Henryk Wereszycki


Henryk Wereszycki w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Henryk Wereszycki, urodzony jako Henryk Vorzimmer (ur. 13 grudnia 1898 we Lwowie, zm. 27 lutego 1990 w Krakowie) – polski historyk, znawca dziejów Polski porozbiorowej, historii dyplomacji europejskiej w XIX w. i monarchii habsburskiej. Jeden z niewielu historyków polskich, czynnych w PRL, który kwestionował publicznie podstawy marksistowskiej wykładni dziejów[1].

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Syn Mykoły Hankewicza (Mikołaja Hankiewicza), ukraińskiego socjalisty i Rozalii Altenberg, z zasymilowanej rodziny żydowskich wydawców i księgarzy we Lwowie[2]. Do 1924 r. nosił nazwisko swego ojczyma Jakuba Vorzimmera.

10 listopada 1923 roku wojewoda lwowski zezwolił por. rez. Henrykowi Vorzimmerowi z 21 pułku artylerii polowej i por. Tadeuszowi Vorzimmerowi z 5 pułku artylerii polowej (ur. 5 czerwca 1900) na zmianę rodowego nazwiska „Vorzimmer” na „Wereszycki”[3]. Tadeusz został zamordowany wiosną 1940 roku w Charkowie przez NKWD.

Od roku 1910 uczęszczał do III Gimnazjum Klasycznego we Lwowie. Po wznowieniu nauki przerwanej wybuchem I wojny światowej od jesieni do kwietnia 1916 roku był uczniem skróconego kursu 6 i 7 klasy. Wiosną tego roku poszedł na wojnę i z końcem lata został żołnierzem 1 pułku artylerii Legionów Polskich. Jako kanonier przeszedł chrzest bojowy na froncie nad Stochodem. W przerwie między walkami, w czasie krótkiego urlopu, w kwietniu 1917 roku zdał maturę i wrócił na front. W roku 1918 wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej, a w październiku tegoż roku zapisał się na Politechnikę Lwowską.

Upadek Monarchii Austro-Węgierskiej i wybuch walk o Lwów spowodował, że wraz z bratem Tadeuszem Vorzimmerem wstąpił do Wojska Polskiego i znalazł się w szeregach artylerii. Odcięty od oddziałów polskich nie wziął udziału w walkach o to miasto[4]. Po zakończeniu walk, w stopniu porucznika artylerii Wojska Polskiego (awansowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919), otrzymał urlop na kontynuowanie studiów i w październiku 1919 roku zapisał się na wydział historyczny Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie.

Wiosną 1920 roku powrócił na front ze swoim 5 Lwowskim pułkiem artylerii biorącym udział w walkach w okolicach Gródka Jagiellońskiego, nad rzeką Wereszycą (od której później wziął nazwisko) i w ofensywie Piłsudskiego na Wołyniu. 18 sierpnia 1920 roku w potyczce z kozakami w okolicach Kamionki Strumiłowej został ranny. Po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej został zdemobilizowany pod koniec 1920 roku i wrócił na Uniwersytet Lwowski zostając asystentem profesora Adama Szelągowskiego. W lipcu 1925 roku uzyskał stopień doktora filozofii na podstawie rozprawy Polityka rządu austriackiego w Galicji w czasie powstania styczniowego[5].

21 marca 1924 uzyskał sądowe zezwolenie na zmianę nazwiska z Vorzimmer na Wereszycki[6]. Od 1926 roku pracował jako nauczyciel historii. W roku 1935 przeniósł się ze Lwowa do Warszawy w związku z otrzymaniem posady w Instytucie Badania Najnowszej Historii Polski. 3 września 1939 roku został zmobilizowany do 30 pułku artylerii lekkiej. W wyniku działań wojennych znalazł się w okrążeniu wraz z SGO „Polesie” gen. Kleeberga i 7 października 1939 roku pod Wolą Gułowską został wzięty do niewoli niemieckiej. Przebywał w Oflagu II B Arnswalde. W maju 1942 roku wraz z całym obozem przeniesiono go do Oflagu II D Gross-Born, a w sierpniu 1943 karnie, z kilkoma kolegami, umieszczono go w Oflagu II C Woldenberg. W obozie poznał Adama Rapackiego, późniejszego ministra spraw zagranicznych PRL.

Po wojnie był wielokrotnie szykanowany przez władze PRL. Od roku 1947 wykładowca Uniwersytetu Wrocławskiego, a od 1956 Uniwersytetu Jagiellońskiego, w Zakładzie Historii Zachodniej XIX wieku. W 1948 objęto go całkowitym zakazem publikowania prac[6]. W 1957 roku opublikował słynny artykuł „Pesymizm błędnych tez”, będący polemiką z partyjną historiografią i jej antyniepodległościowym nastawieniem. W latach 1969-1982 publikował na łamach Tygodnika Powszechnego, początkowo pod pseudonimem Adam Stor, później pod własnym nazwiskiem. W roku 1978 podpisał deklarację założycielską Towarzystwa Kursów Naukowych. W 1985 roku otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego[7].

Tablica pamiątkowa prof. Henryka Wereszyckiego w Collegium Witkowskiego UJ przy ul. Gołębiej w Krakowie

Krakowski oddział Polskiego Towarzystwa Historycznego oraz Wydział Historyczny Uniwersytetu Jagiellońskiego ustanowiły w 2001 roku Nagrodę im. Wacława Felczaka i Henryka Wereszyckiego dla badaczy zajmujących się dziejami Europy Środkowo-Wschodniej XIX i XX wieku.

10 października 2011 r. staraniem Oddziału Krakowskiego Polskiego Towarzystwa Historycznego w Budynku Collegium Witkowskiego UJ przy ulicy Gołębiej w Krakowie, odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci profesora. W bezpośrednim sąsiedztwie odsłonięto tablicę honorującą profesora Wacława Felczaka.

W Krakowie znajduje się ulica jego imienia, do 2017 nosząca imię Franciszka Kajty[8].

Publikacje | edytuj kod

  • Austria a powstanie styczniowe, Lwów 1930
  • Anglia a Polska w latach 1860-1865, Lwów 1934
  • Historia polityczna Polski 1864-1918, Kraków 1947
  • Sojusz trzech cesarzy, Warszawa 1965
  • Walka o pokój europejski 1872-1878, Warszawa 1971
  • Historia Austrii, Ossolineum, Wrocław 1972
  • Pod berłem Habsburgów, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1975
  • Koniec sojuszu trzech cesarzy, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1977
  • History of Poland, współautorzy: Aleksander Gieysztor, Stefan Kieniewicz, Emanuel Rostworowski, Janusz Tazbir, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1979.
  • Historia polityczna Polski 1864-1918, Wydanie drugie poprawione i rozszerzone, Libella, Paryż 1979.

Odznaczenia | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Zbigniew Romek, Cenzura a nauka historyczna w Polsce 1944-1970, Warszawa 2010, s. 244.
  2. AndrzejA. Nowak AndrzejA., Ofiary, imperia i historycy, Kraków: Arcana, 2009, s. 207-208, ISBN 978-83-60940-29-7, OCLC 751181806 .
  3. Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 20 marca 1924 r., Nr 27, s. 135.
  4. Marek Gałęzowski, Na wzór Berka Joselewicza. Żołnierze i oficerowie pochodzenia żydowskiego w Legionach Polskich. Z przedmową Richarda Pipesa. Warszawa 2010, s. 665.
  5. Henryk Wereszycki (1898–1990). Historia w życiu historyka, praca zbiorowa pod red. Elżbiety Orman i Antoniego Cetnarowicza, Towarzystwo Wydawnicze „Historia Iagellonica”, Kraków 2001.
  6. a b Jan Ryszard Sielezin, Działania UB wobec kadry naukowej Uniwersytetu Wrocławskiego w 1950 r., w: Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka, rocznik LXIII, nr 1/2008, s. 50-51, ISSN 0037-7511
  7. Encyklopedia Emigracji – Henryk Wereszycki.
  8. Dekomunizacja nazw ulic w Krakowie. krakow.pl. [dostęp 2017-10-19].
  9. Lista osób odznaczonych „Medalem 10-lecia Polski Ludowej”. monitorpolski.gov.pl. [dostęp 31 lipca 2014].

Bibliografia | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Henryk Wereszycki" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy