Huta Różaniecka


Na mapach: 50°22′36″N 23°12′00″E/50,376667 23,200000

Huta Różaniecka w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Ruiny Cerkwi pw. św. Mikołaja w Hucie Różanieckiej z 1835 roku

Huta Różanieckawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie lubaczowskim, w gminie Narol[4].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

We wsi znajduje się kapliczka z XIX w. i liczne kamieniołomy powstałe na zboczach Garbu Różanieckiego.

Wieś starostwa niegrodowego lubaczowskiego w XVIII wieku[5].

Spis treści

Część wsi | edytuj kod


Historia | edytuj kod

Najpierw tereny te porastały lasy, które przetrzebili hutnicy, dymarze, maziarze i węglarze. Na tak pozostawionym terenie osiedlili się osadnicy Mazurscy i założyli wieś na początku XVIII wieku, na terenie Płazowa, która początkowo nazywała się Huta Płazowska lub Huta Prosta Płazowska. Był to ośrodek przemysłu leśnego (smolarstwa, węglarstwa i gonciarstwa). Początkowo wieś składała się z części centralnej i przysiółków: Banachy, Huta Stara, Korkosze, Maziarnia, Podsigły i Rebizanty. Nazwa „Rebizanty” pochodzi prawdopodobnie od nazwiska królewskiego leśniczego. Była to wieś królewska w obrębie starostwa lubaczowskiego, po 1772 roku w dobrach kameralnych. W 1818 roku wieś została sprzedana hr. Janowi Brunickiemu i należała do dóbr Ruda Różaniecka. W 1713 roku z inicjatywy hetmana wielkiego koronnego i starosty lubaczowskiego Adama Mikołaja Sieniawskiego założono Hutę szkła zwykłego[7].

W 1921 roku we wsi było 105 domów. W 1939 roku we wsi było 1400 mieszkańców (w tym: 200 Ukraińców, 1195 Polaków i 5 Żydów). 24, 26, 29 czerwca i 3 lipca 1943 wieś pacyfikowali Niemcy. W wyniku tych czterech akcji wywieziono do obozów lub zamordowano większość mieszkańców. Śmierć poniosło ogółem 47 osób[8]. W 1945 roku podczas Akcji „Wisła” wysiedlono 18 Ukraińców.

Kościół | edytuj kod

Cerkiew Greckokatolicka | edytuj kod

Według tradycji pierwsza cerkiew została zbudowana przez mnichów z pobliskiego Monasteru Bazyliańskiego, po północnej stronie Tanwi. Gdy ok połowy XVIII wieku zgromadzenie zostało zlikwidowane, kilku mnichów wraz z obrazem św. Mikołaja przenieśli się na wzgórze „Cerkwisko”, gdzie później powstała parochia greckokatolicka. Od połowy XVIII wieku rozwijał się kult cudownej ikony św. Mikołaja. Kolejną cerkiew zbudowano w innym miejscu z fundacji ks. Leona Lebedyńskiego. Cerkiew ta już w 1825 roku była w złym stanie technicznym i rozebrano ją i na tym miejscu w 1836 roku z fundacji hr. Hermana Brunickiego została zbudowana murowana cerkiew pw. św. Mikołaja. Była to cerkiew filialna parochii w Płazowie. W 1875 i 1922 roku cerkiew była remontowana. Cerkiew wraz z drewniana dzwonnicą została 26 VI 1943 roku spalona przez Niemców podczas akcji pacyfikacyjnej, pozostały tylko ruiny z cmentarzem (z krzyżami z XVII i początku XIX wieku)[7][9].

Kościół Rzymskokatolicki | edytuj kod

Wieś należała do rzymskokatolickiej parafii w Płazowie. W 1913 roku rozpoczęto budowę kościoła, ale z powodu wybuchu I wojny światowej budowę przerwano. Budowę zakończono po wojnie i kościół oddano do użytku w 1926 roku, jako kaplicę dojazdową. W 1943 roku dobudowano zakrystię. Od 1945 roku na prośbę mieszkańców na został skierowany ks. Jan Jędrzejowski. W 1957 roku dobudowano przedsionek. W 1970 roku została erygowana parafia w Hucie Różanieckiej pw. Chrystusa Króla. W 1995 roku do parafii przydzielono Paary i Kocudzę[10].

Proboszczowie parafii.
1945–1995. ks. Jan Jędrzejowski[11]. 1995–2000. ks. Stefan Kuk. 2000–2007. ks. Mieczysław Startek. 2007–2011. ks. Mirosław Sawka. 2011–2016. ks. Marek Barszczowski. 2016– nadal ks. Piotr Lizakowski.

Parafia przynależy do Dekanatu Narol w diecezji zamojsko-lubaczowskiej.

Oświata | edytuj kod

Początki szkolnictwa w Hucie Różanieckiej, są datowane na 1896 rok, gdy powstała szkoła ludowa jednoklasowa. Przydatnym źródłem archiwalnym do poznawania historii szkolnictwa w Galicji, są austriackie Szematyzmy Galicji i Lodomerii, które podają wykaz szkół ludowych, wraz z nazwiskami ich nauczycieli. Pierwszym nauczycielem został Teodor Biłous, a od 1905 roku szkoła posiadała pomocnice: Klementyna Michajłówna (1904-1905), Eugenia Pychówna (1907-1911), Anna Czerniewicz (1911-1914?).

Nauczyciele kierujący.
1896–1897. Teodor Biłous[12]. 1897–1898. Maria Tarnawska[13]. 1898–1903. Michał Perzyło[14]. 1903–1904. Józefa Balcerówna[15]. 1904–1907. Aniela Pawlikowska[16]. 1907–1914(?). Stefania Pychówna[17].

Po likwidacji szkoły, w jej budynku działa Szkolne Schronisko Młodzieżowe.

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-04].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. s. według wyboru. [dostęp 2014–03–09].
  4. a b TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  5. Wiesław Bondyra, Własność ziemska w województwie bełskim w czasach saskich, Lublin 2015, s. 35.
  6. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013–02–15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014–03–09]. 
  7. a b Huta Różaniecka
  8. Józef Fajkowski, Jan Religa: Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945. Warszawa: Wydawnictwo Książka i Wiedza, 1981, s. 287.
  9. Apokryf Ruski. Huta Różaniecka
  10. Opis parafii na stronie diecezji
  11. Tygodnik Katolicki „Niedziela” O, Panie, to Ty na mnie spojrzałeś
  12. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1897 (str. 509) [Dostęp 2017-04-25]
  13. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1898 (str. 509) [dostęp 2018-08-24]
  14. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1900 (str. 427) [Dostęp 2017-04-25]
  15. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1904 (str. 548) [dostęp 2018-08-24]
  16. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1905 (str. 548) [dostęp n2018-08-24]
  17. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1914 (str. 734) [Dostęp 2017-04-24]

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "Huta Różaniecka" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy