Język chorwacki


Język chorwacki w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania Obszar użycia (rok 2006) Płyta z Baški, 1100. Modlitewnik (1380–1400)

Język chorwacki (chorw. hrvatski jezik) – język z grupy zachodniej języków południowosłowiańskich[2], używany przez Chorwatów[3], zwłaszcza w Chorwacji, Bośni i Hercegowinie, serbskiej Wojwodinie i sąsiednich krajach. Jest językiem urzędowym Chorwacji[2], a także jednym z języków urzędowych Bośni i Hercegowiny[2] oraz Unii Europejskiej[4]. Funkcjonuje również jako język mniejszościowy w Serbii, Czarnogórze i innych pobliskich krajach europejskich[2]. Łącznie jako mową ojczystą posługuje się nim ok. 5,5 mln osób[2].

Status mowy chorwackiej i kwestia jej odrębności względem języka serbskiego jest przedmiotem kontrowersji politycznej[5][6]. Oba języki, na poziomie form literackich, są do siebie zbliżone[7] i wzajemnie zrozumiałe[8]. Serbski charakteryzuje się przywiązaniem do prawosławia i alfabetu cyrylickiego, chorwacki jest zaś kojarzony z katolicyzmem i pismem łacińskim[8][9]. Języki odróżniają się przede wszystkimi preferencjami leksykalnymi[9] oraz głównymi źródłami zapożyczeń[8]. Najbardziej wyraźne podziały językowe istnieją jednak nie w ramach narodowych standardów, lecz na poziomie silnie zróżnicowanych gwar miejscowych[6].

Status państwowego język chorwacki (wraz z alfabetem łacińskim) otrzymał na mocy konstytucji Republiki Chorwacji z 22 grudnia 1990 r.[6] W Chorwacji panują politycznie umotywowane dążności purystyczne[6].

Spis treści

Alfabet | edytuj kod

 Osobny artykuł: Alfabet chorwacki.

Do zapisu języka chorwackiego używa się dostosowanej formy alfabetu łacińskiego, wzbogaconej o dodatkowe znaki diakrytyczne (zob. alfabet chorwacki). Sposób zapisu został ostatecznie ustalony w XIX w. podczas wielkiej reformy językowej. Alfabet zawiera 30 liter, z czego 3 są dwuznakami. Są to: A, B, C, Č, Ć, D, , Đ, E, F, G, H, I, J, K, L, Lj, M, N, Nj, O, P, R, S, Š, T, U, V, Z, Ž.

Historia | edytuj kod

Pierwsze wzmianki o języku chorwackim sięgają IX wieku, kiedy język staro-cerkiewno-słowiański został przyjęty jako język liturgii. Język był stopniowo przyswajany do nieliturgicznych celów i stał się znany jako chorwacka wersja języka starosłowiańskiego. Obie wersje języka, liturgiczna i nieliturgiczna, były kontynuowane jako część głagolicy od połowy IX wieku.

Aż do końca XI wieku średniowieczne chorwackie teksty były pisane trzema alfabetami: łacińskim, głagolicą oraz chorwacką cyrylicą, a także w trzech językach: chorwackim, łacińskim oraz starosłowiańskim. Ten ostatni rozwinął się w chorwacki wariant języka cerkiewnosłowiańskiego między XII a XVI wiekiem.

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Sytuacja socjolingwistyczna | edytuj kod

Język chorwacki jako język standardowy opiera się na narzeczu sztokawskim, najbardziej rozpowszechnionym na serbsko-chorwackim obszarze językowym[10]. Na poziomie ustandaryzowanych form literackich chorwacki, serbski, bośniacki i czarnogórski bywają traktowane jako narodowe odmiany policentrycznego języka standardowego[11], określanego kontrowersyjnym mianem języka serbsko-chorwackiego (lub sztokawszczyzną literacką)[12]. Rozróżnienie między tymi etnolektami opiera się w większej mierze na uwarunkowaniach socjopolitycznych aniżeli czynnikach lingwistycznych[13]. Różnice między serbskim a chorwackim bywają uwypuklane i wyolbrzymiane z pobudek politycznych[14]. Kwestia odrębności języka chorwackiego jest dla Chorwatów szczególnie istotna ze względu na postrzeganie mowy jako konstytutywnego czynnika tożsamości narodowej, powszechne na gruncie europejskim[15].

Oprócz sztokawszczyzny na terytorium Chorwacji funkcjonują gwary kajkawskie i czakawskie[6], które nie tworzą podstawy żadnego ze współczesnych języków standardowych. Dialektami tymi posługuje się wyłącznie część Chorwatów i są one znacznie odmienne zarówno względem gwar sztokawskich, jak i wywodzących się z nich standardów językowych. Badacz Roman Szul porównał rozmiar odrębności gwarowych do różnicy między polskim a czeskim[16]. Najbardziej wyraźne podziały językowe na obszarze byłej Jugosławii nie pokrywają się zatem z panującymi podziałami narodowymi[6]. Przypadek języka serbskiego i chorwackiego bywa porównywany do relacji między angielszczyzną amerykańską i brytyjską[15].

Mianem języka serbsko-chorwackiego w dalszym ciągu określa się wspólną podstawę, na której oparto oficjalnie uznane języki standardowe, mimo że stosowanie tego terminu budzi kontrowersje wśród ich rodowitych użytkoników[17]. W Chorwacji upowszechniony jest pogląd, że język urzędowy Jugosławii, zwany wtedy oficjalnie „serbsko-chorwackim”, był sztucznym tworem politycznym mającym na celu zunifikowanie dwóch odrębnych narodów[18]. W krajach byłej Jugosławii termin ten współcześnie zastępuje się określeniami takimi jak „język serbski”, „język chorwacki”, „język bośniacki” i „język czarnogórski”.

Różnice | edytuj kod

Rozbieżności występujące między standardami są niewielkie i nie uniemożliwiają porozumienia między użytkownikami języka[19]. Określane są jako mniej poważne niż różnice między standardowymi wariantami angielszczyzny w Wielkiej Brytanii, Irlandii, USA, Kanadzie, Australii[20][21], francuskiego we Francji, Belgii, Kanadzie i Afryce[22], niemieckiego w Niemczech, Austrii, Szwajcarii[23], hiszpańskiego w Hiszpanii i Ameryce Łacińskiej[22], niderlandzkiego w Holandii i Belgii[21] portugalskiego w Portugalii i Brazylii[22], hindustańskiego w Indiach i Pakistanie[22][24].

Standard chorwacki charakteryzuje się wymową i pisownią ijekawską (związaną z odmiennym rozwojem prasłowiańskiej jaci) i wyłącznym użyciem alfabetu łacińskiego. Istnieje także zasadnicza różnica w zakresie składni: w serbskim rzadko używa się bezokolicznika, a zamiast tego funkcjonuje konstrukcja „da + czasownik odmieniony”[25]. Od standardowego chorwackiego odróżnia go również szereg różnic leksykalnych; przykładowe różnice w słownictwie przedstawiono w poniższej tabeli:

Chorwacja ma purystyczną politykę językową[6][26][27]. Powstała z ogólnej atmosfery nacjonalizmu, którą ogarnięte były elity intelektualne[28].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. Footitt Hilary, Michael Kelly: Languages at War: Policies and Practices of Language Contacts in Conflict. Palgrave Macmillan, 2012, s. 111–120. ISBN 0-230-36877-8. (ang.)
  2. a b c d e GeorgG. Rehm GeorgG., HansH. Uszkoreit HansH., The Croatian Language in the Digital Age, Springer Science & Business Media, 2012, s. 50, ISBN 978-3-642-30882-6  (ang.).
  3. E.C.E.C. Hawkesworth E.C.E.C., Serbian-Croatian-Bosnian Linguistic Complex, [w:] Encyclopedia of Language and Linguistics, wyd. 2, 2006  (ang.).
  4. StefaniaS. Baroncelli StefaniaS. i inni, Teaching and Learning the European Union: Traditional and Innovative Methods, Springer Science & Business Media, 2013, s. 135, ISBN 978-94-007-7043-0  (ang.).
  5. Ralph W.R.W. Fasold Ralph W.R.W., JeffreyJ. Connor-Linton JeffreyJ., An Introduction to Language and Linguistics, Cambridge University Press, 2006, s. 389, ISBN 978-0-521-84768-1  (ang.).
  6. a b c d e f g KrzysztofK. Krysieniel KrzysztofK., Gdy wspólny (?) język dzieli... Polityczne i prawne skutki rozpadu języka serbsko-chorwackiego (względnie chorwacko-serbskiego), „Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne”, 26, 2017, DOI10.4467/2543733XSSB.17.023.8321 .
  7. Journal of Croatian Studies, t. 41–43, Croatian Academy of America., 2000, s. 4  (ang.).
  8. a b c RichardR. Deutsch RichardR., Perspectives: Anthropology, CourseWise Pub., 1999, s. 93, ISBN 978-0-395-96597-9  (ang.).
  9. a b RonaldR. Wardhaugh RonaldR., Janet M.J.M. Fuller Janet M.J.M., An Introduction to Sociolinguistics, John Wiley & Sons, 24 października 2014, s. 31, ISBN 978-1-118-73240-3 [dostęp 2020-02-12]  (ang.).
  10. Collegium Antropologicum, School of Biological Anthropology, 1991, s. 311  (ang.).
  11. NikolaN. Vučić NikolaN., Većina lingvista ne želi biti u konfliktu s vladajućom ideologijom, Urban magazin, 15 czerwca 2016, s. 46–49, ISSN 1986-6143 [dostęp 2019-01-18] [zarchiwizowane z adresu 2016-06-22]  (chorw.).
  12. MateM. Kapović MateM., Language, Ideology and Politics in Croatia, „Slavia centralis”, IV/2, 2011  (ang.).
  13. Jean JacquesJ.J. Weber Jean JacquesJ.J., Multilingualism, Education and Change, Peter Lang, 2009, s. 116, ISBN 978-3-631-57285-6  (ang.).
  14. Benjamin W.B.W. Fortson Benjamin W.B.W., IV, Indo-European Language and Culture: An Introduction, John Wiley & Sons, 2011, s. 431, ISBN 978-1-4443-5968-8  (ang.).
  15. a b Dennison I. Rusinow: Yugoslavia: Oblique Insights and Observations. University of Pittsburgh Pre, 2008, s. 348. (ang.)
  16. RomanR. Szul RomanR., Język, naród, państwo: język jako zjawisko polityczne, Wydawn. Naukowe PWN, 2009, s. 2009, ISBN 978-83-01-15793-7 .
  17. PhilippP. Strazny PhilippP., Encyclopedia of Linguistics, Routledge, 2013, s. 957, ISBN 978-1-135-45522-4  (ang.).
  18. David Bruce Macdonald: Balkan Holocausts?: Serbian and Croatian Victim Centred Propaganda and the War in Yugoslavia. Manchester University Press, 2013. (ang.)
  19. SnježanaS. Kordić SnježanaS., Jezik i nacionalizam, Zagrzeb: Durieux, 2010 (Rotulus Universitas), s. 78–90, DOI10.2139/ssrn.3467646, ISBN 978-953-188-311-5, LCCN 2011520778, OCLC 729837512, OL15270636W  (serb.-chorw.).
  20. Sean McLennan. Sociolinguistic Analysis of "Serbo-Croatian". „Calgary Working Papers in Linguistics”. 18, s. 107, 1996. ISSN 0823-0579 (ang.). 
  21. a b Bernhard Gröschel. Postjugoslavische Amtssprachenregelungen – Soziolinguistische Argumente gegen die Einheitlichkeit des Serbokroatischen?. „Srpski jezik”. 8 (1-2), s. 180-181, 2003. ISSN 0354-9259 (niem.). 
  22. a b c d Thomas Paul-Louis. Le serbo-croate (bosniaque, croate, monténégrin, serbe): de l’étude d’une langue à l’identité des langues. „Revue des études slaves”. 74 (2-3), s. 318, 325, Paryż 2003. ISSN 0080-2557 (fr.). 
  23. Hans-Dieter Pohl: Serbokroatisch – Rückblick und Ausblick. W: Ingeborg Ohnheiser: Wechselbeziehungen zwischen slawischen Sprachen, Literaturen und Kulturen in Vergangenheit und Gegenwart. Innsbruck: Non Lieu, 1996, s. 219, seria: Innsbrucker Beiträge zur Kulturwissenschaft, Slavica aenipontana ; 4. OCLC 243829127. (niem.)
  24. Daniel Blum: Sprache und Politik. Würzburg: Ergon, 2002, s. 125–126, seria: Beiträge zur Südasienforschung ; 192. ISBN 3-89913-253-X. OCLC 51961066. (niem.)
  25. KarolK. Cyprowski KarolK., W jakim języku się mówi w byłej Jugosławii?, Woofla Świat Języków Obcych, 22 sierpnia 2010 [dostęp 2020-02-12] .
  26. Snježana Kordić: Što je (ne)standardno za kroatiste?. W: Alexander Bierich: Varietäten im Slavischen. Frankfurt nad Menem: Peter Lang, 2009, s. 313-330, seria: Heidelberger Publikationen zur Slavistik, Linguistische Reihe ; 17. ISBN 978-3-631-57010-4. OCLC 319695935. (serb.-chorw.)
  27. Snježana Kordić: Die aktuelle Sprachzensur in Kroatien. W: Bernhard Symanzik, Gerhard Birkfellner, Alfred Sproede: Sprache – Literatur – Politik. Osteuropa im Wandel: Beiträge zu einem Symposium in Münster, 28./29. Juli 2003. Hamburg: Dr. Kovač, 2004, s. 259–272, seria: Studien zur Slavistik ; 10. ISBN 3-8300-1215-2. OCLC 57222231. (niem.)
  28. Maciej Czerwiński: Język – ideologia – naród: polityka językowa w Chorwacji a język mediów. Kraków: Scriptum, 2005, s. 15. ISBN 83-60163-04-9. OCLC 64586273.
Kontrola autorytatywna (język):
Na podstawie artykułu: "Język chorwacki" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy