Huta Baildon


Na mapach: 50°16′04,8086″N 18°59′58,9049″E/50,268002 18,999696

Huta Baildon w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Huta Baildonhuta żelaza, położona w Katowicach, w dzielnicach Dąb i Załęże.

Została założona w 1823 r. przez szkockiego inżyniera – Johna Baildona jako pudlingarnia[1]. Z biegiem czasu była rozbudowywana, stając się jednym z najnowocześniejszych zakładów hutniczych w Europie. Podczas II wojny światowej produkowała dla celów zbrojeniowych. Po 1945 r. ulegała dalszemu rozwojowi, uruchamiając nowe i rozbudowując stare wydziały[2]. Od 2001 jest w stanie upadłości. Obecnie (2017) na terenie huty działa firma BGH Baildon zajmująca się produkcją płaskowników stalowych o przekrojach płaskich i kwadratowych.

Spis treści

Historia | edytuj kod

Pudlingarnia Johna Baildona na litografii z połowy XIX w. Spust stali z pieca martenowskiego w stalowni (1936 r.)

Okres przedwojenny | edytuj kod

Początek działalności huty wiązał się z obecnością na granicy Załęża i Dębu kuźnicy załęskiej, na terenie której została w późniejszym czasie wybudowana huta. Kuźnica ta funkcjonowała już w XV w. W późniejszym czasie została przerobiona na tartak i ponownie uruchomiona w latach 1647-1650. Została ona zamieniona w 1734 r. w młyn[3].

Na obszarze dawnej kuźnicy, w 1823 r. John Baildon zainicjował budowę pudlingarni. Była ona wówczas drugim tego typu zakładem w Europie. Pudlingarnia została wyposażona w cztery piece pudlowe opalane węglem oraz walcownię żelaza sztabowego. Produkowała ona pręty walcowane. W 1846 r., po śmierci Johna Baildona, pudlingarnia przeszła na własność dwóch mieszczan - J. Domsa i A. Wenzla, co było pierwszym przypadkiem w Prusach, gdzie huta była własnością mieszczan. W 1854 r. huta wytwarzała 36 tys. cetnarów wyrobów walcowanych oraz zatrudniała 180 robotników[4].

W okresie 1863-1864 huta była nieczynna. Została ona uruchomiona w 1865 r. po jej zakupie przez Wilhelma Hegenscheidta, który nadał wyrobom hutniczym znak BHH (prawdopodobnie od Baildon Hütte Hegenscheidt). W tym czasie, w latach 1868-1871 walcownię rozbudowano o cztery zespoły walcownicze[5].

W 1887 r. huta przeszła na własność Oberschlesische Eisenindustrie A.G. für Bergbau und Hüttenbetrieb w Gliwicach. Cztery lata później uruchomiono 3 piece martenowskie o pojemności 12 ton, a w 1894 r. czwarty piec o pojemności 20 ton. Na początku XX w. w hucie zainstalowano pierwszy na Górnym Śląsku piec indukcyjny, umożliwiający produkcję stali narzędziowych, stopowych i szybkotnących. W 1906 r. rozpoczęto produkcję prętów kutych, a w 1908 r. wyrób wierteł ze stali szybkotnących[6].

Na przełomie XIX i XX w. hutę rozbudowano. W miejscu wysuszonego stawu załęskiego wzniesiono hale produkcyjne i budynki administracyjne dla nowych wydziałów, w tym budynek dyrekcji. Dzięki tym inwestycjom i oferowanym przez zakład nowym produktom Huta Baidon była przed I wojną światową jednym z czołowych producentów stali na Górnym Śląsku[7].

Lata międzywojenne i II wojna światowa | edytuj kod

W 1922 r. huta znalazła się w granicach Polski. W tym czasie hutę przekształcono w spółkę Huta Baildon Spółka Akcyjna z kapitałem niemieckim. Produkcja w hucie spadła, prócz wydziałów przetwórczych, m.in. dzięki uruchomieniu w 1923 r. produkcji łańcuchów. Rozbudowano również hale produkcyjne i park maszynowy. W 1926 r. połączono Hutę Baildon z Hutą Pokój, a w 1929 r. też kopalnię Eminencja. Utworzony Koncern Huta Pokój - Śląskie Zakłady Górniczo-Hutnicze S.A. był drugim pod względem wielkości polskim koncernem hutniczym. Huta była częścią koncernu do II wojny światowej. W latach międzywojennych przy hucie powstał zakład badawczo-doświadczalny, a także rozpoczęto produkcję m.in. rur cienkościennych, blach narzędziowych, elektrod, węglików spiekanych i magnesów[8].

 Osobny artykuł: Pomnik Józefa Piłsudskiego w hucie Baildon.

Na terenie huty 12 maja 1937[9] odsłonięto pomnik Józefa Piłsudskiego, projektu pracownika huty − Gnoińskiego. Składał się z on popiersia Józefa Piłsudskiego i figury orła państwowego na cokole.

Podczas II wojny światowej huta należała do koncernu Oberschlesische Hüttenwerke A.G. Gleiwitz i produkowała głównie dla przemysłu zbrojeniowego, w tym matryce do płatowców oraz silniki do samolotów Junkers. W tym celu hutę rozbudowano. Do 1942 r. przy hucie istniał obóz pracy dla 2 tys. jeńców[10].

Okres powojenny | edytuj kod

Huta w kwietniu 1945 r. wznowiła produkcję. W 1949 r. produkcja stali była większa o 40% niż przed wojną. W tym okresie zreorganizowano i zmodernizowano stare wydziały. Wybudowano nowe hale, gdzie m.in. produkowano wyroby ciągnione i łuszczone, a także rozwijano produkcję węglików spiekanych. Pod koniec 1977 r. powstał Zakład Węglików Spiekanych Baildonit. Stalownia wytwarzała wówczas 200 gatunków stali konstrukcyjnych[11].

Pod koniec lat 70. XX w. nastąpił znaczny spadek produkcji spowodowany kryzysem ekonomicznym w polskiej gospodarce. Po 1989 r. Huta Baildon przystąpiła do restrukturyzacji (zaczęto z niej wydzielać samodzielne spółki), która nie przyniosła poprawy sytuacji huty. Od 6 maja 2001 r. Huta Baildon jest w stanie upadłości[12].

Silesia Business Park | edytuj kod

W miejscu dawnej huty, przy ul. Chorzowskiej, w l. 2013-2018 powstał zespół czterech 12-kondygnacyjnych (55 m wysokości) budynków biurowych o nazwie Silesia Business Park o powierzchni użytkowej 46000 m² (w tym 42680 m² powierzchni biurowej i 3540 m² handlowej[13]. Na elewację każdego z budynków składa się 26 pasów: 13 czarnych, 5 złotych, 8 białych[14], które w wyniku złudzenia optycznego w zależności od odległości obserwatora zmieniają kolory na pomarańczowy, żółty lub czerwony[15].Projektantem zespołu jest Biuro Medusa Group, a inwestorem Skanska Property Poland[16]. Na terenie parku mieści się również stacja miejskiej wypożyczalni rowerów city by bike i ok. 600 miejsc parkingowych. Budynki Silesia Business Park są certyfikowane w systemie LEED (Leadership in Energy And Environmental Design) na poziomie GOLD[17].

Wydziały | edytuj kod

Huta Baildon Hale przy ul. Johna Baildona Hale przy ul. Johna Baildona Hale przy ul. Johna Baildona Dawna ulica Zimna Dawna lokomotywownia Dawna lokomotywownia Jedna z dawnych hal produkcyjnych Jedna z dawnych hal produkcyjnych Dawna ul. Południowa (tabliczka na budynku lokomotywowni) Znaki przed wjazdem na mostek na Rawie Rzeka Rawa, przepływająca przez tereny huty Dawna ul. Za Rawą Budynek przy dawnej ul. Za Rawą Jeden z obiektów huty Jeden z obiektów huty Jeden z obiektów huty Dawny bar zakładowy „Specjal" Jeden z obiektów huty Dawna ul. Za Rawą Budynki huty Jedna z hal Zbiornik z ciekłym azotem Zbiornik z ciekłym azotem Wejście do jednej z hal Jedna z hal (widok od strony ul. Chorzowskiej) ESAB

Huta Baildon obejmowała wydziały:

Obiekty zabytkowe | edytuj kod

Teren Huty Baildon to jednolity funkcjonalnie kompleks przemysłowy. W odniesieniu do środowiska kulturowego ochroną konserwatorską zostały objęte obiekty i urządzenia świadczące o tradycji i historii przemysłu hutniczego[18][19], które w 2010 r. znajdowały się na terenie huty:

  • budynek dyrekcji[20];
  • zabytkowa hala dawnej obróbki ciężkiej[20];
  • zespół walcowniczy IV (maszyna parowa z 1904, klatka walców zębatych z 1904, zespół walcowniczy „trio”)[20];
  • walcownia bruzdowa w której zamontowano unikatową maszynę parową z 1905, zbudowaną w Erhardt Sehmer Saarbrucken[20];
  • budynek kuźni i młotowni w których zamontowano:
    • prasę parową do kucia swobodnego z 1917 produkcji Kalker Maschinen Fabrik Koln,
    • młot parowy do kucia swobodnego z 1917 z Beche GmbH Hutckenswagen;
  • zespół walcowniczy II (silnik napędowy z lat trzydziestych XX wieku, klatka walców zębatych z 1916, klatka walców zębatych z 1915, zespół walcowniczy II − „duo” z 1916)[20];
  • laboratorium[20];
  • zespół urządzeń wydziału kuźni W−39 (młot parowy do kucia swobodnego firmy Beche Gmbh Huckeswagen, młot parowy do kucia swobodnego Banning A.G. − Hamm z 1914, prasa parowa z 1917)[20]:
    • szlifierka kłowa do wałków firmy MEYER z 1915 (Wydział W−39 nr inw. 771),
    • wiertarka pozioma do głębokich wierceń z 1935 (Wydział W−39 nr inw. 233),
    • strugarka poprzeczna firmy Zieleniewski z 1939 (Warsztaty szkolne nr inw. 425),
    • prasa mimośrodowa firmy Fabryka Maszyn Pomocniczych i Automatów Stefański z 1937 (Wydział W−99 „Magnesy” nr fabr. 10110),
    • frezarka pionowa firmy Stowarzyszenia Mechaników Polskich w Ameryce z 1938 (Wydział W−99 „Magnesy” nr fabr. 751515),
    • strugarka do kół zębatych Gleasona, produkcji Heidenreich und Harbeck Werkzeugmaschinenfabrik Hamburg − około 1930 (W−02 nr inw. 460),
    • zegar do znakowania kart pracy, produkcji Fried Ernst Benzing Kontrolluhrenfabrik Schweningen Neckar (nr inw. 9976),
    • piła kabłąkowa, produkcji firmy Ulrich und Masserschmidt Maichow Meklenburg z 1910 (T.H.H. laboratorium, nr inw. 2117);
  • warsztat utrzymania ruchu, chłodnie kominowe, hala pieców[20].

Własność huty | edytuj kod

Huta Baildon posiadała:

Huta wydawała własne czasopismo Głos Baildonu i miała własne radio zakładowe.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 24. ISBN 978-83-7729-021-7.
  2. Rzewiczok 2009 ↓, s. 85.
  3. Borowy 1997 ↓, s. 85.
  4. Rzewiczok 2009 ↓, s. 15-16.
  5. Rzewiczok 2009 ↓, s. 17.
  6. Rzewiczok 2009 ↓, s. 17-18.
  7. Rzewiczok 2009 ↓, s. 21.
  8. Rzewiczok 2009 ↓, s. 28.
  9. MichałM. Bulsa MichałM., BarbaraB. Szmatloch BarbaraB., Katowice, których nie ma, Łódź: Księży Młyn Dom Wydawniczy, 2019, s. 105, ISBN 978-83-7729-502-1 .
  10. Rzewiczok 2009 ↓, s. 40.
  11. Rzewiczok 2009 ↓, s. 43-51.
  12. Rzewiczok 2009 ↓, s. 53-57.
  13. Ostatni biurowiec Silesia Business Park już w budowie, www.urbanity.pl [dostęp 2018-08-12]  (pol.).
  14. JustynaJ. Przybytek JustynaJ., Katowice: otwarto drugi budynek Silesia Business Park [ZDJĘCIA], „Dziennikzachodni.pl” [dostęp 2018-08-12]  (pol.).
  15. Silesia Business Park – pierwszy z biurowców już gotowy [WIEŚCI Z BUDOWY], „bryla.pl” [dostęp 2018-08-12]  (pol.).
  16. PTWP, Katowicki oddział Accenture już w nowej siedzibie, www.propertynews.pl [dostęp 2018-08-12]  (pol.).
  17. Silesia Business Park, sbp.byskanska.com [dostęp 2018-08-12] .
  18. Urząd Miasta Katowice: Protokół nr 47/10 z posiedzenia Komisji Górniczej Rady Miasta Katowice. (pol.) www.bip.um.katowice.pl [dostęp 2011-07-05]
  19. Urząd Miasta Katowice: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w rejonie ulic: Bracka − Chorzowska − Żelazna w Katowicach (pol.). www.bip.katowice.eu. [dostęp 2011-07-05].
  20. a b c d e f g h Urząd Miasta Katowice: Miejscowy plan ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice dla terenu położonego w obszarze dzielnicy Osiedle 1000−lecia − Załęże w rejonie ulic: Bracka − Chorzowska − Żelazna w zakresie wprowadzenia funkcji handlu, usług, administracji i sportu oraz adaptacji istniejącej funkcji przemysłowej (pol.). www.bip.katowice.eu. [dostęp 2011-07-05].

Bibliografia | edytuj kod

  • Robert Borowy: Wczoraj – dziś - jutro... kopalni „Katowice-Kloefas”. Historia węglem pisana. Katowice: KWK „Katowice-Kloefas”, 1997. ISBN 83-907139-2-6.
  • Jerzy Moskal: ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice − Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993. ISBN 83-85831-35-5.
  • Urszula Rzewiczok: Dzieje Dębu (1299−1999): monografia historyczna dzielnicy Katowic. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 1999. ISBN 83-87727-30-X.
  • Urszula Rzewiczok: Huta Baildon i jej twórca. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2009. ISBN 978-83-87727-99-4.
  • Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Oficyna „Artur”, 1996, s. 85. ISBN 83-905115-0-9.
  • Katowice 1865–1945. Zarys rozwoju miasta. Red. J. Szaflarski, Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, Wydawnictwo „Śląsk”, Katowice 1978, ss. 18, 19, 84.
Na podstawie artykułu: "Huta Baildon" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy