I Korpus Polski w Rosji


I Korpus Polski w Rosji w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania „Polska Dowborowa” - obszar okupowany pod koniec lutego 1919 przez I Korpus Polski. Gen. Józef Dowbor-Muśnicki i sztab I Korpusu Polskiego w Rosji 1918 gen. Józef Dowbor-Muśnicki Kopiec I Korpusu Polskiego na terenie Twierdzy w Bobrujsku

I Korpus Polski w Rosjiwyższy związek taktyczny Wojska Polskiego na Wschodzie.

I Korpus liczył 15 stycznia 1918 roku 29 000 żołnierzy, zaś w maju 23 661 żołnierzy. Żołnierze I Korpusu nazywani są Dowborczykami od nazwiska dowódcy generała Józefa Dowbor-Muśnickiego.

Spis treści

Formowanie korpusu | edytuj kod

Korpus sformowany został 24 lipca 1917 na ziemiach zaboru rosyjskiego znajdujących się pod władzą Rządu Tymczasowego Rosji, z żołnierzy narodowości polskiej z armii rosyjskiej służących we Froncie Zachodnim i Froncie Północnym (obecnie Białoruś, Polesie, Litwa, Łotwa), z inicjatywy Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego. Dowodzony przez generała Józefa Dowbora-Muśnickiego mianowanego 6 sierpnia 1917 przez gen. Ławra Korniłowa na wniosek Naczpolu.

Formowanie Korpusu przebiegało w skomplikowanej atmosferze. Armia rosyjska ponosiła na froncie liczne klęski. Wewnątrz kraju, na skutek rewolucji bolszewickiej zaznaczało się ogólne rozprzężenie. Nieprzyjazny stosunek do tworzenia Korpusu zajęła również lewica polska w Rosji. Gen. J. Dowbor-Muśnicki przystąpił energicznie do tworzenia Korpusu. Wyższą kadrę oficerską kompletował osobiście. Podstawą jego tworzenia była Dywizja Strzelców Polskich.

W styczniu 1918 roku przewidziano koncentrację oddziałów Korpusu w rejonie Bobrujska[1].

Działania korpusu | edytuj kod

Zgodnie z założeniami Korpus miał wraz z osiągnięciem gotowości bojowej być skierowany na front walki z Niemcami. Jednak sytuacja na froncie i wewnątrz Rosji spowodowała, że zadania Korpusu zostały zmienione. Korpus na front przeciw Niemcom nie został skierowany, a 17 (4) grudnia 1917 roku został zawarty rozejm między Niemcami a Rosją radziecką i podjęto rozmowy pokojowe[1]. Gen. Dowbor widział zbliżający się konflikt z władzą bolszewicką, stał jednak na stanowisku niemieszania się w wewnętrzne sprawy Rosji. Zaproponował więc dowództwu bolszewickiemu umowę rozlokowania sił I Korpusu, co miało stanowić podstawę do zawarcia rozejmu do czasu ostatecznego wyjaśnienia sytuacji na froncie. Dochodziło jednak ze strony bolszewików do utrudniania koncentracji korpusu, zatrzymywania poszczególnych transportów, prób rozbrajania pododdziałów i agitacji[1]. Wobec tego, gen. Dowbor zażądał 24 stycznia 1918 roku od głównodowodzącego Frontu Zachodniego zaprzestania rozbrajania i utrudniania koncentracji pod rygorem potraktowania tych działań jako wrogich[2]. Bolszewicy przedstawili to jednak jako wrogi akt i nasilili działania w tym kierunku[2].

Mimo utrudnień, pod koniec stycznia doszło do stopniowej koncentracji części oddziałów w twierdzy Bobrujsk, przy tym część żołnierzy musiała tam przedrzeć się w przebraniu[3]. Z uwagi na odmowę zaopatrywania polskich oddziałów przez bolszewików, zaszła konieczność opanowania twierdzy dla uzyskania aprowizacji i doszło do walk Korpusu z oddziałami Gwardii Czerwonej[3]. W walkach tych, na początku lutego 1918, siły Korpusu odniosły kilka zwycięstw, z których najważniejsze to walki o Bobrujsk i opanowanie między 29 stycznia a 3 lutego 1918 twierdzy i miasta Bobrujska[4], obsadzonych przez 7 tysięczną załogę bolszewicką. 19 lutego 1918 Polacy zdobyli Mińsk Litewski. Walki polsko-bolszewickie w tym czasie toczono również m.in. pod Tatarką, Osipowiczami, Żłobinem i wielu innych regionach. Na przełomie lutego i marca, po zdobyciu Rohaczewa, Mohylewa i Żłobina, bolszewicy zostali wyparci za Dniepr[5].

Jednocześnie z walkami z bolszewikami prowadzono rokowania z naciskającymi od zachodu wojskami niemieckimi Oberostu. 26 lutego 1918 roku zawarto porozumienie z Niemcami, które stwierdzało, że:

Korpus Polski jest wojskiem neutralnem, któremu dla rozlokowania się i wyżywienia i do obrony od napadów ze strony bolszewików wyznaczony jest teren między Dnieprem od Mohylowa aż do ujścia Berezyny i koleją SłuckOsipowicze – Łapicze – Grodziniec[6].

Korpus uzyskał tymczasową administrację okupacyjną nad tym terenem. Stwierdzono także, że Korpus Polski walczy tylko w razie, jeżeli będzie na tym terenie napadnięty[6]. Przemarsz wojsk niemieckich na tym terenie był dozwolony, ponadto 27 lutego Polacy mieli ustąpić na rzecz Niemców z Mińska[6]. Po zawarciu pokojowego traktatu brzeskiego władze niemieckie postanowiły jednak doprowadzić do likwidacji Korpusu[7]. 10 marca 1918 roku korpus liczył 16 493 ludzi, a 10 maja – 23 661 ludzi i prawie 10 tysięcy koni[8]. W tym, 10 maja było 14 117 żołnierzy frontowych, z silną jazdą i artylerią[9]. Wielkość taborów, w tym znaczna liczba koni, wskazywały na zamiar sprowadzenia korpusu wraz ze zgromadzonym inwentarzem na ziemie polskie[8]. Gen. Dowbor próbował lawirować, opierając się na autorytecie Rady Regencyjnej. 4 marca 1918 roku delegacja wysłana do Warszawy przez dowódcę I Korpusu oraz Naczpol uznała zwierzchnictwo polityczne Rady Regencyjnej, która 6 marca powierzyła nadal dowództwo gen. Dowborowi[10]. Gen. Dowbor starał się następnie uzyskać możliwość skupienia dalszych sił polskich, po czym przejścia korpusu wraz z bronią i wyposażeniem na ziemie polskie, jednakże niemieckie dowództwo zażądało demobilizacji korpusu[10]. Na żądanie niemieckie, 10 kwietnia zdemobilizowano i zwolniono do byłego zaboru rosyjskiego (okupowanego przez Niemcy i Austro-Węgry), pierwszy tysiąc żołnierzy[11]. W tym czasie doszło do likwidacji II Korpusu, zakończonej bitwą pod Kaniowem[12]. Rozważano w dowództwie Korpusu możliwość przejścia za Dniepr i przedarcia się przez ziemie rosyjskie do sprzymierzonych, lecz został on odrzucony[12]. Mimo oporu konspiracyjnego organizacji piłsudczyków z Leopoldem Lisem-Kulą i Melchiorem Wańkowiczem na czele rozpoczął się proces likwidacji Korpusu[13].

21 maja 1918 Korpus został rozformowany i rozbrojony w twierdzy w Bobrujsku, po przyjęciu ultimatum przedstawionego 20 maja przez dowództwo niemieckie, pod groźbą użycia siły[14]. Żołnierze mieli zostać zwolnieni tam, skąd pochodzą, a całość wyposażenia i konie przejęli Niemcy[14]. Odmówiono tym samym praw Radzie Regencyjnej do kontaktów z korpusem[14]. Po podpisaniu porozumienia, w nocy z 21 na 22 maja doszło do próby buntu i aresztowania gen. Dowbora przez członków konspiracji, lecz bunt nie zyskał poparcia i upadł[13]. Ostatni transport wojsk Korpusu opuścił Bobrujsk 8 lipca 1918. Żołnierze Korpusu po rozbrojeniu przybyli w większości do Warszawy, gdzie odegrali znaczącą rolę w odzyskaniu niepodległości, a następnie weszli w skład powstającego Wojska Polskiego. Jesienią 1918 Dowborczycy włączyli się do organizacji oddziałów Wojska Polskiego, stając się kadrą wielu pułków.

W Bobrujsku, na miejscowym cmentarzu wojennym, istniał wysoki kopiec z krzyżem na szczycie pod którym zostało pochowanych około 2 tysiące polskich żołnierzy I Polskiego Korpusu. Obecnie nie pozostał po nim najmniejszy ślad. Replika tego kopca, znacznie pomniejszona, znajduje się na cmentarzu Powązkowskim. W dwudziestoleciu międzywojennym byli tutaj chowani Dowborczycy.

Organizacja i obsada personalna korpusu | edytuj kod

 Z tym tematem związana jest kategoria: Oficerowie I Korpusu Polskiego w Rosji.

Dowództwo

Inni:

Umundurowanie żołnierzy korpusu | edytuj kod

Przepisy mundurowe z 25 maja 1918

Hełm żołnierza I Korpusu Polskiego I Korpus Polski - Święto 3 Maja - udekorowana brama do twierdzy Bobrujsk I Korpus Polski w Rosji - uroczystość Święta 3 Maja - defilada; Bobrujsk 1918 r. I Korpus Polski w Rosji - uroczystość Święta 3 Maja - parada; Bobrujsk 1918 r. Pomnik Dowborczyków na Wybrzeżu Kościuszkowskim w Warszawie odsłonięty w 1930 r. - uroczystość Zw. Żołnierzy I Polskiego Korpusu Wschodniego w 1935 r.
  • Czapka - wzoru rosyjskiego z sukna koloru ochronnego (zielonego), z prostym daszkiem i orzełkiem wysokości 4 cm.
  • Hełm - wzoru francuskiego z białym orłem wysokości 2 cm i amarantową obwódką szerokości 1cm (wprowadzony jako przepisowy 4 marca 1918)[18]
  • Kurtki: frencz lub bluza z kieszeniami.
  • Spodnie - koloru ochronnego
w jeździe, artylerii, sztabach, inżynierii i straży polowej – granatowe w autopolu – czarne. białym - w sztabach i zarządach z żółtym kantem - u oficerów straży polowej artyleria piesza – biały straż polowa - akselbant podwójny żółty jazda - biały z amarantem amarantowy – w 1, 5 i 9 pułku strzelców, w 1 pułku rezerwowym, pułku inżynieryjnym i radiotelegrafie biały - w 2, 6 i 10 pułku strzelców żółty - w 3, 7 i 11 pułku strzelców niebieski - w 4, 8 i 12 pułku strzelców oraz służbie zdrowia czarny - w artylerii pieszej pomarańczowy - w poczcie polowej i telegrafie czerwony - sztaby oprócz generalnego granatowy - ogólnie piechota
  • Wypustki i odznaki stopni na rękawach:
amarantowe – 1 Dywizja Strzelców, artyleria, telegraf brązowe:– 2 Dywizja Strzelców, żółte - 3 Dywizja Strzelców, radio niebieskie - 1 i 2 pułk rezerwowy czarne - pułk inżynieryjny białe - służba zdrowia i sztaby pojedynczy amarantowy szerokości 2 cm - piechota, sztaby, służba zdrowia, poczta, sądownictwo i artyleria piesza podwójny czarny z amarantowym kantem - pułk inżynieryjny i inżynier korpusu podwójny amarantowy z żółtym kantem - radio i straż polowa podwójny amarantowy - w 1 pułku ułanów podwójny biały - w 2 pułku ułanów podwójny żółty - w 3 pułku ułanów
  • Patki na kołnierzu z cyfrą lub znaczkiem

nakładane koloru ochronnego z wypustką:

amarantowa - 1 Dywizja Strzelców, poczta i telegraf brązowa - 2 Dywizja Strzelców żółta - 3 Dywizja Strzelców i radio niebieska - Brygada Rezerwowa i służba zdrowia czarna - pułk inżynieryjny, autopol biała - sztaby patka czarna z amarantową obwódką - w artylerii kołnierz aksamitny czarny z amarantową obwódką, patka amarantowa z 2 srebrnymi toporami- w inżynierii korpusu kroju ułańskiego amarantowo-żółte ze srebrnymi orzełkami - w straży polowej fioletowe ze srebrnym guzikiem - korpus sądowy wzoru ułańskiego amarantowo granatowe - jazda ochronne z granatową wypustką - piechota

Kolorowe rabaty przepisane były tylko do munduru galowego. Była to jedyna różnica pomiędzy mundurem polowym a galowym. Generałowie i artyleria konna nosili rogatywki.

Odtworzony pomnik Dowborczyków przed Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie

- dla odróżnienia rang i stopni wojskowych wprowadzić na bluzach i płaszczach kąty z galonu złotego lub srebrnego dla oficerów i z amarantowej taśmy dla żołnierzy: galon i taśma powinny być szerokości 3/4 cm, kąty powinny być proste, zwrócone do dołu z bokami długości 5 cm, kąty należy naszywać na lewym rękawie pośrodku w odległości 10 cm od wszycia rękawa, odległość pomiędzy kątami 3/4 cm.

szeregowcy - powinni mieć kąty takie jak kaprale z taśmy amarantowej lecz zwrócone do góry, kaprale (starsi szeregowcy) powinni mieć jeden kąt z taśmy amarantowej, młodsi podoficerowie - powinni mieć dwa kąt z taśmy amarantowej, starsi podoficerowie - powinni mieć trzy kąt z taśmy amarantowej, sierżanci - powinni mieć cztery kąt z taśmy amarantowej, podchorążowie - powinni mieć kąty sierżantów lub starszych podoficerów, stosownie do urzędów, z wszytym w otworze górnego kąta galonem srebrnym, chorążowie - powinni mieć jeden kąt z galonu srebrnego, podporucznicy - powinni mieć dwa kąty z galonu srebrnego, porucznicy - powinni mieć trzy kąty z galonu srebrnego, podkapitanowie - powinni mieć cztery kąty z galonu srebrnego, kapitanowie - powinni mieć pierwszy od góry kąt złoty i pozostałe trzy srebrne. podpułkownicy - powinni mieć dwa kąty złote, pułkownicy – powinni mieć trzy kąty złote. generałowie — kąty złote wzoru huzarskiego: - jeden u generałów podporuczników, - dwa u generałów poruczników, - trzy u generałów broni[19].

Związek Żołnierzy I Korpusu Polskiego | edytuj kod

W okresie II RP do 1939 działał Związek Żołnierzy I Korpusu Polskiego, mający siedzibę przy ul. Aleje Jerozolimskie 93 w Warszawie[20].

W literaturze | edytuj kod

Działalność I Korpusu Polskiego w Bobrujsku została opisana w powieści Nadberezyńcy Floriana Czarnyszewicza. Działalność Korpusu szczególnie okoliczności rozbrojenia korpusu przez Niemców opisał Melchior Wańkowicz w "Strzępach epopei"

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c Bagiński 1921 ↓, s. 181-182.
  2. a b Bagiński 1921 ↓, s. 184.
  3. a b Bagiński 1921 ↓, s. 200-201.
  4. Bagiński 1921 ↓, s. 203-207.
  5. Bagiński 1921 ↓, s. 278.
  6. a b c Bagiński 1921 ↓, s. 274-275.
  7. Bagiński 1921 ↓, s. 305-306.
  8. a b Bagiński 1921 ↓, s. 297.
  9. Bagiński 1921 ↓, s. 299-300.
  10. a b Bagiński 1921 ↓, s. 303-304.
  11. Bagiński 1921 ↓, s. 307-308.
  12. a b Bagiński 1921 ↓, s. 310.
  13. a b Bagiński 1921 ↓, s. 318-319.
  14. a b c Bagiński 1921 ↓, s. 314-316.
  15. E. Flis, "Polskość jest wyznaniem” – Miciński w przededniu i w dobie Wielkiej Wojny, w: Pierwsza wojna światowa w literaturze polskiej i obcej, red. E. Łoch, Lublin 2004, s. 157
  16. Wiktor Cygan: U boku Rosji. Służba duszpasterska polskich formacji wojskowych podczas I wojny światowej. 2011-05-21. [dostęp 2015-04-09].
  17. Bogusław Szwedo. Ks. pułkownik Jan Pajkert (1887–1964) – kapłan diecezji sandomierskiej, dziekan I Korpusu Polskiego, Naczelny Kapelan Wojsk Polskich. „Nasza Służba”, s. 12, Nr 7 z 1-15 kwietnia 2014. Ordynariat Polowy Wojska Polskiego
  18. Bagiński 1921 ↓, s. 291.
  19. Henryk Bagiński Wojsko Polskie na Wschodzie 1914-1920 str 164 - 165
  20. Ze świata kombatanckiego. „Naród i Wojsko”, s. 12, Nr 4 z 15 lutego 1939. 

Bibliografia | edytuj kod

Na podstawie artykułu: "I Korpus Polski w Rosji" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy