Indonezja


Na mapach: 2°S 118°E/-2,000000 118,000000

Indonezja w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 13 sty 2021. Od tego czasu wykonano 191 zmian, które oczekują na przejrzenie. Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Indonezja, oficjalnie Republika Indonezji (indonez. Republik Indonesia) – wyspiarskie państwo unitarne położone w Azji Południowo-Wschodniej oraz w Oceanii, którego stolicą jest Dżakarta[3]. Położona na równiku, między Oceanem Spokojnym a Indyjskim, jest największym krajem wyspiarskim na świecie z ok. 17 tys. wysp[4]. Jest 14. pod względem powierzchni krajem i 7. wliczając tereny morskie[5]. Jest 4. najludniejszym krajem na świecie z ponad 267-milionową populacją oraz największą liczbą wyznawców islamu na świecie. Najbardziej zaludnioną wyspę na świecie, Jawę, zamieszkuje ponad połowa ludności kraju.

Indonezja składa się z setek różnych rodzimych grup etnicznych i językowych, z których największą jest jawajska. Wspólna tożsamość rozwinęła się zgodnie z mottem Bhinneka Tunggal Ika („Jedność w różnorodności”, dosłownie „wielu, ale jeden”)[6], zdefiniowanym przez język narodowy, różnorodność etniczną, pluralizm religijny w populacji muzułmańskiej oraz historię kolonializmu i buntu przeciwko niemu.

Gospodarka Indonezji zajmuje 16. miejsce na świecie pod względem nominalnego PKB i 7. pod względem PKB według siły nabywczej. Indonezja jest mocarstwem regionalnym w Azji Południowo-Wschodniej.

Pomimo dużej populacji i gęsto zaludnionych regionów Indonezja ma rozległe obszary dzikiej przyrody, co zapewnia krajowi dużą różnorodność biologiczną, nawet jeśli dziedzictwo to zmniejsza się z powodu gwałtownie rosnącej działalności człowieka.

Indonezja jest członkiem m.in. G20, ASEAN, ONZ i WTO.

Spis treści

Etymologia nazwy kraju | edytuj kod

Nazwa Indonezja wywodzi się z dwóch greckich słów: Ἰνδός Indos – „indyjski” i νῆσος, nesos – „wyspa”[7]. Nazwa ta pochodzi z XIX wieku, na długo przed powstaniem niepodległej Indonezji[8] W 1850 r. Angielski etnolog George Earl ukuł termin „Indu-nesians” na określenie mieszkańców archipelagu indonezyjskiego i filipińskiego, a także półwyspu Malakka. Jeden z jego uczniów, James Richardson Logan, użył nazwy „Indonezja” jako synonimu „indyjskiego archipelagu”[9]. Od 1900 r. Nazwa „Indonezja” była powszechnie używana przez zagranicznych i holenderskich naukowców, a także przez indonezyjskie grupy nacjonalistyczne[10].

Historia | edytuj kod

 Osobny artykuł: historia Indonezji.

Prehistoria | edytuj kod

Skamieniałe szczątki Homo erectus, znanego jako człowiek jawajski, sugerują, że archipelag indonezyjski był zaludniony 2 miliony lat temu. Na wyspie Flores znaleziono wymarły gatunek hominidów: człowieka z Flores (Homo floresiensis)[11]. W czasie zlodowacenia poziom morza był niższy niż obecnie, a zachodnia część archipelagu indonezyjskiego, będąca częścią szelfu kontynentalnego zwanego „Sundą” była wówczas połączona z lądem. Indonezja była miejscem migracji, które od 70 000 do 40 000 lat wcześniej szły z Azji do Australii. Później nastąpiły dalsze migracje z Australii na teren dzisiejszej Nowej Gwinei, ponieważ obie tworzyły szelf kontynentalny zwany „Sahul”.

Homo sapiens dotarł do regionu około 43 tys. lat p.n.e[12]. Ludy austronezyjskie, które stanowią większość współczesnej populacji, migrowały do Azji Południowo-Wschodniej z dzisiejszego Tajwanu około 2000 lat p.n.e[13]. Około 1500 p.n.e. rozpoczęły się inne migracje austronezyjskie w kierunku obszaru obecnej Indonezji i Pacyfiku[14].

Wczesna historia | edytuj kod

Sprzyjające warunki rolnicze i opanowanie uprawy ryżu na wilgotnych polach już w VIII wieku p.n.e. pozwoliły na rozkwit wiosek, miasteczek i małych królestw do I w. n.e. Strategiczne położenie archipelagu nad morzem sprzyjało rozwojowi handlu między wyspami archipelagu jak również Indyjskimi królestwami i chińskimi dynastiami[15].

Świątynia Prambanan na tle wulkanu Merapi

Od VII w. n.e. królestwo morskie Śriwidźaja kwitło w wyniku handlu oraz wpływów hinduizmu i buddyzmu[16]. Między VIII a X wiekiem buddyjskie dynastie Sailendra i hinduskie Mataram rozkwitały i upadały na Jawie, pozostawiając wspaniałe zabytki religijne, takie jak Borobudur Sailendry i Prambanan Mataramy. Hinduskie królestwo Majapahit zostało założone na wschodniej Jawie pod koniec XIII wieku, a pod rządami Gajah Mada jego wpływy rozciągały się na znaczną część dzisiejszej Indonezji. Okres ten jest często określany jako „złoty wiek” w historii Indonezji[17].

Najwcześniejsze dowody na istnienie islamu na archipelagu pochodzą z XIII w. na północnej Sumatrze. Inne części archipelagu stopniowo przyjęły islam i pod koniec XVI wieku stał się dominującą religią na Jawie i Sumatrze. Islam mieszał się z istniejącymi wpływami kulturowymi i religijnymi, które ukształtowały dominującą formę islamu w Indonezji[18].

Kolonializm | edytuj kod

 Osobny artykuł: Holenderska Kompania Wschodnioindyjska. Batavia, Holenderskie Indie Wschodnie (1682)

Pierwsi Europejczycy przybyli na archipelag w 1512 r., kiedy portugalscy kupcy, na czele z Francisco Serrão, próbowali zmonopolizować źródła gałki muszkatołowej, goździku i pieprzu na Malukach[19]. Za nimi podążyli handlowcy holenderscy i brytyjscy. Holendrzy założyli w 1602 Holenderską Kompanią Wschodnioindyjską (VOC) [20]. Punktem, z którego wychodziły przedsięwzięcia Kompanii, stała się założona na Jawie faktoria w Batawii (obecnie Jakarta). VOC została rozwiązana w 1800 roku po bankructwie, a Holandia ustanowiła Holenderskie Indie Wschodnie jako podporządkowaną rządowi Holandii kolonię[18].

Przez większość okresu kolonialnego holenderska kontrola nad archipelagiem była słaba. Siły holenderskie nieustannie angażowały się w tłumienie buntów zarówno na Jawie, jak i poza nią. Wpływ lokalnych przywódców, takich jak książę Diponegoro w środkowej Jawie, Imam Bonjol na środkowej Sumatrze, Pattimura w Maluku i krwawa wojna 30-letnia w Acehu, osłabiły Holendrów i związały kolonialne siły zbrojne[21][22]. Dopiero na początku XX wieku dominacja holenderska rozciągnęła się na to, co miało stać się obecnymi granicami Indonezji[18].

Po I wojnie światowej doszło do rozbudzenia świadomości narodowej Indonezyjczyków, powstały partie polityczne poddawane holenderskim represjom. Japońska inwazja i późniejsza okupacja podczas II wojny światowej zakończyły panowanie holenderskie. Dwa dni po kapitulacji Japonii w sierpniu 1945 roku Sukarno i Mohammad Hatta, wpływowi przywódcy nacjonalistyczni, ogłosili niepodległość Indonezji i zostali mianowani odpowiednio prezydentem i wiceprezydentem[23].

Holandia próbowała przywrócić swoje rządy, a zacięta walka zbrojna i dyplomatyczna zakończyła się w grudniu 1949 r., kiedy to Holendrzy formalnie uznali niepodległość Indonezji w obliczu presji międzynarodowej[24][25][26].

Okres Sukarno | edytuj kod

Sukarno, twórca niepodległej Indonezji

Pierwszy prezydent kraju Sukarno starał się równoważyć wpływy wojska, islamistów i komunistów na sytuację w kraju[27]. Nacjonalistyczne poglądy członków rządu doprowadziły do radykalizacji polityki zagranicznej kraju, który szybko wpadł w konflikt z Malezją, względem której Indonezja zgłaszała pretensje terytorialne co do wyspy Borneo. Indonezja rozpoczęła też wspieranie lewicowej partyzantki walczącej na Borneo z rządem malezyjskim (powstanie w Sarawaku) oraz poparła antymalezyjską i antykolonialną rebelię w Brunei[28]. Relacje z tym państwem uległy dalszemu pogorszeniu po tym, jak Indonezja wsparła nieudaną rewolucję w Brunei. Obawiając się zagrożenia ze strony Holandii, Wielkiej Brytanii lub Stanów Zjednoczonych Indonezja rozpoczęła proces zakupu broni z ZSRR. Zagrożenie ze strony Zachodu było na tyle prawdopodobne, że CIA wsparło rebelię, która wybuchła w 1958 roku. Choć została ona stłumiona do końca tego samego roku, to nieliczne oddziały partyzanckie działały do 1961[29]. Gdy Komunistyczna Partia Indonezji zaczęła zdobywać coraz większe poparcie, aż w końcu zagroziła rządowi nacjonalistów, USA wycofało swoją pomoc względem Indonezji, a relacje z Zachodem uległy pogorszeniu[30].

W 1961 roku armia indonezyjska zdobyła od Holandii zachodnią część wyspy Nowa Gwinea, która weszła w skład Indonezji jako prowincja Irian Zachodni (obecne prowincje Papua i Papua Zachodnia).

Okres Suharto | edytuj kod

W okresie 1965–1966 wysoko postawiony wojskowy, Suharto, stopniowo odsunął Sukarno od władzy i wprowadził juntę. Suharto wycofał dotychczasową antyimperialistyczną politykę, która miała rzekomo zwiększać w Indonezji wpływy ZSRR i Chin. W tym czasie Suharto krwawo stłumił wojskowy zamach stanu, o który oskarżona została Komunistyczna Partia Indonezji. Zamach stanu rozpoczął brutalne czystki i zniszczenie Komunistycznej Partii Indonezji. W represjach junty zginęło co najmniej 500 tysięcy ludzi, a więcej niż milion ludzi trafiło do więzień[31][32][33][34]. Suharto zwrócił się przeciw dotychczasowym sojusznikom Sukarno z lewicowej partyzantki na Borneo i wsparł rząd malezyjski w jej zwalczaniu. Rządy Suharto szybko zyskały przeciwników, a w kraju rozwinął się separatyzm, przeciwko rządowi swoją kampanię rozpoczął partyzancki Ruch Wolnej Papui[35]. W 1975 roku Indonezja zajęła byłą kolonię portugalską Timor Wschodni, co spowodowało długoletni konflikt rządu indonezyjskiego z tamtejszym ruchem niepodległościowym FRETILIN, zakończony uzyskaniem przez Timor Wschodni niepodległości w 2002 roku. W 1975 roku rozpoczęła się trwająca do 2005 roku separatystyczna rebelia Ruchu Wolnego Acehu[36].

Tworzenie systemu demokratycznego | edytuj kod

Prezydenci Susilo Bambang Yudhoyono i Joko Widodo

W 1997 i 1998 r. Indonezja była krajem najbardziej dotkniętym przez azjatycki kryzys gospodarczy. Podobnie jak inne kraje azjatyckie, Indonezja stała w obliczu masowego napływu kapitału zagranicznego, który następnie się wycofał, destabilizując walutę, a następnie gospodarkę tych krajów[37]. Powszechne niezadowolenie wzrosło i doprowadziło do zamieszek w Dżakarcie w maju 1998 r. Pod wpływem protestów Suharto złożył rezygnację, a prezydentem został wiceprezydent Bacharuddin Jusuf Habibie[38].

W sierpniu 1999 r. w Timorze Wschodnim odbyło się referendum, w którym zaproponowano ludności tego terytorium autonomię regionalną w ramach jej utrzymania w Republice Indonezji. Prawie 80% głosujących odrzuciło tą propozycję propozycję. Po 25 latach okupacji wojskowej Timorczycy Wschodni wyrazili życzenie odłączenia się od Indonezji[39].

W 2001 roku prezydentem Indonezji wybrano córkę Sukarno, Megawati Soekarnoputri.

Na początku XX w. przez Indonezję przechodzi fala islamistycznych ataków terrorystycznych, w tym zamach na giełdę w Dżakarcie w 2000 r. i na Bali w 2002 r. W 2004 r. dzięki nowelizacji konstytucji odbyły się pierwsze wybory prezydenckie w wyborach bezpośrednich Susilo Bambang Yudhoyono zostaje wybrany na prezydenta[40].

W 2004 roku na Sumatrze miało miejsce trzęsienie ziemi oraz tsunami, w wyniku którego w Indonezji zginęło ponad 130 tysięcy ludzi[41].

W 2014 roku prezydentem Indonezji został Joko Widodo.

Symbole narodowe | edytuj kod

 Osobne artykuły: Godło Indonezji, Flaga IndonezjiHymn Indonezji.

Godło przedstawia mitycznego ptaka Garudę, złotego orła reprezentującego twórczą energię. Kolor złoty oznacza wielkość narodu Indonezji, a czarny przyrodę. Skrzydła orła składają się z 17 piór, ogon z 8, a szyja z 45. Liczby te układają datę proklamacji niepodległości Indonezji 17 sierpnia 1945. W szponach orła widnieje szarfa z napisem Bhinneka Tunggal Ika (Jedność w różnorodności). Jest to motto w języku starojawajskim, które oznacza jedność Indonezyjczyków pomimo ich odrębności etnicznych i kulturowych. Tarcza jest symbolem ochrony państwa. Na tarczy umieszczone pięć symboli oznacza pięć podstawowych zasad funkcjonowania państwa (Pancasila). Gwiazda o kolorze złotym reprezentuje wiarę w Boga, łańcuch – sprawiedliwość, drzewo banian – jedność Indonezji, głowa bawołu – demokrację, a kłos ryżu i gałązka bawełny – równość.

Flaga, nazywana jest Sang Dwiwarna – żyjąca osoba. Kolor czerwony reprezentuje ciało i życie fizyczne, kolor biały duszę i życie duchowe. Barwy flagi nawiązują do średniowiecznego cesarstwa Madjapahit. Ma ona ponad 800 lat, ale stała się oficjalną flagą Indonezji dopiero 17 sierpnia 1945. Wbrew powszechnemu przekonaniu jest inna niż flaga Monako, różni się formatem.

Hymnem jest Indonesia Raya (Wielka Indonezja), który powstał w 1928 roku. Piosenkę przedstawił jej kompozytor, Wage Rudolf Supratman, 28 października 1928 roku podczas Drugiego Kongresu Młodzieży Indonezji w Batawii[42].

Polityka | edytuj kod

Indonezja jest republiką. Głową państwa jest prezydent wybierany na 5 lat przez Ludowe Zgromadzenie Doradcze. Władza ustawodawcza należy do parlamentu o 5-letniej kadencji. Rząd pod kierownictwem prezydenta sprawuje władzę wykonawczą. Władza sądownicza należy do Sądu Najwyższego, którego członków wybiera prezydent.

Podział władzy | edytuj kod

Władza ustawodawcza
Władza wykonawcza
Władza sądownicza

Siły zbrojne i bezpieczeństwo | edytuj kod

 Zobacz też: Indonezyjskie Siły Powietrzne.

Indonezja w składzie swoich sił zbrojnych posiada siły lądowe, marynarkę wojenną oraz siły powietrzne. Wojska indonezyjskie liczą 476 tys. żołnierzy zawodowych oraz 400 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) indonezyjskie siły zbrojne stanowią 19. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 6,9 mld dolarów (USD)[43], co stanowi 0,7% PKB[44].

Polityka zagraniczna | edytuj kod

Indonezja utrzymuje bliskie stosunki ze swoimi azjatyckimi sąsiadami i jest członkiem-założycielem Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej (ASEAN) i Szczytu Azji Wschodniej[45].

Podział administracyjny | edytuj kod

Mapa administracyjna  Osobny artykuł: prowincje Indonezji.

Indonezja jest podzielona na 34 prowincje, w tym trzy (Aceh, Dżakarta i Yogyakarta) okręgi specjalne. Prowincje dzielą się na dystrykty (kabupaten) i okręgi miejskie (kota).

Demografia | edytuj kod

Ludność Indonezji jest silnie zróżnicowana pod względem kulturowym.

Grupy etniczne | edytuj kod

Najliczniejsze grupy etniczne to[2]:

Język | edytuj kod

 Osobny artykuł: języki Indonezji.

Funkcję języka urzędowego kraju pełni indonezyjski (bahasa indonesia)[46]. Służy jako lingua franca do komunikacji między różnymi grupami etnolingwistycznymi oraz spełnia wszelkie funkcje języka państwowego[47]. Jest nauczany w szkołach i używany przez prawie wszystkich Indonezyjczyków. Jest to język używany w handlu, polityce, mediach krajowych, szkołach i na uniwersytetach. Jest to forma języka malajskiego, grupy języków, które są do siebie zbliżone, do tego stopnia, że ​​pozwalają na pewne wzajemne zrozumienie. Oficjalnym standardem dla indonezyjskiego jest malajski riau. W rzeczywistości indonezyjski przyjął wiele słów z różnych języków regionalnych, zwłaszcza jawajskiego, ale także sundajskiego. Język ten jest zróżnicowany regionalnie.[48]

Malajski był lingua franca na archipelagu indonezyjskim, o czym świadczą Europejczycy przybywający do tego regionu na początku XVI wieku, w tym Włoch Antonio Pigafetta, który towarzyszył Magellanowi w jego podróży. Malajski był językiem, którym Holendrzy zwracali się do tubylców. Był to również jeden z języków administracji. Indonezyjski różni się jednak od malajskiego. Był promowany przez nacjonalistów w 1920 roku i został ogłoszony językiem urzędowym w 1945 roku.

W istocie język indonezyjski charakteryzuje się dyglosią, w której można wyróżnić poziom formalny, który niektórzy lingwiści nazywają „wysokim”, oraz poziom nieformalny, określany jako „niski”.[49]

Ponadto większość Indonezyjczyków posługuje się jednym z kilkuset języków lokalnych (bahasa daerah), które często są ich językiem ojczystym. Wśród tych języków najczęściej używanym jest jawajski, a następnie sundajski. [50]Ogółem występuje tu ok. 300 grup etnicznych posługujących się 742 językami[51][52], chociaż większość z nich należy do tej samej, austronezyjskiej rodziny[53]. Nie są to dialekty (odmiany) jednego języka, lecz odrębne języki[46], z samodzielnymi systemami gramatyki, własnymi zasobami słownictwa itp.[54] Na wschodzie kraju (Małe Wyspy Sundajskie, Moluki Północne, Papua Zachodnia) duża część populacji posługuje się językami nieaustronezyjskimi (papuaskimi), należącymi m.in. do rodzin transnowogwinejskiej i zachodniopapuaskiej[53]. Niektóre z nich wymarły lub są zagrożone.

Ochrona zdrowia | edytuj kod

Rząd Indonezji na ochronę zdrowia wydaje 2,9% PKB rocznie[55]. Każdy obywatel jest chroniony na mocy Jaminan Kesehatan Nasional (JKN), czyli powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, które zainicjowało Ministerstwo Zdrowia Indonezji. Oczekuje się, że wydatki na służbę zdrowia będą rosnąć 12% w skali roku i w 2019 roku mają wynosić 46 mld USD[56]. Zgodnie z JKN wszyscy Indonezyjczycy otrzymują pokrycie wielu zabiegów medycznych świadczonych przez podmioty publiczne i firmy prywatne, które zdecydowały się przystąpić do programu. W 2010 roku śmiertelność matek przy porodzie wynosiła 240 kobiet na 100 tys. porodów[57]. Głównymi problemami zdrowotnymi są zanieczyszczenie powietrza, niedożywienie, nadużywanie alkoholu, palenie papierosów oraz choroby. Od lat 60. XX wieku wyniki zdrowotne w Indonezji ulegają systematycznej poprawie[58]. Średnia długość życia wynosi 72 lat[59][55][58]. Śmiertelność noworodków spadła z 220 w 1960 do 45 na 1000 urodzeń w 2007 roku. Szacuje się, że jedna trzecia dzieci poniżej 5. roku życia cierpi na zahamowanie wzrostu[58]. Ponad 28 milionów mieszkańców kraju żyje poniżej granicy ubóstwa, czyli 17 USD miesięcznie, a około połowa żyje za niewiele powyżej tej granicy. Od 1990 roku niedożywienie wśród dzieci spadło z 38 do 25% w 2000 roku. Częstotliwość palenia jest bardzo wysoka, a około 400 tys. ludzi rocznie umiera na choroby związane z paleniem[56].

Edukacja | edytuj kod

Bandung Institute of Technology jest uważany za jeden z najbardziej prestiżowych uniwersytetów w Indonezji[60]. Indonezyjski uczeń w uniformie

Obowiązek szkolny w Indonezji obejmuje dzieci między 7. a 18. rokiem życia[61][62]. Rodzice mogą wybrać, czy chcą posłać dziecko do szkoły państwowej, niereligijnej szkoły publicznej nadzorowanej przez Ministerstwo Edukacji i Kultury albo prywatnej lub półprywatnej szkoły religijnej (najczęściej islamskiej) nadzorowanej i kontrolowanej przez Ministerstwo ds. Religii[63][64]. W 2020 roku stopa skolaryzacji wynosiła 93,5% dla edukacji podstawowej, 78,7% edukacji średniej i 36% edukacji wyższej[59] Stopa alfabetyzacji wynosi 98%[65][66].

W 2014 roku w Indonezji działało 118 państwowych uniwersytetów. Dopuszczenie na studia wyższe zależy od wyniku ogólnokrajowego egzaminu wstępnego (SNMPTN i SBMPTN). Według rankingu Times Higher Education World University Ranking z 2015 roku najlepszym uniwersytetem w Indonezji jest Uniwersytet Indonezyjski (miejsce 310. na świecie, spadek z 209. w 2009 roku).

Miasta | edytuj kod

Dżakarta znajduje się w dziesiątce największych aglomeracji świata, przekraczając 34 milionów mieszkańców[67]. Z większych miast wymienić można: Bandung, Surabaja, Medan, Jogyakarta, Semarang oraz Makassar.

Religie | edytuj kod

Meczet Istiqlal w Dżakarcie  Osobny artykuł: religia w Indonezji.

Indonezja jest najludniejszym muzułmańskim państwem na świecie z 227 milionami wyznawców (87% populacji), z czego 99% stanowią sunnici[68]. 11% populacji stanowią chrześcijanie. Indonezję zamieszkują także wyznawcy buddyzmu, hinduizmu i konfucjanizmu.

Indonezja uznaje tylko sześć oficjalnych religii: islam, protestantyzm, katolicyzm, hinduizm, buddyzm, konfucjanizm[69].

Bluźnierstwo jest karane więzieniem[70]. W jednej z prowincji (Aceh) obowiązuje prawo szariatu[71].

Problemy demograficzne | edytuj kod

Blisko 80% ludności żyje w zachodniej części kraju[72], ale ta część populacji rośnie w wolniejszym tempie niż w pozostałych częściach kraju[73]. To tworzy nierówności majątkowe, w bezrobociu i dostępie do służby zdrowia pomiędzy gęsto zaludnionymi wyspami jak Sumatra i Jawa a słabo zaludnionymi jak wyspy Moluki i zachodnia część Nowej Gwinei, które również uważano za nieprzyjazne tereny kraju[73][74]. Nierówności dochodowe dalej stanowią problem, lecz nie mają tylko skutków gospodarczych, ale również społeczne, jak dyskryminacja[75][76]. Dyskryminacja rasowa, głównie przeciwko Chińczykom, nadal jest sprawą kontrowersyjną i trwa od holenderskiej kolonizacji[77][78].

Święta | edytuj kod

Święta państwowe w Indonezji, inne niż Dzień Niepodległości, odzwierciedlają różnorodność religijną i kulturową tego kraju oraz poszanowanie ich zwyczajów, niezależnie od liczby ludności.[79]

Geografia | edytuj kod

 Osobne artykuły: geografia Indonezjiwyspy Indonezji. Główne wyspy Indonezji

Indonezja jest państwem wyspiarskim, położonym na 17 508 wyspach. Około 6 tys. z nich jest zamieszkanych. Należą one do Archipelagu Malajskiego. Wyspy Indonezji rozciągają się na długości ponad 5 tys. km wzdłuż równika i na długości 1750 km z południa na północ. Ich brzegi opływają Ocean Spokojny i Indyjski. Na wyspach znajdują się liczne wulkany. Indonezja jest często nękana przez trzęsienia ziemi i tsunami. Najwyższym szczytem jest Puncak Jaya – wysokość 4884 m. Graniczy z Papuą-Nową Gwineą na Nowej Gwinei, Malezją na Borneo i Timorem Wschodnim na Timorze.

Sulawesi

Najważniejsze wyspy Indonezji to Sumatra, Jawa, Borneo, Celebes (Sulawesi) i Nowa Gwinea (część zachodnia stanowi indonezyjskie prowincje Papua i Papua Zachodnia, a część wschodnia jest niepodległym państwem – Papua-Nowa Gwinea).

Park Narodowy Komodo Bali

Mniejsze indonezyjskie wyspy:

Rzeki Indonezji: Kapuas, Barito, Mahakam (Borneo), Hari, Kampar, Musi (Sumatra), Solo (Jawa), Mamberamo, Digul (Nowa Gwinea).

Geologia | edytuj kod

Tektonicznie Indonezja jest bardzo niestabilna. Leży w Pacyficznym Pierścieniu Ognia, w miejscu gdzie płyta indoaustralijska i płyta pacyficzna wciągają pod ziemię płytę euroazjatycką, gdzie topi się około 100 km pod powierzchnią ziemi. Łańcuch wulkanów rozciąga się od Sumatry do Morza Banda[80]. Podczas, gdy popiół wulkaniczny użyźnił glebę w wielu rejonach kraju, spowodował także, że w niektórych regionach warunki rolnicze są nieprzewidywalne[81]. Spośród 400 wulkanów około 150 jest czynnych[82].

Ważniejsze wulkany w Indonezji.

Największa erupcja miała miejsce 75 tys. lat temu, gdy wybuchł superwulkan Toba (obecnie jezioro Toba). Uważa się, że wybuch superwulkanu doprowadził do wulkanicznej zimy i ochłodzenia klimatu, a następnie do efektu wąskiego gardła w ludzkiej ewolucji około 50 tys. lat temu[83].

Między rokiem 1972 a 1990 odnotowano 29 erupcji wulkanów, głównie na Jawie. Dwa najbardziej gwałtowne wybuchy wulkanów w czasach współczesnych miały miejsce w Indonezji. W 1815 roku doszło do erupcji wulkanu Tambora na wyspie Sumbawa, zabijając 92 tys. ludzi[84]. Tambora wytworzyła największą erupcję, jaka miała miejsce w ciągu ostatnich 10 tys. lat[84]. Erupcja ta wprowadziła olbrzymie ilości popiołu wulkanicznego do górnych warstw atmosfery. Dodatkowo wydarzyło się to w środku okresu małej aktywności słonecznej, zwanego minimum Daltona, mającego miejsce w latach 1790–1830[84]. Wybuch wulkanu Krakatau w 1883 roku jest jednym z najbardziej zabójczych i destrukcyjnych erupcji w znanej historii. Prawie 40 tys. osób zmarło wskutek wybuchu i powstałego tsunami[85].

Gospodarka | edytuj kod

 Osobny artykuł: gospodarka Indonezji. Dżakarta

Ze względu na wysoki poziom wzrostu gospodarczego Indonezja zaliczana jest do grupy azjatyckich tygrysów.

Indonezja jest krajem raczej rolniczym, odgrywającym ważną rolę w gospodarce światowej jako dostawca kauczuku, kakao (w czwórce największych producentów na świecie), pieprzu, chininy. Jest też producentem ropy (934 kb/d w 2007) i cyny. Trudny teren do zagospodarowania daje Indonezji możliwości uprawy niecałych 15% powierzchni kraju. Głównymi uprawami są ryż, drzewo kauczukowe, herbata, tytoń, przyprawy, palma oleista. Indonezja posiada przemysł samochodowy oraz lotniczy[86].

Turystyka | edytuj kod

Raja Ampat

W 2015 roku kraj ten odwiedziło 10,408 mln turystów (10,3% więcej niż w roku poprzednim), generując dla niego przychody na poziomie 10,761 mld dolarów[87]. Większość turystów odwiedzających Indonezję wybiera wakacje na Bali.

Kultura | edytuj kod

Architektura | edytuj kod

Architektura Indonezji, podobnie jak inne aspekty kultury indonezyjskiej, zapożyczona została z wielu źródeł: indyjskiej, potem chińskiej i arabskiej, wreszcie europejskiej, zachowując przy tym swoje własne cechy. Na Jawie architektura religijna rozwinęła się od VII wieku, pozostawiając pomniki takie jak Borobudur (świątynia buddyjska) czy Prambanan (kompleks świątyń hinduskich)[88].

Dopiero od XV wieku pojawiały się i rozprzestrzeniały po całym kraju meczety[89].

Sport | edytuj kod

W Indonezji sport jest popularny zarówno pod względem frekwencji, jak i liczby widzów. Dwa najpopularniejsze sporty w Indonezji to piłka nożna i badminton[90][91].

Media | edytuj kod

Wolność prasy w kraju znacznie się poprawiła wraz z demokratyzacją kraju. Od 1998 r. Liczba publikacji znacznie wzrosła. Pojawiły się setki nowych magazynów, gazet i tabloidów.

Indonezja jest czwartym państwem na świecie pod względem liczby użytkowników Internetu wynoszącą 196 mln osób[92][93], a liczba użytkowników Facebooka wynosi 88 mln ludzi, co daje mu 4. miejsce w świecie[93][94]. Większość użytkowników Internetu to osoby w wieku 18 do 25 lat, a średnio korzystają z niego 4,7 godziny[95][96]. Około 85% ruchu sieciowego generują telefony komórkowe[97]. Internet pozostaje stosunkowo nowym medium komunikacyjnym w Indonezji. Podobnie jak w większości krajów rozwijających się rozwój Internetu rozpoczął się w latach 90[98].

Kuchnia | edytuj kod

 Osobny artykuł: kuchnia malajska. Nasi padang

Kuchnia indonezyjska jest jedną z najbardziej różnorodnych, żywych i kolorowych na świecie[99]. Istnieje wiele kuchni regionalnych, często opartych na kulturze tubylczej i obcych wpływach, takich jak kuchnie chińskie, europejskie, bliskowschodnie i indyjskie. Jest dość blisko związana kuchnią malezyjską.

Ryż to podstawa kuchni indonezyjskiej[100]. Wśród najbardziej znanych indonezyjskich przetworów znajdziemy satay, rendang, bakso czy krupuk. Kuchnia indonezyjską zdobi wiele lokalnych składników: mleko kokosowe, chili (sambal), orzeszki ziemne (sos satay), soja (tofu i tempeh). Spożywa się tam lokalne owoce takie jak mangostan, rambutan, Chlebowiec różnolistny, durian i banany.

Indonezyjczycy spożywają mało wieprzowiny (babi) ze względu na dominację religii muzułmańskiej w kraju. Bardzo popularne są dania z kurczakiem (ayam), kaczką (bebek), wołowiną (sapi) lub rybą (ikan).

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e World Economic Outlook, April 2018, imf.org [dostęp 2018-05-04]  (ang.).
  2. a b CIA – The World Factbook.
  3. Demographia: World urban areas
  4. Dari 17.504 Pulau di Indonesia, 16.056 telah diverifikasi PBB, merdeka.com [dostęp 2021-01-02]  (indonez.).
  5. The World Factbook — Central Intelligence Agency, cia.gov [dostęp 2017-01-08] .
  6. Departemen Hukum dan Hak Asasi Manusia Republik Indonesia, styczeń 2021 .
  7. Prokurat 2016 ↓, s. 17.
  8. Asal Usul Nama Indonesia .
  9. George S.W.G.S.W. Earl George S.W.G.S.W., On The Leading Characteristics of the Papuan, Australian and Malay-Polynesian Nations, Journal of the Indian Archipelago and Eastern Asia (JIAEA),, 1850 .
  10. Justus M. van derJ.M. Kroef Justus M. van derJ.M., The Term Indonesia: Its Origin and Usage, „Journal of the American Oriental Society”, 71 (3), 1951, s. 166–171, DOI10.2307/595186, ISSN 0003-0279, JSTOR595186 [dostęp 2021-01-13] .
  11. G.G. Pope G.G., Recent advances in far eastern paleoanthropology,, „Annual Review of Anthropology”, 1988 .
  12. The Great Human Migration, Smithsonian Magazine [dostęp 2021-01-07]  (ang.).
  13. InternetI. Archive InternetI., Indonesia : peoples and histories, New Haven : Yale University Press, 2003, ISBN 978-0-300-09709-2 [dostęp 2021-01-02] .
  14. Taylor, Indonesian history, 2003, s. 7 .
  15. AdrianA. Vickers AdrianA., A history of modern Indonesia, Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2005, ISBN 0-511-13431-2, OCLC 252488150 [dostęp 2021-01-07] .
  16. Jean GelmanJ.G. Taylor Jean GelmanJ.G., Indonesia : peoples and histories, New Haven: Yale University Press, 2003, ISBN 978-0-300-12808-6, OCLC 192072152 [dostęp 2021-01-07] .
  17. PeterP. Lewis PeterP., Insights from history, „Futures”, 14 (1), 1982, s. 47–61, DOI10.1016/0016-3287(82)90071-4 [dostęp 2021-01-10]  (ang.).
  18. a b c M.C. (Merle Calvin)M.C.(M.C.) Ricklefs M.C. (Merle Calvin)M.C.(M.C.), A history of modern Indonesia since c. 1300, wyd. 2nd ed, Houndmills, Basingstoke, Hampshire: Macmillan, 1993, ISBN 0-333-57689-6, OCLC 30320024 [dostęp 2021-01-07] .
  19. Ricklefs 1993 ↓, s. 22-24.
  20. Prokurat 2016 ↓, s. 76.
  21. Adam.A. Schwarz Adam.A., A nation in waiting : Indonesia in the 1990s, St. Leonards, N.S.W.: Allen & Unwin, 1994, ISBN 1-86373-635-2, OCLC 31499587 [dostęp 2021-01-13] .
  22. Ricklefs 1993 ↓, s. 209.
  23. InternetI. Archive InternetI., Indonesia : peoples and histories, New Haven : Yale University Press, 2003, ISBN 978-0-300-09709-2 [dostęp 2021-01-13] .
  24. Indonesian War of Independence, www.globalsecurity.org [dostęp 2021-01-13] .
  25. InternetI. Archive InternetI., Indonesian destinies, Cambridge, Mass. : Belknap Press of Harvard University Press, 2003, ISBN 978-0-674-01137-3 [dostęp 2021-01-13] .
  26. CharlesCh. Bidien CharlesCh., Independence the Issue, „Far Eastern Survey”, 14 (24), 1945, s. 345–348, DOI10.2307/3023219, ISSN 0362-8949, JSTOR3023219 [dostęp 2021-01-13] .
  27. Witton 2003 ↓, s. 26–28.
  28. Greg Poulgrain: The genesis of konfrontasi: Malaysia, Brunei, Indonesia, 1945–1965. C. Hurst & Co. Publishers, 1998. ​ISBN 978-1-85065-513-8
  29. Roadnight, Andrew (2002). United States Policy towards Indonesia in the Truman and Eisenhower Years. New York: Palgrave Macmillan. ​ISBN 0-333-79315-3
  30. Witton 2003 ↓, s. 29.
  31. Friend 2003 ↓, s. 113.
  32. RobertR. Cribb RobertR., Unresolved Problems in the Indonesian Killings of 1965––1966, „Asian Survey”, 42 (4), 2002, s. 550–563, DOI10.1525/as.2002.42.4.550, ISSN 0004-4687  (ang.).
  33. Ricklefs 1993 ↓, s. 280–284, 287–290.
  34. Friend 2003 ↓, s. 107–109.
  35. Richard Chauvel, Ikrar Nusa Bhakti, The Papua conflict: Jakarta’s perceptions and policies, 2004, ​ISBN 1-932728-08-2​, ​ISBN 978-1-932728-08-8
  36. Amnesty: Indonesia ‘failing to uphold’ Aceh peace terms.
  37. Pieter VanP.V. Dijk Pieter VanP.V., Flux financiers et marchés émergents en Asie, „Revue d'économie financière”, 44 (6), 1997, s. 159–178, DOI10.3406/ecofi.1997.2617 [dostęp 2021-01-13] .
  38. BBC News | LATEST NEWS | President Suharto resigns, news.bbc.co.uk [dostęp 2021-01-13] .
  39. East Timor Revisited, nsarchive2.gwu.edu [dostęp 2021-01-13] .
  40. New era as Susilo Bambang Yudhoyono takes office, 20 października 2004 [dostęp 2021-01-13]  (ang.).
  41. Staff, Indonesia signs Aceh peace deal, the Guardian, 15 sierpnia 2005 [dostęp 2021-01-02]  (ang.).
  42. nationalanthems.me, nationalanthems.me [dostęp 2021-01-13] .
  43. Indonesia (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-17].
  44. Military expenditure (% of GDP) | Data, data.worldbank.org [dostęp 2021-01-02] .
  45. U.S. Relations With Indonesia, United States Department of State [dostęp 2021-01-13]  (ang.).
  46. a b StuartS. Robson StuartS., YacintaY. Kurniasih YacintaY., Basic Indonesian: Downloadable Audio Included, Tuttle Publishing, 2011, s. 10–11, ISBN 978-1-4629-0165-4  (ang.).
  47. UriU. Tadmor UriU., Grammatical borrowing in Indonesian, [w:] YaronY. Matras, JeanetteJ. Sakel (red.), Grammatical Borrowing in Cross-Linguistic Perspective, Walter de Gruyter, 2008, s. 301, 308, ISBN 978-3-11-019919-2  (ang.).
  48. BernardB. Comrie BernardB., The World's Major Languages, Routledge, 2009, s. 371, ISBN 978-1-134-26156-7  (ang.).
  49. J.N.J.N. Sneddon J.N.J.N., « Diglossia in Indonesian »,, 2003 .
  50. « The World Factbook — Central Intelligence Agency » .
  51. Fields of Fire: An Atlas of Ethnic Conflict, Lulu.com, 2009, 60.6, ISBN 978-0-9554657-7-2  (ang.).
  52. Raymond G.R.G. Gordon Raymond G.R.G., jr., Ethnologue: Languages of the World, 2005 .
  53. a b Indonesia - Languages, Ethnologue, 26 czerwca 2019 [dostęp 2020-03-01] [zarchiwizowane z adresu 2019-06-26] .
  54. National Democratic Institute for InternationalN.D.I.I. Affairs National Democratic Institute for InternationalN.D.I.I., Unitary state versus federal state: searching for an ideal form of the future Indonesian state, Mizan, 2002, s. 178, ISBN 978-979-433-295-5  (ang.).
  55. a b Indonesia, World Health Organization [dostęp 2017-01-10]  (ang.).
  56. a b MarkM. Britnell MarkM., In Search of the Perfect Health System, Palgrave, 2015, s. 47, ISBN 978-1-137-49661-4  (ang.).
  57. State of the World’s Midwifery 2014 | UNFPA – United Nations Population Fund, www.unfpa.org [dostęp 2017-01-10] .
  58. a b c World Bank and Health in Indonesia, „World Bank” [dostęp 2017-01-10]  (ang.).
  59. a b Indonesia, uis.unesco.org, 27 listopada 2016 [dostęp 2021-01-02] .
  60. Jawa Pos dotcom, 26 listopada 2004 [dostęp 2017-01-09] [zarchiwizowane z adresu 2004-11-26] .
  61. The JakartaT.J. Post The JakartaT.J., RI kicks off 12-year compulsory education program, „The Jakarta Post” [dostęp 2017-01-09] .
  62. SamerS. Al-Samarrai SamerS., Awakening Indonesia’s Golden Generation: Extending Compulsory Education from 9 to 12 Years, Education, 3 września 2013 [dostęp 2017-01-09]  (ang.).
  63. About this Collection – Country Studies, „The Library of Congress” [dostęp 2017-01-09] .
  64. Indonezja. Polityka społeczna, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2017-01-09] .
  65. The JakartaT.J. Post The JakartaT.J., HAI 2020: Indonesia’s literacy programs show great success, The Jakarta Post [dostęp 2021-01-02]  (ang.).
  66. Indonesia | Data, data.worldbank.org [dostęp 2017-01-09] .
  67. Wayback Machine, web.archive.org, 7 lutego 2020 [dostęp 2021-01-02] [zarchiwizowane z adresu 2020-02-07] .
  68. 1615 L. St1. L.S. NW 1615 L. St1. L.S., Suite 800S.8. Washington Suite 800S.8., DC 20036 USA202-419-4300 | Main202-419-4349 | Fax202-419-4372 | MediaD.2. U.4. 4. | M.4. 4. | F.4. 4. | M. Inquiries DC 20036 USA202-419-4300 | Main202-419-4349 | Fax202-419-4372 | MediaD.2. U.4. 4. | M.4. 4. | F.4. 4. | M., Sunni and Shia Muslims, Pew Research Center's Religion & Public Life Project, 27 stycznia 2011 [dostęp 2021-01-01]  (ang.).
  69. PaulP. Marshall PaulP., The Ambiguities of Religious Freedom in Indonesia, „The Review of Faith & International Affairs”, 16 (1), 2018, s. 85–96, DOI10.1080/15570274.2018.1433588, ISSN 1557-0274 [dostęp 2021-01-01] .
  70. ‘Ahok’ Case Highlights Indonesia’s Blasphemy Law | Voice of America - English, www.voanews.com [dostęp 2021-01-01]  (ang.).
  71. Indonesia floggings: Aceh public punishments condemned, „BBC News”, 25 października 2017 [dostęp 2021-01-01]  (ang.).
  72. Tadjoeddin MohammadT.M. Zulfan Tadjoeddin MohammadT.M., Routine violence in the island of Java, Indonesia: Neo-malthusian and social justice perspectives, AnisA. Chowdhury, Syed MansoobS.M. Murshed, październik 2010 .
  73. a b Social and Demographic Issues in Indonesia – Future Directions International, „Future Directions International”, 27 sierpnia 2015 [dostęp 2017-01-19]  (ang.).
  74. UptonU. Stuart UptonU., The impact of migration on the people of Papua, Indonesia. A historical demographic analysis, 2009 .
  75. PUSPENP. TNI PUSPENP., TeamworksT. Indonesia TeamworksT., WEBSITE TENTARA NASIONAL INDONESIA, www.tni.mil.id [dostęp 2017-01-19]  (ang.).
  76. Indonesia's Rising Divide, „World Bank” [dostęp 2017-01-19]  (ang.).
  77. Responses to information Requests, Immigration and Refugee Board of Canada, 2010 .
  78. SetijadiS. Charlotte SetijadiS., Ethnic Chinese in contemporary Indonesia: Changing identity politics and the paradox of sinification, Yusof Ishak Institute, 2016 .
  79. Indonezja : święta państwowe i dni wolne od pracy, dni, w których banki są zamknięte, giełdy papierów wartościowych, wakacje szkolne, www.dni-swiateczne.com [dostęp 2021-01-13] .
  80. Witton 2003 ↓, s. 38.
  81. LebonL. Sylviane LebonL., Volcanic activity and environment: Impacts on agriculture and use of geological data to improve recovery processes, 2009 .
  82. Volcanoes of Indonesia, www.volcanodiscovery.com [dostęp 2017-01-11] .
  83. StanisławskaS. Aleksandra StanisławskaS., Superwulkany. Czy grozi nam globalna katastrofa?, wyborcza.pl, 15 sierpnia 2015 [dostęp 2017-01-11] .
  84. a b c Tambora, www.volcanodiscovery.com [dostęp 2017-01-11] .
  85. Wulkan ciągle aktywny: Krakatau 130 lat po tragedii, tvnmeteo.tvn24.pl [dostęp 2017-01-11] .
  86. The JakartaT.J. Post The JakartaT.J., Habibie’s historic N250 prototype aircraft to be on display at Yogyakarta museum, The Jakarta Post [dostęp 2021-01-02]  (ang.).
  87. UNWTO Tourism Highlights, 2016 Edition (ang.). UNWTO, 2016. s. 9. [dostęp 2016-10-04].
  88. Temples Located in Central Java and Yogyakarta .
  89. A Chinese Indonesian Mosque’s Outreach in the Reformasi Era .
  90. Indonésie : Sports et loisirs, ww7.cp-pc.ca [dostęp 2021-01-13] .
  91. Tokopedia, olahraga-paling-populer-yang-ada-di-indonesia .
  92. Kompas CyberK.C. Media Kompas CyberK.C., Pengguna Internet Indonesia hingga Kuartal II 2020 Capai 196,7 Juta Orang, kompas.com [dostęp 2021-01-02]  (indonez.).
  93. a b Indonesian internet users hit 196 million, still concentrated in Java: APJII survey, jakarta post  (ang.).
  94. Countries with most Facebook users 2016 | Statistic, Statista [dostęp 2017-01-18]  (ang.).
  95. Mayoritas Netizen di Indonesia Berusia 18-25 Tahun, „beritasatu.com” [dostęp 2017-01-18] .
  96. Tech in Asia – Connecting Asia's startup ecosystem, www.techinasia.com [dostęp 2017-01-18]  (ang.).
  97. The JakartaT.J. Post The JakartaT.J., RI highly dependent on mobile Internet, „The Jakarta Post” [dostęp 2017-01-18]  (ang.).
  98. 佐賀大学総合情報基盤センター, www.cc.saga-u.ac.jp [dostęp 2017-01-18]  (jap.).
  99. About Indonesian food, Food [dostęp 2021-01-02]  (ang.).
  100. Voyage en Indonésie : circuits organisés et guidés, croisières, Kuoni [dostęp 2021-01-13]  (fr.).

Bibliografia | edytuj kod

  • ColinC. Brown ColinC., A Short History of Indonesia, Crows Nest, New South Wales: Allen & Unwin, 2003 .
  • T.T. Friend T.T., Indonesian Destinies, Harvard University Press, 2003, ISBN 0-674-01137-6 .
  • George McTurnanG.M. Kahin George McTurnanG.M., Nationalism and Revolution in Indonesia, Ithaca, NY: Cornell University Press, 1952 .
  • Sergiusz Prokurat: Indonezja 1600-2000 : instytucje i idee oraz ich wpływ na biedę i bogactwo narodu. Warszawa: CeDeWu, 2016. ISBN 978-83-7556-875-2. OCLC 971404435.
  • M.C.M.C. Ricklefs M.C.M.C., A History of Modern Indonesia Since c. 1300, wyd. 2nd ed., London: MacMillan, 1993, ISBN 978-0-333-57689-2 .
  • Jean GelmanJ.G. Taylor Jean GelmanJ.G., Indonesia, New Haven and London: Yale University Press, 2003, ISBN 0-300-10518-5 .
  • T.T. Whitten T.T., R.E.R.E. Soeriaatmadja R.E.R.E., A.A.A.A. Suraya A.A.A.A., The Ecology of Java and Bali, Hong Kong: Periplus Editions, 1996 .
  • PatrickP. Witton PatrickP., Indonesia, Melbourne: Lonely Planet, 2003, ISBN 1-74059-154-2 .

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (państwo niepodległe):
Na podstawie artykułu: "Indonezja" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy