Irlandia Północna


Na mapach: 54°41′N 6°45′W/54,683333 -6,750000

Irlandia Północna w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Flaga Irlandii Północnej z lat 1953-1972, obecnie nieoficjalne barwy używane niekiedy przez reprezentantów Irlandii Północnej m.in. podczas zawodów sportowych Herb Irlandii Północnej z lat 1953-1972

Irlandia Północna (ang. Northern Ireland; irl. Tuaisceart Éireann, wym. [ˈt̪ˠuəʃcəɾˠt̪ˠ ˈeːɾʲən̪ˠ] i; Ulster Scots Norlin Airlann) – kraj stanowiący część Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej[6][7]. Zajmuje północno-wschodnią część wyspy Irlandii. Jego stolicą jest Belfast. Część władzy ustawodawczej na rzecz kraju wykonuje Zgromadzenie Irlandii Północnej, które zostało utworzone w 1998 roku w oparciu o zapisy ustawy o Irlandii Północnej, powstałej w ramach kończącego północnoirlandzki konflikt porozumienia wielkopiątkowego. Irlandia Północna współpracuje z Republiką Irlandii w niektórych obszarach, a porozumienie wielkopiątkowe przyznało Republice możliwość „przedstawiania poglądów i propozycji w celu rozwiązania sporów między dwoma rządami”[8].

Spis treści

Historia | edytuj kod

Irlandia Północna powstała w 1921 roku, gdy po utworzeniu Wolnego Państwa Irlandzkiego sześć z dziewięciu hrabstw północno-wschodniej prowincji Ulster (irl. Ulaidh) pozostało przy Zjednoczonym Królestwie. W hrabstwach tych dominowali protestanci, w większości potomkowie szkockich i angielskich osadników, którzy nie chcieli mieszkać w katolickiej Irlandii.

Konflikty w Irlandii Północnej trwają od średniowiecza, kiedy cała wyspa Irlandia znalazła się pod panowaniem Królestwa Anglii. W XVII wieku rozpoczęto zasiedlanie Irlandii przez ludność angielską i szkocką, a ziemie dla osadników zdobywano, usuwając z nich właścicieli irlandzkich. Zapoczątkowało to wrogość między Anglikami a Irlandczykami, spotęgowaną różnicami religijnymi: Irlandczycy byli katolikami, przybysze zaś głównie protestantami. Liczne bunty i powstania doprowadziły w 1921 roku do utworzenia niepodległej Irlandii. W granicach Wielkiej Brytanii pozostała jednak Irlandia Północna, którą w większości zamieszkują protestanci pochodzenia angielskiego. Walkę o połączenie z Irlandią prowadziła Irlandzka Armia Republikańska (IRA). Pod koniec lat 60. XX wieku wybuchł krwawy konflikt w Irlandii Północnej pomiędzy republikanami dążącymi do zjednoczenia wyspy a unionistami. Dopiero w 1998 roku zawarto porozumienie pokojowe zwane wielkopiątkowym, za które dwaj jego współtwórcy – John Hume i David Trimble – otrzymali pokojową nagrodę Nobla. W 2005 roku Irlandzka Armia Republikańska ogłosiła całkowite rozbrojenie.

Na sytuację w Irlandii Północnej na początku XXI wieku wpływ miały stosunki demograficzne. Dwie najsilniejsze grupy etniczne – Irlandczycy i Brytyjczycy mieli własne wizje przyszłych losów kraju i najczęściej to narodowość determinowała opcje polityczne. Trwający przez wiele dekad konflikt między zwolennikami pozostania przez Irlandię Północną w Wielkiej Brytanii a zwolennikami włączenia jej do Republiki Irlandii został rozstrzygnięty w porozumieniu wielkopiątkowym.

Podział administracyjny | edytuj kod

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Irlandii Północnej.

Irlandia Północna podzielona jest na 11 dystryktów.

Miasta w Irlandii Północnej | edytuj kod

Demografia | edytuj kod

Zgodnie ze spisem przeprowadzonym w 2001 roku liczba mieszkańców Irlandii Północnej wynosiła 1 685 267. Poniża lista pokazuje miejsce urodzenia objętych badaniem ludzi:

  • Irlandia Północna: 1 534 268 (91,0%)
  • Anglia: 61 609 (3,7%)
  • Szkocja: 16 772 (1,0%)
  • Walia: 3008 (0,2%)
  • Irlandia: 39 051 (2,3%)
  • inny kraj Unii Europejskiej: 10 355 (0,6%)
  • inny kraj spoza Unii Europejskiej: 20 204 (1,2%)

Spis został wykonany jeszcze przed otwarciem rynku Wielkiej Brytanii dla obywateli nowych krajów Unii Europejskiej – nie uwzględniają więc napływu licznych pracowników niepochodzących z Wysp Brytyjskich. Ponad 99% mieszkańców jest rasy białej, jest to największy odsetek w Wielkiej Brytanii.

Według spisu z 2011 roku populacja kraju wynosiła 1 810 863[9][10], co stanowiło około 30% całkowitej populacji wyspy Irlandii i około 3% populacji Wielkiej Brytanii.

W 2016 roku liczba północnoirlandzkiej ludności wyniosła 1 862 964[11].

Języki | edytuj kod

Większość mieszkańców kraju posługuje się językiem angielskim[1][2]. Ponadto, zgodnie z wynikami spisu przeprowadzonego w 2001 roku około 7% populacji tego kraju (110 000 osób) używa języka irlandzkiego, z kolei około 2% (30 000 osób) porozumiewa się w Ulster Scots, który, jak pokazały wyniki zrealizowanej w 1999 roku ankiety Northern Ireland Life and Times Survey przez jednych ludzi jest postrzegany jako odrębny język, zaś przez innych jako dialekt języka angielskiego[2].

Wyznania religijne | edytuj kod

Najsilniejszą zwartą grupą religijną jest katolicyzm – około 40% społeczeństwa. Wyznawcy protestantyzmu są nieco liczniejsi, jednak należą do różnych wyznań.

Irlandia Północna nie ma kościoła państwowego. Niegdyś ustanowiony Kościół Irlandii (Church of Ireland) został oddzielony od państwa ustawą 1869, która weszła w życie w 1871 roku. Obecnie skupia około 15,3% populacji Irlandii Północnej. Największym kościołem protestanckim jest Prezbiteriański Kościół Irlandii, skupiający około 20,7% populacji. Razem z innymi kościołami, protestanci stanowili około 53,1% populacji prowincji (2001).

Opcje polityczne mieszkańców | edytuj kod

Mapa pokazuje wyniki wyborów lokalnych na przestrzeni ostatnich lat.

Poglądy polityczne mieszkańców Irlandii Północnej w dużym stopniu związane są z ich wyznaniem religijnym. Najbardziej licznie reprezentowani są zwolennicy pozostania prowincji w granicach Zjednoczonego Królestwa (ok. 38% społeczeństwa), natomiast liczba osób pragnących przyłączenia do Irlandii wynosiła w 2004 niewiele ponad 20% osób. W ostatnich latach obserwuje się wzrost zwolenników trzeciej opcji – powstania niezależnego państwa Irlandii Północnej – chęć taką deklaruje 29% protestantów (na 68% poglądów pro-brytyjskich) oraz 36% katolików (wobec 60%, będących zwolennikami zjednoczenia Irlandii). Ogólnie sondaże szacują liczbę osób, które mogłyby poprzeć trzecią opcję na 35%, a więc więcej niż pro-irlandzką[12].

Transport | edytuj kod

W Irlandii Północnej funkcjonują trzy lotniskaBelfast-City George Best, Belfast-International oraz Derry. Główne porty morskie znajdują się w Belfaście i Larne, które przewożą głównie pasażerów pomiędzy Irlandią Północną a Wielką Brytanią. Linie kolejowe NI Railways, będące własnością rządu (w odróżnieniu od Anglii, Szkocji i Walii, gdzie kolej została sprywatyzowana) przewożą pasażerów pomiędzy większością miast w prowincji. Pomiędzy Dublinem i Belfastem kursują specjalne pociągi Enterprise.

W Irlandii Północnej obowiązuje ruch lewostronny. Główne autostrady to M1 o długości 61 km, łącząca południowo-wschodni Belfast z Dungannon, M2 o długości 36 km, rozpoczynająca się w północnym Belfaście i kończąca w Antrim, M3 o długości 1,3 km, będąca mostem nad rzeką Lagan, łacząca się z autostradą M2 oraz M5 o długości 2,3 km, rozpoczynająca się w północnym Belfaście w mieście Newtownabbey.

Uwagi | edytuj kod

  1. Irlandia Północna nie ma języka urzędowego[1]. W powszechnym użyciu pozostaje język angielski[1][2]. Ponadto język irlandzki jest oficjalnie uznanym językiem mniejszości[3].

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c What Languages Are Spoken In Ireland? (ang.). W: Society [on-line]. worldatlas.com. [dostęp 2019-12-11].
  2. a b c Languages of the United Kingdom (ang.). ff.umb.sk. [dostęp 2019-12-11].
  3. Irish Gaelic (ang.). W: About World Languages [on-line]. mustgo.com. [dostęp 2019-12-11].
  4. Arlene Foster and Michelle O'Neill return to top jobs after Northern Ireland power-sharing deal (ang.). [dostęp 11-01-2020].
  5. Office for National Statistics (ang.). [dostęp 11-07-2016].
  6. Countries within a country (ang.). number-10.gov.uk. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-02-09)].
  7. Irlandia Północna, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2019-12-11] .
  8. Northern Ireland Peace Agreement (The Good Friday Agreement) [dostęp 2019-04-17]  (ang.).
  9. Census 2011. Key Statistics for Northern Ireland (ang.). [dostęp 08-04-2019].
  10. Census 2011. Key Statistics for Northern Ireland (ang.). [dostęp 12-04-2014].
  11. Population Clock Northern Ireland (ang.). [dostęp 11-07-2016].
  12. NI Life and Times Survey - 2003: UNINATID, www.ark.ac.uk [dostęp 2017-11-24] .
Kontrola autorytatywna (kraje Wielkiej Brytanii):
Na podstawie artykułu: "Irlandia Północna" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy