Hikora


Orzesznik w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii (Przekierowano z Hikora) Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Kwiatostan męski orzesznika jadalnego Orzechy pekan

Orzesznik zwany także przeorzechem, hikorą i karią[4] (Carya Nutt.) – rodzaj roślin z rodziny orzechowatych (Juglandaceae). Obejmuje 18 gatunków[5][6][7], choć w niektórych ujęciach wykazywanych jest ich od 17 do 25[8].

Największe zróżnicowanie gatunkowe orzeszników jest w południowej części Stanów Zjednoczonych i w północnym Meksyku, cztery gatunki rosną także we wschodniej części Ameryki Północnej, kilka w Ameryce Środkowej[9], 6 gatunków rośnie w Azji Południowo-Wschodniej[5], z czego trzy są endemitami Chin[10]. W Polsce uprawiane najczęściej są orzesznik gorzki C. cordiformis i pięciolistkowy C. ovata, rzadziej orzesznik siedmiolistkowy Carya laciniosa[11][8].

Orzeszniki rosną w lasach na różnych siedliskach, często w dolinach rzek[9], największe rozmiary osiągając na glebach żyznych i głębokich. Orzesznik czarny C. texana rośnie jednak w miejscach suchych[8]. Orzeszniki dostarczają tzw. drewna hikorowego – elastycznego[12], twardego i odpornego na uderzenia[9], cenionego do wyrobu m.in. narzędzi (trzonków do siekier)[9] i sprzętu sportowego (nart[12], kijów do lacrosse[9]). Kilka gatunków dostarcza jadalnych orzechów, z których najbardziej cenione są owoce orzesznika jadalnego C. illinoinensis[9].

Spis treści

Morfologia | edytuj kod

Pokrój
Drzewa osiągające 30–40 m wysokości, orzesznik jadalny osiąga do 60 m, a orzesznik blady rośnie często krzaczasto[8]. Mają smukłe konary[13].
Liście
Liście są duże, nieparzystopierzasto złożone z 3–17 listków[9][7]. Brzeg listków piłkowany[7]. Jesienią przebarwiają się na złoty kolor[9].
Kwiaty
Drobne i rozdzielnopłciowe (drzewa są jednopienne). Kwiaty męskie zebrane są w kotki rozwijające się w skupieniach po trzy (z wyjątkiem azjatyckiej sekcji sect. Rhamphocarya) na rocznych i dwuletnich gałązkach. Kwiaty wyrastają wsparte niepodzieloną przysadką i dwoma podkwiatkami, mają zredukowany okwiat (co najwyżej składający się z czterech działek) i 3–10 pręcików. Kwiaty żeńskie skupione są w krótkich kłoskach na szczytach tegorocznych pędów. Kwiaty pozbawione są okwiatu, a zalążnia otoczona jest przez buteleczkowato obrastającą ją zrośniętą przysadkę i trzy podkwiatki, ponad które wystają w czasie kwitnienia czterodzielne znamiona[9][10].
Owoce
Orzechy (niby-pestkowce – miękka okrywa otaczająca orzech powstaje ze zrośniętych przysadek i podkwiatków, w czasie dojrzewania owoców pęka na cztery części). Owocnia zdrewniała, ale zwykle mniej pomarszczona i gładsza niż u orzechów[9][10].

Biologia | edytuj kod

Kwiaty są wiatropylne[9]. Drzewa przynajmniej niektórych gatunków są długowieczne, orzesznik jadalny osiąga tysiąc lat życia[6]. Nasionami północnoamerykańskich gatunków żywi się m.in. ryjkowiec Conotrachelus affinis[14].

Systematyka | edytuj kod

Pozycja systematyczna

Rodzaj z rodziny orzechowate z rzędu bukowców. W obrębie rodziny należy do podrodziny Juglandoideae[2]. Jest blisko spokrewniony z rodzajem orzech Juglans. W przeszłości znacznie bardziej zróżnicowany i rozpowszechniony – skamieniałości znajdowane są m.in. w Europie, Syberii Zachodniej, wschodniej Azji i północno-zachodniej Ameryki Północnej[9].

Podział rodzaju[5][7]
Ameryka Północna
Azja

Przypisy | edytuj kod

  1. Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20]  (ang.).
  2. a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-01-07]  (ang.).
  3. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-23].
  4. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 607. ISBN 83-214-1305-6.
  5. a b c Carya Nutt.. W: Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-05-01].
  6. a b D. J. Mabberley: The Plant-book: A Portable Dictionary of the Vascular Plants (Fourth Edition). Cambridge University Press, 2017, s. 168. ISBN 978-1-107-11502-6.
  7. a b c d Donald E. Stone: Carya Nuttall. W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-05-01].
  8. a b c d Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy liściaste C. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 50-52. ISBN 83-01-11074-0.
  9. a b c d e f g h i j k l Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 124. ISBN 0-333-73003-8.
  10. a b c Carya Nuttall. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2021-05-01].
  11. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  12. a b Wielka encyklopedia przyrody. Rośliny kwiatowe 1. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 132-136. ISBN 83-7079-778-4.
  13. Johnson O., More D.: Drzewa. Warszawa: Multico, 2009, s. 174. ISBN 978-83-7073-643-9.
  14. Conotrachelus affinis buggide.net. [dostęp 2021-02-21].

Zobacz też | edytuj kod

Identyfikatory zewnętrzne (takson):
Na podstawie artykułu: "Hikora" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy