Język indonezyjski


Język indonezyjski w encyklopedii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii To jest najnowsza wersja przejrzana, która została oznaczona 2 lip 2020. Od tego czasu wykonano 1 zmianę, która oczekuje na przejrzenie. Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Język indonezyjski (indonez. bahasa Indonesia) – język z rodziny austronezyjskiej, od 1949 r. objęty statusem języka urzędowego w Indonezji. W Indonezji posługuje się nim 197,7 mln osób, z czego dla 42,8 mln jest to język ojczysty[1]. Większość mieszkańców Indonezji, władających językiem indonezyjskim, operuje również jednym z siedmiuset języków lokalnych, takich jak: jawajski, sundajski i balijski[2]. W Indonezji język indonezyjski spełnia wszelkie funkcje języka państwowego – jest językiem komunikacji urzędowej, powstaje w nim literatura oraz większość tekstów oficjalnych[3]. Jest używany jako lingua franca wśród różnych grup etnolingwistycznych[3].

Literacki język indonezyjski jest zbliżony do form języka malajskiego funkcjonujących w Malezji, Singapurze i Brunei[4], odróżnia się zaś szerszym zakresem wpływów o podłożu niderlandzkim[5] i jawajskim[6]. Różnice są widoczne na płaszczyźnie słownictwa, wymowy i łączliwości morfologicznej[7]. Sytuacja lingwistyczna komplikuje się w przypadku form potocznych i regionalnych, które wykazują silne zróżnicowanie wewnętrzne, swoją powagą przekraczające poziom różnic między standardami narodowymi[7][4].

Z punktu widzenia typologii język indonezyjski wykazuje charakter aglutynacyjny, przy czym w odmianach potocznych pojawiają się cechy izolujące[3]. Akcent pada zwykle na drugą sylabę od końca, a w zdaniu panuje szyk SVO (podmiot orzeczenie dopełnienie)[8]. Do jego zapisu służy podstawowy alfabet łaciński, składający się z 26 liter[9].

Spis treści

Status i użycie | edytuj kod

Indonezja charakteryzuje się złożoną sytuacją językową, polegającą na współistnieniu licznych grup etnicznych i języków regionalnych[5]. Język malajski (pod nazwą „język indonezyjski”) został półoficjalnie ogłoszony językiem narodowym 28 października 1928 w Dżakarcie, kiedy doszło do złożenia Przysięgi Młodzieży[5][10]. Deklaracja ta została sformalizowana w konstytucji z 1945 r.[10] Język malajski pomyślnie zadomowił się jako język urzędowy, a nazwę „język malajski” stopniowo wyparło określenie „język indonezyjski”. Język indonezyjski stał się językiem oświaty i mediów masowych, ostatecznie zyskując pierwszeństwo przed innymi istotnymi językami archipelagu, takimi jak jawajski i sundajski[5].

Motywacją dla przyjęcia języka malajskiego jako języka narodowego było jego szerokie upowszechnienie w roli lingua franca (języka wehikularnego) na terenie całego archipelagu[5], sięgające setek lat wstecz[10]. Malajski nie był przy tym językiem żadnej uprzywilejowanej grupy, ani językiem ojczystym dominującego ludu, co miało sprzyjać zaadoptowaniu go jako języka narodowego[10][11]. Pokutowało także przekonanie, że język malajski, jako język egalitarny, będzie stosunkowo łatwy do przyswojenia[10]. Brak w nim bowiem hierarchicznych poziomów mowy, typowych dla języków indonezyjskich[10].

Znak w języku indonezyjskim

W 2010 r. języka indonezyjskiego jako języka ojczystego używało 42,8 milionów ludzi[1], a jako języka wyuczonego – 154,9 milionów[1]. W sumie liczba osób znających język indonezyjski w Indonezji wynosi 197,7[1] miliona. Indonezyjski jest używany najczęściej jako język ojczysty w miastach Indonezji, natomiast jako język wyuczony – na terenach wiejskich, gdzie ludność posługuje się jednym z siedmiuset języków regionalnych[2]. Kształcenie, niemal wszystkie państwowe transmisje medialne i inne formy komunikacji oficjalnej, są prowadzone w języku indonezyjskim. Języki regionalne służą natomiast jako nieformalne dopełnienia oficjalnego języka indonezyjskiego, choć bywają także stosowane w różnych rejestrach[10]. W sytuacji współistnienia różnych form języka malajskiego tworzy się kontinuum, na którego jednym krańcu znajduje się lokalny dialekt, na drugim zaś standard indonezyjski[10].

W Timorze Wschodnim język indonezyjski ma status języka roboczego[12][13].

Terminologia | edytuj kod

Termin „język indonezyjski” określa formy języka malajskiego używane na terytorium Indonezji, tj. język standardowy[14] (oparty na dialekcie johor-riau[15][16]), a w szerszym ujęciu także zróżnicowane dialekty regionalne, które wykształciły się na terenie archipelagu[4]. Standardowy indonezyjski funkcjonuje przede wszystkim w komunikacji formalnej[3], odgrywając rolę odmiany wysokiej w lokalnej dyglosji[14]. Nie jest przyswajany jako pierwszy język, a wszyscy jego użytkownicy są przynajmniej bidialektalni lub dwujęzyczni[3]. Jego znajomość nabywa się za pośrednictwem telewizji i systemu oświaty[3]. W komunikacji codziennej dominują natomiast potoczne formy języka indonezyjskiego, pozbawione oficjalnej standaryzacji[14]. Większość tych form ma charakter ściśle lokalny[14], lecz w dużych miastach na popularności zyskuje potoczny dialekt dżakarcki, głównie przez wpływ mediów[17]. Wkracza także do domen zdominowanych dawniej przez język literacki[3].

Język indonezyjski nie jest tożsamy z językiem malezyjskim, ale na poziomie form standardowych oba języki dają się klasyfikować jako warianty jednej mowy[7]. Zgodnie z tym ujęciem można mówić o języku malajskim jako o tzw. języku policentrycznym, z dwoma podstawowymi wariantami: malezyjskim i indonezyjskim[18].

Specyfika językowa | edytuj kod

W popularnym obiegu bywa spotykane przeświadczenie, jakoby język indonezyjski był „uproszczony” i szczególnie łatwy do nauczenia[19][11][20]. Wynika to z faktu, że indonezyjski jest językiem izolującym, w ograniczonym stopniu wykorzystującym fleksję[11]. Pozbawiony jest szeregu kategorii gramatycznych typowych dla języków europejskich[20]. Z drugiej strony język ten dysponuje złożonym systemem derywacyjnym, wykorzystuje także zjawisko reduplikacji i wyraża stronę czasownika przy użyciu morfologii[11]. Poważnym źródłem trudności może być dyglosja w praktyce komunikacyjnej, polegająca na istnieniu wyraźnego rozdziału między dialektem literackim a mówionymi formami języka[21]. Potoczne warianty języka indonezyjskiego funkcjonują bowiem w oparciu o zasady gramatyczne i materiały leksykalne znacznie odmienne względem uznanych norm literackich. Jak stwierdza lingwista Amran Halim, formy te są odrębne w takim stopniu, że nie sposób byłoby je poddać analizie przy użyciu ujednoliconego podejścia[22][23].

Fonetyka | edytuj kod

W języku indonezyjskim występują także dwugłoski /ai/, /au/ i /oi/. W sylabach zamkniętych, tak jak w wyrazie air „woda”, dwie samogłoski są wymawiane oddzielnie.

Spółgłoski w nawiasach występują tylko w zapożyczeniach.

Słownictwo | edytuj kod

W języku indonezyjskim funkcjonują liczne zapożyczenia z innych języków, m.in. z sanskrytu, arabskiego, perskiego, niderlandzkiego i jawajskiego[5]. Najwięcej obcego słownictwa zaczerpnięto z języka niderlandzkiego (3280)[24].

Zobacz też | edytuj kod

Przypisy | edytuj kod

  1. a b c d e f Penduduk Indonesia Hasil Sensus Penduduk 2010 (Result of Indonesia Population Census 2010), „Badan Pusat Statistik”, 28 marca 2013, s. 421, 427, ISSN 2302-8513  (indonez.).
  2. a b HammamH. Riza HammamH., Resources Report on Languages of Indonesia, 2008 [zarchiwizowane z adresu 2020-03-18]  (ang.).
  3. a b c d e f g UriU. Tadmor UriU., Grammatical borrowing in Indonesian, [w:] YaronY. Matras, JeanetteJ. Sakel (red.), Grammatical Borrowing in Cross-Linguistic Perspective, Walter de Gruyter, 2008, s. 301, 308, ISBN 978-3-11-019919-2  (ang.).
  4. a b c UriU. Tadmor UriU., Malay-Indonesian, [w:] BernardB. Comrie (red.), The World's Major Languages, Routledge, 2009, s. 791–818, ISBN 978-1-134-26156-7  (ang.).
  5. a b c d e f Jozef Genzor: Jazyky sveta: história a súčasnosť. Wyd. 1. Bratysława: 2015, s. 405–406. ISBN 978-80-8145-114-0. OCLC 950004358. (słow.)
  6. Stephen A.S.A. Wurm Stephen A.S.A., PeterP. Mühlhäusler PeterP., Darrell T.D.T. Tryon Darrell T.D.T., Atlas of Languages of Intercultural Communication in the Pacific, Asia, and the Americas: Vol I: Maps. Vol II: Texts, Walter de Gruyter, 2011, ISBN 978-3-11-081972-4  (ang.).
  7. a b c AlexanderA. Adelaar AlexanderA., Dialects of Malay/Indonesian, [w:] CharlesCh. Boberg, JohnJ. Nerbonne, DominicD. Watt (red.), The Handbook of Dialectology, John Wiley & Sons, 2018, s. 571–579, ISBN 978-1-118-82759-8  (ang.).
  8. PrzemysławP. Wiatrowski PrzemysławP., „Wilk w owczej skórze”, czyli „serigala berbulu domba”. Uwagi o genezie wybranych polskich i indonezyjskich jednostek frazeologicznych., [w:] GabrielaG. Dziamska-Lenart, JarosławJ. Liberek (red.), Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Geneza dawnych i nowych frazeologizmów polskich, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2016, s. 190 .
  9. LindaL. Hibbs LindaL., A Basic Introduction to the Indonesian Language, [w:] Indonesian Picture Dictionary: Learn 1,500 Indonesian Words and Expressions (Ideal for IB Exam Prep; Includes Online Audio), Tuttle Publishing, 2020, ISBN 978-1-4629-2005-1  (ang.).
  10. a b c d e f g h KlarijnK. Loven KlarijnK., Watching Si Doel: Television, Language and Identity in Contemporary Indonesia, BRILL, 2008, s. 259–261, ISBN 978-90-04-25391-9  (ang.).
  11. a b c d CarolC. Genetti CarolC., How Languages Work: An Introduction to Language and Linguistics, Cambridge University Press, 2018, s. 582, 586, ISBN 978-1-108-47014-8  (ang.).
  12. Prosiding Kongres Antarabangsa Bahasa dan Budaya, Dewan Bahasa dan Pustaka Brunei, Kementerian Kebudayaan, Belia dan Sukan, 2011, s. 123–124, ISBN 978-99917-0-808-9  (malajski).
  13. East Timor Languages, easttimorgovernment.com [dostęp 2020-02-15] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04]  (ang.).
  14. a b c d JamesJ. Sneddon JamesJ., Diglossia in Indonesian, „Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde”, 159 (4), 2003, s. 519–549, ISSN 0006-2294, JSTOR27868068  (ang.).
  15. JamesJ. Sneddon JamesJ., The Indonesian Language: Its History and Role in Modern Society, 2003, s. 69–70  (ang.).
  16. Kamus Saku Bahasa Indonesia, s. 272, PT Mizan Publika, ​ISBN 978-979-1227-83-4​, (indonez.).
  17. BernadetteB. Kushartanti BernadetteB., Hans Van deH.V. Velde Hans Van deH.V., MartinM. Everaert MartinM., Children’s use of Bahasa Indonesia in Jakarta kindergartens, „Wacana, Journal of the Humanities of Indonesia”, 16 (1), 2015, s. 169, DOI10.17510/wjhi.v16i1.371, ISSN 2407-6899  (ang.).
  18. PeterP. Mühlhäusler PeterP., Linguistic Ecology: Language Change and Linguistic Imperialism in the Pacific Region, Routledge, 2002, s. 208, ISBN 978-1-134-93489-8  (ang.).
  19. HughH. Stretton HughH., Australia Fair, UNSW Press, 2005, ISBN 978-0-86840-539-1  (ang.).
  20. a b Bambang KaswantiB.K. Purwo Bambang KaswantiB.K., Constructing a new grammar of Indonesian: from expectation to reality, [w:] EricE. Tagliacozzo (red.), Producing Indonesia: The State of the Field of Indonesian Studies, Cornell University Press, 2014, ISBN 978-1-5017-1897-7  (ang.).
  21. AntonA. Moeliono AntonA., Contact-induced language change in present-day Indonesian, [w:] TomT. Dutton, Darrell T.D.T. Tryon, Language Contact and Change in the Austronesian World, Walter de Gruyter, 2010, ISBN 978-3-11-088309-1  (ang.).
  22. AmranA. Halim AmranA., Intonation in Relation to Syntax in Bahasa Indonesia, Djambatan, 1975, s. 9  (ang.).
  23. James N.J.N. Sneddon James N.J.N., Colloquial Jakartan Indonesian, Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, The Australian National University, 2006, s. 6, ISBN 978-0-85883-571-9  (ang.).
  24. Senarai kata serapan dalam bahasa Indonesia, wyd. 2, Dżakarta: Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1996, ISBN 979-459-597-7, OCLC 68573597  (indonez.).
Kontrola autorytatywna (język):
Na podstawie artykułu: "Język indonezyjski" pochodzącego z Wikipedii
OryginałEdytujHistoria i autorzy