Józef Życiński


Józef Życiński w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Józef Mirosław Życiński[1] (ur. 1 września 1948 w Nowej Wsi, zm. 10 lutego 2011 w Rzymie) – polski duchowny rzymskokatolicki, profesor filozofii, doktor teologii, biskup diecezjalny tarnowski w latach 1990–1997, arcybiskup metropolita lubelski w latach 1997–2011.

Spis treści

Życiorys | edytuj kod

Młodość i wykształcenie | edytuj kod

Urodził się 1 września 1948 w Nowej Wsi[1]. Brat ks. prof. Wojciecha Życińskiego[2]. W latach 1962–1966 kształcił się w Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Chrobrego w Piotrkowie Trybunalskim, gdzie złożył egzamin dojrzałości[1].

W latach 1966–1972 odbywał studia filozoficzno-teologiczne na Papieskim Wydziale Teologicznym w Krakowie (uwieńczone magisterium-licencjatem z teologii) oraz zdobywał formację kapłańską w Wyższym Częstochowskim Seminarium Duchownym w Krakowie[1][3]. Święceń prezbiteratu udzielił mu 21 maja 1972 w katedrze św. Rodziny w Częstochowie tamtejszy biskup diecezjalny Stefan Bareła[1].

Od 1974 kontynuował studia na Papieskim Wydziale Teologicznym w Krakowie[1], uzyskując w 1976 doktorat z teologii na podstawie dysertacji Zagadnienia filozoficznych implikacji fizykalnych ujęć stanu szczególnego modeli kosmologicznych. Na Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie otrzymał w 1977 magisterium z filozofii chrześcijańskiej[4], a w 1978 po przedłożeniu pracy Filozoficzne aspekty kosmologicznej osobliwości początkowej doktorat z filozofii[3][4]. Odbył studia na Katolickim Uniwersytecie Ameryki w Waszyngtonie oraz na Katolickim Uniwersytecie w Louvain[3].

W 1980 na podstawie rozprawy Prostota i dyskonfirmowalność jako kryteria heurystyczne w kosmologii relatywistycznej uzyskał na Papieskim Wydziale Teologicznym w Krakowie habilitację w zakresie filozofii nauki[1][4]. W 1981 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1988 profesora zwyczajnego filozofii[5][6].

Prezbiter | edytuj kod

W latach 1972–1973 pracował jako wikariusz w parafii Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Wieluniu, a w latach 1973–1974 w parafii św. Marii Magdaleny w Gidlach[1]. W 1974 pełnił posługę kapelana sióstr Duchaczek w Krakowie[4].

Był członkiem kolegium konsultorów diecezji częstochowskiej[1].

Działalność naukowo-dydaktyczna | edytuj kod

W latach 1974–1978 pełnił funkcję prefekta, a w latach 1979–1983 prefekta studiów w Wyższym Częstochowskim Seminarium Duchownym w Krakowie[3]. W seminarium prowadził wykłady m.in. z filozofii przyrody i filozofii nauki[7]. Wykładał również historię filozofii w Instytucie Teologicznym w Częstochowie[1].

W latach 1974–1978 był kolejno asystentem, adiunktem i starszym asystentem na Papieskim Wydziale Teologicznym[4] (od 1981 Papieskiej Akademii Teologicznej[1]). W 1980 założył Katedrę Logiki i Metodologii Papieskiego Wydziału Teologicznego w Krakowie, którą kierował do 1997[4]. W latach 1982–1985 sprawował urząd prodziekana, zaś w latach 1988–1990 dziekana Wydziału Filozoficznego tejże uczelni[1]. W 1988 został profesorem Papieskiej Akademii Teologicznej[3]. Był członkiem Ośrodka Badań Interdyscyplinarnych, działającego na tej uczelni[8].

Od 1998 do 2011 pełnił funkcję kierownika Katedry Relacji między Nauką a Wiarą na Wydziale Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego[9][4].

Prowadził gościnne wykłady w kraju i za granicą. Brał udział w krajowych i zagranicznych sympozjach na temat filozofii nauk szczegółowych (przyrodniczych i nauk o języku), filozofii Boga, a także refleksji nad człowiekiem i społeczeństwem[4].

Jego zainteresowania naukowe dotyczyły: naturalizmu metodologicznego, teizmu ewolucjonistycznego, filozofii procesu, pola racjonalności, matematyczności przyrody, emergencji i ewolucjonizmu. Zajmował się również współczesną integracją europejską oraz stosunkiem Kościoła rzymskokatolickiego do Unii Europejskiej[4][10].

Napisał ponad 50 książek i ok. 350 artykułów dotyczących problematyki filozofii oraz dialogu chrześcijaństwa z myślą współczesną. Publikował w krajowych i zagranicznych czasopismach specjalistycznych[4]. Zainicjował wydawanie serii zeszytów „Zagadnienia Filozoficzne w Nauce” (Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie) i jej angielskiej edycji „Philosophy in Science” (Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie, Obserwatorium Watykańskie i Uniwersytet w Tucson), a także serii wydawniczej „Philosophy in Science Library” (Obserwatorium Watykańskie)[11].

Był członkiem: Europejskiej Akademii Nauki i Sztuki w Salzburgu, Rosyjskiej Akademii Nauk Przyrodniczych w Moskwie, Komisji Biologii Ewolucyjnej i Teoretycznej Polskiej Akademii Nauk oraz Komisji Filozoficznej Polskiej Akademii Nauk[1][3]. Należał także do Rady Naukowej Fundacji Johna Templetona, przyznającej Nagrodę Templetona[12].

Biskup | edytuj kod

Wiesław Chrzanowski, Józef Życiński i Władysław Bartoszewski (2007)

29 września 1990 papież Jan Paweł II mianował go biskupem diecezjalnym diecezji tarnowskiej. 4 listopada 1990 otrzymał święcenia biskupie i odbył ingres do bazyliki katedralnej Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tarnowie. Konsekrował go kardynał Franciszek Macharski, arcybiskup metropolita krakowski, któremu asystowali Ignacy Tokarczuk, biskup diecezjalny przemyski, i Stanisław Nowak, biskup diecezjalny częstochowski[1]. Jako zawołanie biskupie przyjął słowa „In Spiritu et Veritate” (W Duchu i Prawdzie)[3]. Sprawując urząd ordynariusza tarnowskiego, erygował diecezjalny Instytut Teologiczny[13], a także założył wydawnictwo diecezji tarnowskiej Biblos i Radio Dobra Nowina[4].

W Niedzielę Palmową 1994 został napadnięty po mszy, jaką celebrował w katedrze tarnowskiej. Telegram w tej sprawie przesłał papież Jan Paweł II[14].

14 czerwca 1997 Jan Paweł II mianował go arcybiskupem metropolitą lubelskim. Ingres do archikatedry św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Lublinie odbył 29 czerwca 1997[1]. Równocześnie z urzędem ordynariusza lubelskiego sprawował urząd wielkiego kanclerza Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego[15]. Był organizatorem i gospodarzem trzech Kongresów Kultury Chrześcijańskiej w Lublinie, które odbyły się w latach 2000, 2004 i 2008[4].

W ramach prac Episkopatu Polski należał do Rady Głównej (od 1996 Rady Stałej), przewodniczył Radzie ds. Apostolstwa Świeckich i Zespołowi ds. Stypendiów Naukowych i Językowych, a także zasiadał w Komisji Nauki Wiary, Komisji Duszpasterstwa, Zespole ds. Akcji Katolickiej i Zespole ds. Kontaktów z Rządem[1][3][16]. Był członkiem Komisji Wspólnej Episkopatu Polski i Rządu, a także pełnił funkcję moderatora Krajowej Rady Katolików Świeckich. Wszedł w skład Rady Głównej II Ogólnopolskiego Synodu Plenarnego[1]. Był jednym z założycieli powstałej w 1993 Katolickiej Agencji Informacyjnej, a następnie pełnił funkcję przewodniczącego jej Rady Programowej[4].

Był członkiem Kongregacji ds. Wychowania Katolickiego i Papieskiej Rady ds. Kultury[17]. W charakterze konsultora zasiadał w Międzydykasterialnej Komisji ds. Rozmieszczenia Duchowieństwa[3]. W latach 1999–2005 należał do Wspólnej Grupy Roboczej Kościoła Katolickiego i Światowej Rady Kościołów[4]. W 1997 został mianowany członkiem Rady Przedsynodalnej, która przygotowywała II Zgromadzenie Specjalne Synodu Biskupów dla Europy[1].

Działał na rzecz ekumenizmu, popierał dialog z judaizmem i islamem[10]. Był członkiem Rady Fundacji Auschwitz-Birkenau[18].

Epitafium ku czci Józefa Życińskiego w katedrze tarnowskiej

Konsekrował biskupa pomocniczego Jana Styrnę (1991) i biskupów pomocniczych lubelskich: Mieczysława Cisłę (1998) i Artura Mizińskiego (2004). Był współkonsekratorem w trakcie sakry biskupa diecezjalnego płockiego Stanisława Wielgusa (1999), biskupów diecezjalnych sandomierskich: Andrzeja Dzięgi (2002) i Krzysztofa Nitkiewicza (2009), biskupa pomocniczego częstochowskiego Jana Wątroby (2000) oraz biskupa pomocniczego tarnowskiego Stanisława Budzika (2004)[19].

Zmarł 10 lutego 2011 w Rzymie z powodu zawału serca[20]. 19 lutego 2011 został pochowany w krypcie archikatedry lubelskiej[21].

Odznaczenia, tytuły, wyróżnienia | edytuj kod

Postanowieniem prezydenta RP Bronisława Komorowskiego z 17 lutego 2011 „za wybitne zasługi w działalności duszpasterskiej oraz osiągnięcia w pracy naukowej i dydaktycznej, za chrześcijańskie świadectwo humanizmu i tolerancji” został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[22].

W 2005 otrzymał Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[23]. W 1997 zostało mu nadane honorowe obywatelstwo Tarnowa[24].

Otrzymał tytuł doktora honoris causa: Akademii Rolniczej w Lublinie (2004)[25], Uniwersytetu Jagiellońskiego (2005)[26] oraz Akademii Medycznej w Lublinie (2007)[27].

W 2004 został laureatem Nagrody im. Księdza Idziego Radziszewskiego[28]. Został także uhonorowany: nagrodą FenomenyPrzekroju” (2004)[4], Medalem Świętego JerzegoTygodnika Powszechnego”(2005)[29] i tytułem człowieka rokuGazety Wyborczej” (2007)[30].

Publikacje | edytuj kod

Wybrane książki, wg stron wydawnictw Znak, Petrus, UMCS, KUL, Gaudium i Copernicus Center Press oraz Biblioteki Narodowej:

Filozofia nauki i religii | edytuj kod

  1. 1980: Wszechświat i filozofia, wraz z Michałem Hellerem, Polskie Towarzystwo Teologiczne, Kraków
  2. 1983: Język i metoda, Znak
  3. 1983: Drogi myślących, wraz z Michałem Hellerem, PTT, ​ISBN 83-0000-593-5
  4. 1985: Teizm i filozofia analityczna. Tom I, Znak, ​ISBN 83-7006-074-9
    • 1986: Tom II
  5. 1988: Wszechświat: maszyna czy myśl? Filozofia mechanicyzmu: powstanie, rozwój, upadek, wraz z Michałem Hellerem, PTT, ​ISBN 83-8501-733-X
  6. 1988: Głębia bytu, W Drodze, ​ISBN 83-8500-863-2
  7. 1989: W kręgu nauki i wiary, Calvarianum
  8. 1990: Trzy kultury. Nauki przyrodnicze, humanistyka i myśl chrześcijańska, W Drodze, ​ISBN 83-7033-184-X
  9. 1990: Dylematy ewolucji, wraz z Michałem Hellerem, PTT, ​ISBN 83-8501-745-3
  10. 1991: Sprawa Galileusza, Znak, ​ISBN 83-7006-077-3​ (wybór tekstów źródłowych)
  11. 1992: Ułaskawianie natury, Znak, ​ISBN 83-7006-143-5
  12. 1992: Bóg Abrahama i Bóg Whiteheada, Biblos, ​ISBN 83-8538-003-5
  13. 1993: Granice racjonalności. Eseje z filozofii nauki, PWN, ​ISBN 83-0111-080-5
  14. 1996: Elementy filozofii nauki, Biblos, ​ISBN 83-8538-093-0
  15. 2000: Inspiracje chrześcijańskie w powstaniu nauki nowożytnej, KUL, ​ISBN 83-2280-798-8
  16. 2001: Bóg postmodernistów. Wielkie pytania filozofii we współczesnej krytyce moderny, KUL, ​ISBN 83-2280-906-9
  17. 2002: Bóg i ewolucja. Podstawowe pytania ewolucjonizmu chrześcijańskiego, TN KUL, ​ISBN 83-7306-054-5
  18. 2008: Medytacje filozoficzne, Petrus, ​ISBN 978-83-9272-676-0
  19. 2009: Wszechświat emergentny. Bóg w ewolucji przyrody, KUL, ​ISBN 978-83-7363-928-7
  20. 2010: Matematyczność przyrody, wraz z Michałem Hellerem, Petrus, ​ISBN 978-83-7720-192-3
  21. 2011: Bóg i stworzenie. Zarys teorii ewolucji, Gaudium, ​ISBN 978-83-7548-066-5
  22. 2013: Struktura rewolucji metanaukowej, CC Press, ​ISBN 978-83-7886-022-8
  23. 2013: Świat matematyki i jej materialnych cieni, CC Press, ​ISBN 978-83-7886-012-9
  24. 2014: Transcendencja i naturalizm, CC Press, ​ISBN 978-83-7886-073-0

Duszpasterstwo i inne | edytuj kod

  1. 1985: Listy do Nikodema i inne przypowieści, Contans, Wrocław
  2. 1989: Pisma z kraju Ubu, Niezależna Oficyna Wydawnicza, Warszawa
  3. 1996: Sacrum i kultura, Biblos, ​ISBN 83-8538-087-6
  4. 1997: Na zachód od domu niewoli, W Drodze, ​ISBN 83-7033-241-2
  5. 1997: Ziarno samotności, Znak, ​ISBN 83-7006-559-7
  6. 1998: Niewidzialne światło, Znak – wywiad-rzeka, prowadzili D. Zańko i Jarosław Gowin, ​ISBN 83-7006-669-0
  7. 1997: Uczestnicy Bożych tajemnic. Konferencja o kapłaństwie, Biblos, ​ISBN 83-8688-923-3
  8. 1998: Europejska wspólnota ducha. Zjednoczona Europa w nauczaniu Jana Pawła II, ATK, ​ISBN 83-8573-777-4
  9. 1999: Wartości w eterze, UMCS, ​ISBN 83-2271-473-4
  10. 1999: Bruderszaft z Kainem. Medytacje nad moralnym spadkiem po PRL, W Drodze, Poznań, ​ISBN 83-7033-275-7
  11. 2000: Pożegnanie z Nazaretem. Duchowość Ewangelii wobec wyzwań współczesności, Gaudium, ​ISBN 83-8714-386-3
  12. 2000: Kuszenie pana Cogito, UMCS, ​ISBN 83-2271-584-6
  13. 2001: Droga krzyżowa. Rozważania, Gaudium, ​ISBN 83-8714-391-X
  14. 2001: Pan Cogito czy Mister Tarzan, UMCS, ​ISBN 83-2271-822-5
  15. 2003: Listy do Nikodema & teksty wojenne, Gaudium, ​ISBN 83-8861-596-3
  16. 2003: Od Manhattanu do Emaus, UMCS, ​ISBN 83-2272-046-7
  17. 2003: Wiara wątpiących, Wydawnictwo Literackie, ​ISBN 83-0803-398-9
  18. 2004: Samotność wśród liberałów, UMCS, ​ISBN 83-2272-321-0
  19. 2004: Godność i medycyna, Gaudium, ​ISBN 83-8861-591-2
  20. 2005: Odyseusz czy playboy? Kulturowa odyseja człowieka, Wydawnictwo Literackie, ​ISBN 83-0803-793-3
  21. 2005: Okruchy słowa, Gaudium, ​ISBN 83-8965-938-7
  22. 2006: Światło i błękit. Paradoksy wierności, UMCS, ​ISBN 83-2272-515-9
  23. 2008: Okruchy nadziei, Gaudium, ​ISBN 978-83-8965-994-1
  24. 2009: Spotkania akademickie, Petrus, ​ISBN 978-83-6153-380-1
  25. 2009: Szlakiem miłości. Rozważania, Petrus, ​ISBN 978-83-6153-372-6
  26. 2010: Pasja wiedzy, wraz z Michałem Hellerem, Petrus, ​ISBN 978-83-7720-172-5
  27. 2010: Okruchy wartości, Gaudium, ​ISBN 978-83-7548-053-5
  28. 2012: Świat musi mieć sens. Przerwana rozmowa arcybiskupa Józefa Życińskiego i Aleksandry Klich, Agora, ​ISBN 978-83-2680-703-9
  29. 2012: Okruchy myśli, Wydawnictwo Archidiecezji Lubelskiej „Gaudium”, ​ISBN 978-83-7548-118-1
  30. 2015: Znaleźliśmy Jezusa!, Gaudium, ​ISBN 978-83-7548-276-8

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r K.R. Prokop: Biskupi Kościoła katolickiego w III Rzeczpospolitej. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, 1998, s. 171–172. ISBN 83-7052-900-3.
  2. U. Buglewicz. Odszedł dobry pasterz. „Niedziela”. 9/2011. s. 32–34. ISSN 0208-872X. [dostęp 2015-03-26]. 
  3. a b c d e f g h i G. Polak: Kto jest kim w Kościele. Warszawa: Katolicka Agencja Informacyjna, 1999, s. 441–442. ISBN 83-911554-0-4.
  4. a b c d e f g h i j k l m n o Życiorys Józefa Życińskiego. jozefzycinski.pl (arch.). [dostęp 2018-08-29].
  5. B. Tobolski. Odszedł człowiek wielkiego formatu. „Przewodnik Katolicki”. 8/2011. ISSN 0137-8384. [dostęp 2015-12-31]. 
  6. Abp Życiński laureatem nagrody im. Idziego Radziszewskiego. ekai.pl, 2004-03-19. [dostęp 2014-02-16].
  7. Rozprza: modlitwy w rodzinnej parafii abp. Życińskiego. ekai.pl, 2011-02-14. [dostęp 2014-02-11].
  8. Kraków: społeczność akademicka pożegnała abp. Józefa Życińskiego. ekai.pl, 2011-02-16. [dostęp 2014-02-12].
  9. + ks. abp prof. dr hab. Józef Życiński. kul.pl. [dostęp 2014-02-16].
  10. a b D. Witoń: Zmarł arcybiskup Józef Życiński – wybitny badacz integracji europejskiej w kontekście nauczania Kościoła Katolickiego. uniaeuropejska.org (arch.), 2011-02-11. [dostęp 2019-10-31].
  11. Nota biograficzna Józefa Życińskiego na stronie Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. kul.pl. [dostęp 2014-02-11].
  12. Abp Józef Życiński. „Niedziela”. 8/2011 (edycja lubelska). ISSN 0208-872X. [dostęp 2014-02-14]. 
  13. Abp Józef Życiński nie żyje. tygodnik.onet.pl, 2011-02-10. [dostęp 2014-02-16].
  14. Telegram Papieża do bpa Józefa Życińskiego, w: L’Osservatore Romano, nr 5(163)/1994, s. 63
  15. Rogito „O śmierci i pogrzebie śp. Arcybiskupa Józefa Mirosława Życińskiego” (dokumentacja). ekai.pl, 2011-02-19. [dostęp 2014-02-11].
  16. In Spiritu et Veritate. episkopat.pl (arch.), 2011-02-11. [dostęp 2016-05-14].
  17. Abp Życiński spoczął w krypcie biskupów. tvp.info, 2011-02-19. [dostęp 2014-02-16].
  18. Rada Fundacji. pl.auschwitz.org. [dostęp 2014-02-14].
  19. Józef Życiński (ang.). catholic-hierarchy.org. [dostęp 2014-02-12].
  20. Watykańska informacja o śmierci abp. Życińskiego. pl.radiovaticana.va, 2011-02-11. [dostęp 2014-02-11].
  21. Lublin: zakończyły się uroczytości pogrzebowe abp. Józefa Życińskiego (opis) [sic!]. ekai.pl, 2011-02-19. [dostęp 2014-02-11].
  22. M.P. z 2011 r. nr 47, poz. 531 [dostęp 2014-02-16]
  23. K. Pasieczna: Zamek bardzo kulturalny. zamek-lublin.pl (arch.), 2005-09-20. [dostęp 2014-02-14].
  24. Honorowi obywatele Tarnowa. tarnow.pl (arch.). [dostęp 2019-04-07].
  25. Abp Życiński doktorem honoris causa Akademii Rolniczej w Lublinie. ekai.pl, 2004-10-04. [dostęp 2014-02-13].
  26. Abp Życiński doktorem honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego. ekai.pl, 2005-10-01. [dostęp 2014-02-13].
  27. Abp Życiński doktorem honoris causa Akademii Medycznej w Lublinie (opis). ekai.pl, 2007-10-01. [dostęp 2014-02-12].
  28. Nagroda im. Księdza Idziego Radziszewskiego. kul.pl. [dostęp 2014-02-14].
  29. Kraków: prof. Skarga i abp Życiński odebrali Medale św. Jerzego. ekai.pl, 2005-11-19. [dostęp 2014-02-13].
  30. Abp Życiński Człowiekiem Roku „Gazety Wyborczej”. ekai.pl, 2007-05-15. [dostęp 2014-02-12].

Linki zewnętrzne | edytuj kod

Kontrola autorytatywna (osoba):
Na podstawie artykułu: "Józef Życiński" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy