Ida Haendel


Ida Haendel w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Ida Haendel, CBE (ur. 15 grudnia 1928 w Chełmie, zm. 30 czerwca 2020 w Miami[1][2]) – brytyjska skrzypaczka polsko-żydowskiego pochodzenia.

Życiorys | edytuj kod

Urodziła się w tradycyjnej rodzinie polskich Żydów[3]. Była tak zwanym „cudownym dzieckiem”. W trzecim roku życia grała zasłyszane melodie na skrzypcach[4]. W wieku 4 lat rozpoczęła naukę u Mieczysława Michałowicza w Konserwatorium Warszawskim. Następnie kontynuowała naukę u Carla Flescha (Berlin, Londyn) oraz Georgego Enescu (Paryż).

W 1935 była najmłodszym uczestnikiem I Konkursu Skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego w Warszawie (zajęła siódme miejsce)[5]. W 1936 zamieszkała w Wielkiej Brytanii. Podczas II wojny światowej wykonywała wiele koncertów dla żołnierzy państw alianckich. W latach 1946–1947 zadebiutowała koncertami w Stanach Zjednoczonych. W 1940 przyjęła obywatelstwo brytyjskie. Do roku 1952 mieszkała w Londynie, później do roku 1989 w Montrealu, a następnie przeniosła się do Miami.

Była pierwszą wykonawczynią Tartiniany Secondy Luigi Dallapiccoli i koncertu skrzypcowego Allana Pettersona. W 1973 odbyła z Londyńską Orkiestrą Symfoniczną tournée po Chinach.

W Polsce koncertowała w latach 1959 i w 1960; w 1986 z ojcem odbyła podróż sentymentalną do Chełma, zarejestrowaną przez kanadyjską telewizję (film Ida Haendel). W 2003 grała na I Międzynarodowym Festiwalu Paganiniego we Wrocławiu, Festiwalu Muzyka w Starym Krakowie i Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Kameralnej im. Księżnej Daisy w Książu. Prowadziła także kursy mistrzowskie dla młodych polskich skrzypków. W 2006 grała na skrzypcach w czasie wizyty papieża Benedykta XVI w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau[5]. W tym samym roku odwiedziła Chełm i Poznań dając w obu miastach koncerty – z Orkiestrą Filharmonii Poznańskiej im. Tadeusza Szeligowskiego w Poznaniu i Capellą Cracoviensis w Chełmie. Ten ostatni był jej pierwszym tak dużym koncertem w Polsce od wyjazdu w 1936 roku. Biegle mówiła po polsku[6].

W swojej karierze występowała m.in. z Arturem Rubinsteinem, Władimirem Aszkenazym, Rafaelem Kubelikiem, Valentiną Lisitsą, Zubinem Mehtą i Sergiu Celibidache. Była laureatką prestiżowej Nagrody Jeana Sibeliusa (1982), Komandorem Orderu Imperium Brytyjskiego (1991) oraz doktorem honoris causa Royal College of Music (2000) i Uniwersytetu McGilla (2006). 31 sierpnia 2006 roku została odznaczona Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Grała na XVII-wiecznych skrzypcach Antonio Stradivariusa i Guarneriego.

W 1986 i 2006 zasiadała w jury Międzynarodowego Konkursu Skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego w Poznaniu. W 2011 pełniła funkcję honorowej przewodniczącej 14. edycji tego konkursu[7].

W Polsce zrealizowano dwa dokumentalne filmy o artystce; Ida Haendel. Koncert w sepii (2006)[8] i Ida Haendel. Wiem skąd jestem (2011)[9].

30 sierpnia 2010 roku Rada Miasta Chełm przyznała jej honorowe obywatelstwo miasta[1].

W 1970 artystka wydała autobiografię Kobieta ze skrzypcami (Londyn: Gollancz, 1970. ​ISBN 978-0-575-00473-3​).

Od 1943 nagrywała płyty (miała ich w dorobku ponad 40) dla wielu wytwórni, m.in. Decca Records, Deutsche Grammophon i His Master's Voice[10].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b Odeszła Ida Haendel. chelm.pl. [dostęp 2020-07-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-07-02)].
  2. The ViolinT.V. Channel The ViolinT.V., VERY SAD NEWS | Luminary Violinist Ida Haendel Has Passed Away – Aged 91 [RIP], The World's Leading Classical Music News Source. Est 2009., 1 lipca 2020 [dostęp 2020-07-01]  (ang.).
  3. Ida Haendel – bio (ang.). idahaendel.co.uk / web.archive.org. [dostęp 2015-11-24].
  4. Weronika Kadłubkiewicz: Z Idą Haendel o muzyce, o wzruszeniu i o kotach. kultura.onet.pl, 19 czerwca 2005. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-07-03)].
  5. a b Zmarła Ida Haendel. W obozie Auschwitz wystąpiła przed Benedyktem XVI. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-07-03)].
  6. Notacje historyczne – Ida Haendel. Telewizja Polska. [dostęp 2011-06-17].
  7. Ida Haendel, legendarna skrzypaczka polskiego pochodzenia, zmarła w Miami w wieku 91 lat. wieniawski.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-07-02)].
  8. Ida Haendel. Koncert w sepii w bazie filmpolski.pl
  9. Ida Haendel. Wiem skąd jestem w bazie filmpolski.pl
  10. Ida Haendel. discogs.com

Bibliografia | edytuj kod

  • Theodore Baker: Baker’s Biographical Dictionary of Musicians. Nowy Jork: Schirmer Books, 2001.
Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Ida Haendel" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy