieckiego[12]. Jedną z podjętych wówczas decyzji była ta o wprowadzeniu nauczania religii do szkół publicznych. Urząd ministra sprawował do stycznia 1991.

Był członkiem komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed wyborami prezydenckimi w 2010 i w 2015[13][14].

Odznaczenia i wyróżnienia | edytuj kod

Henryk Samsonowicz i prezydent RP Bronisław Komorowski podczas dekoracji Orderem Orła Białego

Odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski w 1998[15]. W 2010 prezydent Bronisław Komorowski odznaczył go Orderem Orła Białego[16], a 25 lutego 2011 powołał go w skład kapituły tego orderu[17]. W listopadzie 2015 w proteście przeciwko decyzji prezydenta RP Andrzeja Dudy o ułaskawieniu Mariusza Kamińskiego zrezygnował z członkostwa w tej kapitule[18]. Wyróżniony również Odznaką Honorową „Zasłużony dla Mazowsza”[19] oraz Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości[20]. W czasach PRL otrzymał też Krzyż Kawalerski[21], Oficerski i Komandorski Orderu Odrodzenia Polski, Złoty Krzyż Zasługi i Medal Komisji Edukacji Narodowej[22]. W 1984 wyróżniony francuskim Krzyżem Oficerskim Orderu Narodowego Legii Honorowej[23].

Otrzymał tytuły doktora honoris causa Duquesne University w USA (1981), Akademii Pedagogicznej w Krakowie (1994), Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (1998)[24], Uniwersytetu im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (2002)[25], Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego w Kielcach (wówczas Akademii Świętokrzyskiej, 2005), Uniwersytetu Wrocławskiego (2007) oraz Uniwersytetu Opolskiego (2009[26]), Uniwersytetu Gdańskiego (2009)[27], Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie (2010)[28], Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (2014)[29] i Uniwersytetu Jagiellońskiego (2015)[30].

Został honorowym obywatelem Sandomierza (2004), gminy Długosiodło (2006)[31], Ostrowca Świętokrzyskiego (2008), Pułtuska (2008) oraz Warszawy (2015)[32]. W 2014 otrzymał Perłę Honorową Polskiej Gospodarki (w kategorii nauka)[33].

Życie prywatne | edytuj kod

Pochodził z rodziny pieczętującej się w przeszłości herbem Lis. Był synem Jana i bratem Andrzeja.

Od urodzenia mieszkał w kamienicy przy ul. Wilczej 22[34]. 10 czerwca 2021 został pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie[35].

Publikacje | edytuj kod

  • Rzemiosło wiejskie w Polsce XIV–XVI w., PWN, Warszawa 1954.
  • Hanza władczyni mórz, Książka i Wiedza, Warszawa 1958.
  • Badania nad kapitałem mieszczańskim Gdańska w II połowie XV w., Uniwersytet Warszawski, Warszawa 1960 (tłum. niemieckie 1969).
  • Historia Polski do roku 1795, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1967.
  • Późne średniowiecze miast nadbałtyckich. Studia z dziejów Hanzy nad Bałtykiem w XIV–XV w., PWN, Warszawa 1968.
  • Życie miasta średniowiecznego, PWN, Warszawa 1970.
  • Złota jesień polskiego średniowiecza, Wiedza Powszechna, Warszawa 1971.
  • Dziedzictwo Średniowiecza. Mity i rzeczywistość, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1991.
  • Miejsce Polski w Europie, Bellona, Warszawa 1995 (tłum. niemieckie 1997).
  • Tysiącletnie dzieje (wraz z Januszem Tazbirem), Wyd. Dolnośląskie, Wrocław 1997.
  • Idea uniwersytetu u schyłku tysiąclecia (współautor), FNP, Warszawa 1998.
  • Północ-Południe, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1999.
  • Narodziny średniowiecznej Europy (red., wstęp), Bellona, Warszawa 1999.
  • Ziemie polskie w X wieku i ich znaczenie w kształtowaniu się nowej mapy Europy (red.), Universitas, Kraków 2000.
  • Długi wiek X. Z dziejów powstawania Europy, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Poznań 2002 (tłum. niemieckie 2009).
  • Polska. Losy państwa i narodu do 1939 roku (współautor), Iskry, Warszawa 2003.
  • Konrad Mazowiecki (1187/88 – 31 VIII 1247), Wydawnictwo Avalon T. Janowski, Kraków 2008.
  • Prawda i fałsz. O polskiej chwale i wstydzie (współautor), Wyd. Stopka Łomża 2010.
  • Nieznane dzieje Polski. W Europie czy na jej skraju?, Bellona, Warszawa 2012.
  • Szkice o mieście średniowiecznym, Wydawnictwa Drugie, Warszawa 2014.

Przypisy | edytuj kod

  1. Kto jest kim w Polsce: informator biograficzny. Lubomir Mackiewicz, Anna Żołna (red.). Warszawa: Wydawnictwo „Interpress”, 1993, s. 629. ISBN 83-223-2644-0.
  2. Nie żyje prof. Henryk Samsonowicz, kawaler Orderu Orła Białego. TVP Info, 28 maja 2021. [dostęp 2021-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (28 maja 2021)].
  3. Magdalena Szymańska (oprac.): Warszawa zapamiętana. W okupowanej stolicy. Warszawa: Dom Spotkań z Historią, 2019, s. 131. ISBN 978-83-66068-15-5.
  4. Absolwenci. liceum7.edu.pl. [dostęp 2018-01-16].
  5. Henryk Samsonowicz: Rzemiosło wiejskie w Polsce XIV–XVI w.. Warszawa: PWN, 1954, seria: Badania z Dziejów Rzemiosła i Handlu w Epoce Feudalizmu (pod redakcją Mariana Małowosta). [dostęp 2019-05-27].
  6. Prof. zw. dr hab. czł. rzecz. PAN Henryk Bohdan Samsonowicz, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2020-01-10] .
  7. a b c Anna Grażyna Kister: Henryk Bohdan Samsonowicz. Encyklopedia Solidarności. [dostęp 2019-11-07].
  8. Skład. knh.pan.pl. [dostęp 2015-10-23].
  9. Szymon Brzeziński, Krzysztof Fudalej: Pracownicy naukowo-dydaktyczni Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego 1930–2010. Słownik biograficzny. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2012.
  10. Marek Andrzejewski: Marzec 1968 w Trójmieście. Warszawa-Gdańsk: Instytut Pamięci Narodowej, 2008, s. 49.
  11. Apel (64 intelektualistów wraz z załączonym suplementem zawierającym nazwiska sygnatariuszy apelu). karta.org.pl. [dostęp 2020-09-26].
  12. Andrzej Sowa: Henryk Samsonowicz. Świadek epoki. Wywiad rzeka. Warszawa: Bellona, 2009, s. 5. ISBN 978-83-11-11528-6.
  13. Komitet poparcia Bronisława Komorowskiego. onet.pl, 16 maja 2010. [dostęp 2015-03-15].
  14. Kto wszedł do komitetu poparcia Komorowskiego. dziennik.pl, 15 marca 2015. [dostęp 2015-03-15].
  15. M.P. z 1999 r. nr 10, poz. 131.
  16. Prezydent odznaczył prof. Samsonowicza Orderem Orła Białego. prezydent.pl, 22 października 2010. [dostęp 2011-02-23].
  17. Prezydent powołał członków Kapituły Orderu Orła Białego. prezydent.pl, 28 lutego 2011. [dostęp 2011-02-28].
  18. Hall i Samsonowicz wystąpili z Kapituły Orderu Orła Białego. Protest przeciwko decyzji Dudy. tvn24.pl, 24 listopada 2015. [dostęp 2015-11-24].
  19. Osoby i podmioty odznaczone Odznaką Honorową „Zasłużony dla Mazowsza”. mazovia.pl. [dostęp 2017-01-03].
  20. Prof. Henryk Samsonowicz uhonorowany Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości. prezydent.pl, 12 lutego 2020. [dostęp 2020-02-18].
  21. Odznaczenia państwowe przyznane pracownikom Uniwersytetu Warszawskiego w roku 1974. „Roczniki Uniwersytetu Warszawskiego”. T. 14–16, s. 293, 1975. Warszawa: UW-PWN. 
  22. Kto jest kim w Polsce. Warszawa: Wydawnictwo „Interpress”, 1989, s. 1149.
  23. Zbigniew Dunin-Wilczyński: Legia Honorowa. Zarys historii orderu. Warszawa: Arx Regia, Zamek Królewski w Warszawie, 2002, s. 6, 179.
  24. Doktorzy honoris causa UMK. umk.pl. [dostęp 2011-02-25].
  25. Doktorzy honoris causa UMCS. umcs.lublin.pl. [dostęp 2011-02-23].
  26. Doktoraty honoris causa Uniwersytetu Opolskiego. uni.opole.pl. [dostęp 2011-02-23].
  27. Doktorzy Honorowi Uniwersytetu Gdańskiego. ug.edu.pl. [dostęp 2011-02-25].
  28. Wręczenie tytułu doctor honoris causa prof. dr. hab. Henrykowi Samsonowiczowi. ajd.czest.pl. [dostęp 2016-02-04].
  29. Dwa honorowe doktoraty – UAM i UMP. radiomerkury.pl, 15 października 2014. [dostęp 2014-10-15].
  30. Prof. Henryk Samsonowicz doktorem honoris causa UJ. uj.edu.pl, 2 lutego 2015. [dostęp 2015-02-06].
  31. Honorowi Obywatele. dlugosiodlo.pl. [dostęp 2020-01-14].
  32. Uchwała nr XIII/246/2015 z 25-06-2015. warszawa.pl, 30 czerwca 2015. [dostęp 2015-07-31].
  33. Relacja: Gala Pereł Polskiej Gospodarki. hbrp.pl, 2014. [dostęp 2015-12-07].
  34. Jerzy S. Majewski. Jak za dawnych lat. Ulica Wilcza. „Stolica”, s. 16, wrzesień 2017. 
  35. Henryk Samsonowicz. Mistrz polskiej mediewistyki. polskieradio.pl, 10 czerwca 2021. [dostęp 2021-06-10].

Bibliografia | edytuj kod

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Rząd Tadeusza Mazowieckiego (1989–1991)

  • kursywa – ministrowie odwołani przed końcem istnienia rządu
Ministrowie edukacji narodowej III Rzeczypospolitej

Rektorzy Uniwersytetu Warszawskiego Kontrola autorytatywna (osoba):Identyfikatory zewnętrzne:
Na podstawie artykułu: "Henryk Samsonowicz" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy